Massage giác hơi có thể giúp bạn đỡ mỏi, đỡ căng và thấy dễ chịu hơn trong ngắn hạn. Nó không thải độc, không chữa bệnh, và bằng chứng khoa học tới giờ còn thấp. Bài này giúp bạn biết mình đang được làm kiểu nào, mình có nên làm không, và một buổi làm đúng trông ra sao.
Massage giác hơi là gì? Giác trượt có dầu khác giác đặt cố định, massage thường và giải cơ ra sao?
Massage giác hơi là gói làm có cả xoa bóp lẫn giác hơi. Trong gói này, ống giác có khi được đặt yên một chỗ, có khi được kéo trượt trên da đã thoa dầu.
Kiểu kéo trượt gọi là giác trượt, có nơi gọi là giác di chuyển hay giác "chạy". Người làm thoa dầu hoặc lotion lên da, đặt ống cho hút rồi di chuyển ống trên da (Cleveland Clinic). Long Châu cũng xếp "giác hơi di chuyển" vào các phương pháp giác.
| Kiểu làm | Làm gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Massage thường | Vuốt, xoa nhẹ trên da | Chỉ tác động bên ngoài, không tới chỗ cơ bó nằm sâu |
| Giác đặt cố định | Ống hút đứng yên một chỗ | Lực hút vừa phải, người làm hỏi bạn liên tục |
| Giác trượt có dầu | Ống hút được kéo đi trên da đã có dầu | Nhiều người thấy khó chịu lúc kéo. Phải đủ dầu, không kéo qua cột sống, chỗ xương nhô hay vùng cổ |
| Giải cơ theo cách Lương Y dạy | Bật ngang để tách chỗ cơ bó, có lực | Luôn làm mềm trước |
Lương Y Xuân Trần phân biệt rất rõ: vuốt nhẹ là massage, xoa bóp, còn giải cơ thì phải có lực và tách được chỗ cơ bó (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bật cơ có lực nhưng không phải cạo gió, và luôn làm mềm trước: "Không được cào gió, mà bật cơ cho nó nhả ra, mềm ra." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y dặn học viên bật ngang, không ấn xuống rồi kéo, vì nút bó nằm sâu, vuốt ở ngoài thì không ra (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Bốn kiểu này không thay cho nhau được, nên khi nằm xuống bạn cứ hỏi thẳng người làm định dùng kiểu nào. Giác lửa, giác chân không có trong bài giác hơi có mấy loại; giải cơ khác xoa bóp chỗ nào thì đọc giải cơ là gì; phân vân giữa giác và cạo gió thì đọc cạo gió có tốt không.
Massage giác hơi có tốt không? Khoa học nói tới đâu?
Massage giác hơi tốt ở mức vừa phải. Nó giúp nhiều người đỡ mỏi, đỡ căng và thấy nhẹ người trong ngắn hạn, nhưng bằng chứng khoa học về nó còn thấp.
Các nguồn uy tín nói gì về từng phần:
- Giác hơi: NCCIH (trung tâm về y học bổ sung thuộc Viện Y tế Quốc gia Mỹ) đánh giá phần lớn nghiên cứu về giác hơi có chất lượng thấp. Một tổng quan gộp 8 tổng quan hệ thống (Cochrane Colloquium 2015), tức là bài tổng hợp lại các bài tổng hợp trước đó, thấy giác có thể có lợi cho các tình trạng đau, nhưng các thử nghiệm gốc còn kém nên chưa kết luận chắc được.
- Massage: tổng quan Cochrane của Furlan 2015 cho thấy massage giúp đỡ đau thắt lưng trong ngắn hạn so với không làm gì. Bằng chứng chỉ ở mức thấp đến rất thấp, và người tham gia chỉ gặp phản ứng nhẹ.
Làm chung massage với giác thì dễ chịu, thư giãn hơn, nhưng chưa có nghiên cứu nào chứng minh làm chung thì tốt hơn làm riêng từng cách.
- Làm được: đỡ mỏi, giúp thư giãn, cử động dễ hơn trong một thời gian ngắn.
- Không làm được: thải độc; chữa đau lưng, thoát vị hay thần kinh tọa; thay cho việc đi khám.
Lương Y Xuân Trần cũng nói thẳng: tình trạng viêm lâu ngày phải cải thiện từ từ, không có chuyện làm lần đầu là hết (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Muốn hiểu kỹ hơn tác dụng chung của giác, bạn đọc thêm bài giác hơi có tác dụng gì.
Massage kết hợp giác hơi có thải độc không?
Không. Massage kết hợp giác hơi không thải độc và cũng không hút độc tố nào ra khỏi người bạn. Cleveland Clinic ghi rõ chuyện "thải độc" của giác hơi chỉ là suy đoán, chưa có cơ sở, và khuyên chỉ dùng giác hơi như một cách bổ trợ, không thay cho điều trị. Nhà thuốc Long Châu cũng nói giác hơi chỉ hỗ trợ giảm triệu chứng chứ không điều trị nguyên nhân bệnh.
Vậy vết hồng, tím nhạt trên lưng sau buổi làm là gì? Đó là dấu lực hút của ống để lại trên da, thường gặp, không phải độc bị kéo ra, và cũng không có chuyện "càng tím càng tốt". Vết thâm bao lâu thì hết đã có trong bài sau khi giác hơi.
Lương Y Xuân Trần dùng vết giác để định hướng chứ không để "đoán độc". Trước khi giải cơ chuyên sâu, Lương Y giác hút trước để xem vết đậm, nhạt hay lấm tấm, từ đó biết vùng nào đang bó cứng rồi mới làm sâu. Nhờ vậy khách đỡ đau hơn. Lương Y còn chụp ảnh vết giác để chỉ cho khách thấy (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Giác hơi trượt có đau không? Kéo ống càng mạnh có càng tốt?
Có ê. Giác trượt thường làm bạn thấy ê, hơi khó chịu trong lúc kéo ống. Nhưng kéo mạnh, kéo lâu không làm buổi giác tốt hơn, chỉ làm da dễ trầy và bầm nhiều hơn.
Về giác trượt thì nghiên cứu còn rất ít. Murray & Clarkson 2019 cho 21 người khỏe giác trượt 15 phút ở mặt sau một chân. Nghiên cứu nhỏ, không có nhóm đối chứng: sau buổi giác, chân duỗi mềm hơn trong thời gian ngắn, sức cơ không tăng. Phần lớn người tham gia thấy khó chịu trong lúc làm mà vẫn muốn làm lại. Ê là bình thường, nhưng ê nhiều không có nghĩa là hiệu quả nhiều.
Người làm nghề cũng không theo kiểu "càng mạnh càng tốt". Lương Y Xuân Trần nói giải cơ quá mức cũng là làm sai, mỗi buổi chỉ làm vừa đủ, không dồn hết vào một lần (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Để đỡ rát, đỡ trầy, Lương Y có mấy nguyên tắc:
- Làm ấm, làm mềm trước rồi mới đi dụng cụ. Dầu giúp dụng cụ đi trơn, da không bị rát (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Thoa dầu xoa bóp đủ để khách không bị trầy da. Lương Y nhắc học viên hoài (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Chỉnh theo sức chịu của từng người. Khi đắp cao nóng để làm ấm, người làm thử độ nóng trên tay mình trước, sao cho nóng mà không phỏng, rồi trong lúc làm thì hỏi khách có chịu được không (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Đau quá thì bạn cứ nói để người làm giảm lực hút hoặc kéo chậm lại. Những điều trên là cách người được đào tạo làm, không phải hướng dẫn tự kéo ống ở nhà; đang tính tự làm thì đọc bài giác hơi tại nhà có an toàn không trước.
Một buổi massage giác hơi làm đúng trông như thế nào?
Một buổi làm đúng là khi người làm hỏi sức khỏe bạn trước, làm ấm và thoa đủ dầu, hút vừa lực, né các vùng nguy hiểm và hỏi bạn thấy sao suốt buổi. Bạn không cần rành kỹ thuật, chỉ cần để ý 7 điểm sau:
- Được hỏi trước khi nằm xuống. Người làm hỏi bạn có đang mang thai không, có đang uống thuốc chống đông không, có đang đói, quá no hay quá mệt không.
- Làm ấm, làm mềm trước rồi mới tới ống giác. Lương Y luôn mở đầu bằng bước này.
- Tìm chỗ đau nhất rồi mới đặt ống, mỗi lần một ống. Lương Y đặt từng ống một, vì đặt hai ống cùng lúc dễ bị rớt (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Gặp chỗ cơ cứng thì hút rồi nhả nhiều lần, không dí mạnh. Lương Y làm mềm vùng cứng bằng cách hút, nhả ống liên tục (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Không kéo ống qua vùng nguy hiểm. Người làm không kéo trượt ống qua cột sống, chỗ xương nhô, mặt trước cổ và hai bên cổ. Bệnh viện Y học cổ truyền Quảng Nam cũng dặn không giác hai bên cổ (theo VnExpress).
- Được hỏi thăm giữa buổi. Sau vài ống, người làm hỏi bạn có mệt, có chịu được không; mệt thì dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Làm đều hai bên, xong thì kiểm tra lại bằng tay. Lương Y luôn làm đối xứng hai bên. Giải cơ xong, Lương Y sờ lại bằng tay để tìm điểm còn đau và giải thích cho khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Ống giác cũng phải được rửa và khử khuẩn trước khi dùng cho khách khác, vì dùng chung dụng cụ không tiệt khuẩn có thể lây bệnh qua đường máu (NCCIH). Giác bằng lửa thì dễ bị bỏng, phần này đã có bài riêng về giác hơi sai cách. Cốc giác không cần lửa có ở trang dụng cụ.
Cả 7 điểm trên đều là bước Lương Y Xuân Trần dạy học viên trên lớp. Lương Y có video bài giảng về giải cơ trên kênh YouTube:
Ai không nên đi massage giác hơi? Đang làm thấy gì phải dừng?
Một số người nên tránh massage giác hơi, hoặc phải hỏi bác sĩ trước khi đi: người đang mang thai, người đang uống thuốc chống đông hay thuốc kháng tiểu cầu (loại thuốc làm máu khó đông), người bị rối loạn đông máu, người thiếu máu, người có bệnh tim hoặc đang gắn máy tạo nhịp, người bị động kinh, người quá gầy yếu, suy nhược, dễ choáng, và trẻ em. Phần lớn các nhóm này có trong danh sách của Cleveland Clinic và Nhà thuốc Long Châu. Trẻ nhỏ thì xem bài giác hơi cho trẻ em.
Khi nào nên hoãn buổi làm?
Bạn nên hoãn nếu đang đói, vừa ăn quá no, đang say rượu hoặc người đang quá mệt. Người làm cũng không đặt ống lên chỗ da trầy, vết thương, chỗ sưng nóng đỏ hay vùng bệnh da đang bùng.
Lương Y Xuân Trần để ý thêm một nhóm hay bị quên: người lớn tuổi và người uống nhiều thuốc giảm đau thường có da yếu, để ống lâu là dễ phồng rộp, nên với họ Lương Y làm nhanh và không để ống lâu (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Trước buổi làm, Lương Y dặn khách ăn sáng cho đầy đủ và nói thật là sẽ có đau, nhưng ở mức chịu được (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chỗ hỏi kỹ thể trạng, thuốc đang uống và bữa ăn của bạn trước khi đặt ống là chỗ có nghề.
Dấu hiệu nào phải dừng hoặc đi khám?
Đang làm mà thấy chóng mặt, buồn nôn, vã mồ hôi hay tim đập nhanh thì bạn báo ngay để người làm dừng lại, gỡ ống ra và cho bạn nằm nghỉ. Đừng cố chịu cho hết gói; xem thêm bài dấu hiệu sắp ngất.
- Sau buổi làm: bị phồng rộp, bỏng, da sưng nóng chảy dịch hoặc bị sốt thì đi khám.
- Bầm bất thường: vết bầm lan rộng, chảy máu chân răng, hay tự nhiên bầm ở chỗ khác thì đi khám để kiểm tra đông máu.
- Đau lưng kèm dấu hiệu lạ: tê yếu chân, rối loạn tiểu tiện, sốt, sụt cân, đau về đêm hoặc đau sau khi té ngã thì nên đưa tới cơ sở y tế, đừng đi massage giác hơi. Xem thêm bài giác hơi chữa đau lưng.
Một tổng quan trên PubMed cho thấy biến cố khi giác hơi không hiếm, phần lớn nhẹ đến vừa, hay gặp nhất là sẹo và bỏng, và nhiều cái tránh được nhờ vệ sinh kỹ, đúng kỹ thuật, người làm đã qua đào tạo. Đi khám mà còn vết giác thì nói với nhân viên y tế là mình mới giác hơi để khỏi hiểu nhầm (NCCIH). Massage giác hơi chỉ là cách hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Chọn chỗ massage giác hơi thế nào? Ở chỗ Lương Y Xuân Trần làm ra sao?
Bạn nên chọn chỗ hỏi kỹ sức khỏe của bạn trước khi làm, dùng ống giác sạch và vừa làm vừa hỏi bạn có chịu nổi không. Mấy điều này bạn phải hỏi thẳng:
- Ống giác có được rửa và khử khuẩn trước khi dùng cho khách khác không?
- Trước khi làm, tiệm có hỏi bạn đang có thai không, có đang uống thuốc chống đông không?
- Tiệm giác bằng lửa hay dùng cốc hút không lửa?
- Người làm có kéo ống qua cột sống, mặt trước cổ hay hai bên cổ không?
- Trong lúc làm, người ta có hỏi bạn lực hút vậy được chưa không?
Ở cơ sở của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần), massage và giải cơ là hai việc khác nhau. Lương Y dùng ống giác hút cho mềm trước rồi mới dùng lược tách. Làm vậy khách bớt đau, người làm cũng đỡ tốn sức (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Với vùng thắt lưng – mông, một buổi Lương Y làm đi theo trình tự: thoa dầu nóng làm ấm, đắp thuốc, giác hút để giải cơ, rồi dùng dụng cụ tách chỗ cơ bó. Chích lể (nhiều người gõ là "chích lễ") là bước cuối cùng và chỉ làm khi thật sự cần (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y thường dặn học viên: "Làm nghề thì mình phải thương mình, thương người ta." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Lương Y làm nghề Đông y hơn 10 năm. Hằng ngày Lương Y làm việc tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM, và đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam và miền Bắc. Lương Y cũng là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", gồm phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân. Muốn xem một buổi giải cơ đúng cách, bạn vào kênh YouTube Xuân Trần (hơn 60 video bài giảng miễn phí) hoặc Facebook Xuân Trần. Người làm nghề muốn học bài bản thì xem bài học giác hơi ở đâu.
Đọc xong bài này, bạn nên làm gì tiếp?
Nếu bạn là người đi làm dịch vụ: lưu lại 7 điểm của một buổi làm đúng và các dấu hiệu phải dừng ở trên, trước khi nằm xuống thì hỏi tiệm mấy câu ở phần chọn chỗ.
Nếu bạn là kỹ thuật viên massage, spa: bắt đầu bằng 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng, ở trang Quà tặng, rồi tới khóa Chích Lể Chuyên Sâu, mở đầu bằng phần nền tảng an toàn và vô trùng. Có gì thắc mắc thì nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134.
Câu hỏi thường gặp
Đi giác hơi có tốt không nếu chỉ mỏi lưng sau giờ làm?
Có, nếu bạn chỉ cần đỡ mỏi, đỡ căng và thấy nhẹ người trong vài ngày, đừng mong nó giải quyết luôn gốc của cái mỏi. Mỏi kéo dài nhiều tuần, hoặc kèm tê yếu chân, đau về đêm, đau sau té ngã thì đi khám trước đã.
Giác hơi lưng nên đặt cố định hay giác trượt?
Chưa có nghiên cứu nào cho thấy kiểu nào hơn. Giác trượt thường khó chịu hơn trong lúc làm, nên người làm phải thoa đủ dầu, giữ lực hút vừa và không kéo ống qua cột sống hay chỗ xương nhô. So sánh từng loại có trong bài giác hơi có mấy loại.
Giác hơi trượt có làm vùng cổ được không?
Mặt trước cổ và hai bên cổ thì không được. Bệnh viện Y học cổ truyền Quảng Nam dặn rõ không giác hai bên cổ. Thấy ai kéo ống qua những chỗ này, bạn cứ nhắc họ dừng.
Massage giác hơi xong mệt, đau đầu có sao không?
Thường thì không đáng lo. Cleveland Clinic ghi mệt, đau đầu, ê ẩm cơ là tác dụng phụ có thể gặp. Ê ẩm 1–2 ngày rồi tự êm là thường gặp; bạn uống nước ấm, giữ ấm người, cách chăm sóc khác có trong bài sau khi giác hơi. Bị phồng rộp, chỗ giác sưng nóng chảy dịch hay bị sốt thì đi khám luôn.
Đang uống thuốc chống đông có đi massage giác hơi được không?
Chưa nên đi, bạn hỏi bác sĩ đang điều trị cho mình trước đã. Long Châu xếp người dùng thuốc chống đông, thuốc kháng tiểu cầu và người rối loạn đông máu vào nhóm không nên giác.
