Giác hơi có mấy loại? Không có một con số cố định, vì còn tùy bạn chia theo tiêu chí nào. Giác hơi là một kỹ thuật Y học cổ truyền dùng ống giác tạo lực hút lên da. Dễ hiểu nhất là chia theo 4 cách: nguồn hút (giác lửa, giác không lửa), có chích trước hay không (giác khô, giác ướt), cỡ ống (lớn, nhỏ) và cách thao tác.
Riêng chuyện cỡ ống, ở cơ sở, Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) còn cho khách tự cảm nhận lực hút của ống nhỏ và ống lớn rồi mới chọn ống hợp với vùng cần làm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Trong thực hành chích lể, giác hơi thường đi chung với giải cơ. Bên dưới là từng loại: dùng khi nào, ai được làm, cần lưu ý gì.
Giác hơi có mấy loại? Bảng 4 cách chia các loại giác hơi
| Cách chia | Các loại | Khác nhau ở đâu | Nỗi lo hay gặp – cách phòng | Ai làm |
|---|---|---|---|---|
| Nguồn hút | Giác lửa / giác không lửa (cốc bơm, máy hút) | Hút bằng nhiệt hay bằng bơm | Sợ bỏng → kiểm tra ống, nguồn nhiệt hoặc máy hút trước; người mới dùng cốc không lửa | Người làm nghề; giác khô ở nhà thì xem bài giác hơi tại nhà có an toàn không |
| Có kim hay không | Giác khô / giác sau chích (hay gọi giác ướt) | Có ra máu hay không | Sợ máu, sợ lây nhiễm → vô khuẩn, một kim một người bệnh | Giác sau chích: chỉ người đã được đào tạo |
| Cỡ ống | Ống lớn / ống nhỏ | Lực hút sâu hay nông | Phồng rộp → chọn ống theo vóc dáng; da yếu thì không để ống lâu | Người làm nghề |
| Cách thao tác | Để yên / hút–nhả liên tục / hút mềm rồi lắc tách | Giữ ống, làm mềm cơ hay dò điểm tắc | Sợ đau → làm mềm trước, nhìn sắc mặt khách | Người làm nghề |
Ngoài đời, một lần giác luôn rơi vào cả 4 cách chia cùng lúc, ví dụ: giác khô, cốc không lửa, ống lớn, để yên. Người có nghề biết phối 4 lựa chọn này cho từng người. Bắt đầu từ câu được hỏi nhiều nhất: giác lửa hay không lửa.
Giác hơi lửa và giác hơi không lửa khác nhau ở đâu?
Hai loại chỉ khác nhau ở cách tạo lực hút: giác lửa dùng nhiệt, giác không lửa dùng bơm tay hoặc máy hút.
Cái khác đáng để ý nhất là chuyện bỏng. Tài liệu chuẩn về chích lể ghi rõ bỏng da khi giác bằng lửa là rủi ro có thể gặp, và phòng được nếu làm đúng quy trình: kiểm tra ống giác, nguồn nhiệt hoặc máy hút trước khi giác. Cốc không lửa bỏ được nỗi lo lửa, lại dễ vệ sinh. Còn máy hút giúp người làm nghề đỡ tốn lực tay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Dùng loại nào thì khâu chọn ống vẫn quan trọng như nhau. Trong cùng buổi dạy đó, Lương Y nhắc học viên phải "ướm" thử ống trước khi châm, chọn ống vừa với vùng định làm, chứ không lấy đại một cái.
Nếu bạn thích loại không lửa, trang Sách & dụng cụ có "Bộ cốc giác hơi không dùng lửa" giá 439.000đ, tặng kèm hướng dẫn vị trí và thời gian giác.
Giác hơi khô và giác hơi ướt khác nhau sao? Trích lể, chích lễ giác hơi thuộc loại nào?
Hai kiểu này khác nhau ở đúng một chỗ: có chích kim trước hay không.
- Giác khô: chỉ úp ống giác lên da, không dùng kim, không ra máu.
- "Giác ướt": là cách nhiều người gọi kiểu giác ngay chỗ vừa chích lể, tức chích lễ giác hơi hay trích lể giác hơi. Trong chương trình học, kỹ thuật này tên là giác hơi phối hợp sau chích: ống giác đặt đúng chỗ vừa chích để tăng hiệu quả dẫn lưu, thường trong 5–10 phút, và người làm theo dõi phản ứng da suốt lúc giác.
Giác sau chích không phải ra máu càng nhiều càng tốt; giáo trình dặn nặn máu vừa đủ, và người làm nghề lo vô khuẩn trước tiên. Lương Y sát khuẩn rồi mới châm, giữ nguyên tắc "châm ở đâu hút ở đó" (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y cũng dặn học viên làm cho ai thì dùng ống mới cho người đó, làm xong bỏ luôn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Phải kỹ vậy vì nguy cơ lây nhiễm đến từ máu, dịch sinh học và vật sắc nhọn: người làm đeo găng, kim dùng một lần rồi bỏ ngay vào hộp kháng thủng, bông gạc dính máu xử lý như chất thải lây nhiễm.
Có bốn trường hợp không làm: người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn và người quá suy nhược. Kỹ thuật này cũng không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nói thẳng: giác sau chích chỉ người đã được đào tạo mới được làm, bạn đừng tự làm ở nhà, kể cả cho người thân. Bạn đọc thêm chích lể giác hơi, vô khuẩn khi chích lể và lý do không nên tự chích lể tại nhà.
Các loại giác hơi theo cỡ ống và cách thao tác: chọn sao cho đúng người?
Lương Y Xuân Trần không dùng một cỡ ống cho mọi người: thể trạng, vóc dáng từng khách khác nhau thì ống cũng khác (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Theo Lương Y, người cơ to mà đặt ống nhỏ thì lực hút không đủ sâu, hiệu quả kém (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Chọn cỡ ống
- Vai gầy mới dùng ống nhỏ, vai tròn đầy dùng ống lớn → video bài giảng của Lương Y Xuân Trần.
- Cục gồ sau gáy to, cứng thì Lương Y dùng ống cỡ lớn hút cho mềm thay vì nắn miết bằng tay, đỡ tốn sức và thời gian → video bài giảng của Lương Y Xuân Trần.
Chọn cách thao tác
- Vùng cơ cứng thì hút–nhả ống liên tục cho mềm chứ không dí tay, người làm đỡ mỏi mà nhìn điểm tắc rõ hơn → video bài giảng của Lương Y Xuân Trần.
- Với điểm bó sâu, Lương Y hút cho mềm trước rồi mới lắc tách; dùng tay ấn mạnh chỉ làm khách đau và sợ → video bài giảng của Lương Y Xuân Trần.
- Người lớn tuổi hoặc dùng nhiều thuốc giảm đau thường da yếu, giác lâu dễ phồng rộp, nên Lương Y làm nhanh, không để ống lâu → video bài giảng của Lương Y Xuân Trần.
Một chi tiết nhỏ hay bị bỏ qua: Lương Y chỉ đặt từng ống một, vì đặt hai ống cùng lúc dễ rớt (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Mấy việc này phải có người chỉ tận tay mới quen. Muốn biết nên giác vùng nào, bạn đọc tiếp bài giác hơi ở những vị trí nào. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng hướng dẫn học viên xử lý từng điểm trên kênh YouTube:
Bạn nên chọn loại giác hơi nào?
Tùy bạn định dùng giác hơi để làm gì:
- Giác khô cho người nhà: chọn cốc không lửa để tránh bỏng, cỡ ống theo vóc dáng người được giác. Trước khi làm, đọc bài giác hơi tại nhà có an toàn không.
- Giác sau chích: chỉ dành cho người đã được đào tạo chích lể.
- Học để làm nghề: an toàn trước, kỹ thuật sau (xem mục hỏi đáp bên dưới).
Giác loại nào cũng phải để mắt tới người được giác suốt buổi. Cứ vài ống, Lương Y lại hỏi khách có mệt không, có chịu được không; khách mệt thì dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Nếu người được giác có dấu hiệu nặng, bạn đưa họ tới cơ sở y tế liền.
Dữ kiện trong bài lấy từ chương trình Chích Lể và video bài giảng của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần): hơn 10 năm làm nghề Đông y, trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng, là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", và vẫn làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân. Video bài giảng có trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần. Phương châm của Lương Y: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Câu hỏi thường gặp
Giác hơi ướt có lây bệnh không?
Có thể lây nếu làm sai vô khuẩn. Ngoài kim dùng một lần, ống giác dùng lại phải được khử khuẩn đúng quy trình. Muốn biết một nơi làm có sạch không, bạn đọc bài vô khuẩn khi chích lể.
Cốc giác không lửa có kém hơn giác lửa không?
Chương trình học không xếp loại nào hơn loại nào; điểm khác rõ ràng là giác lửa phải đề phòng bỏng. Cái quyết định nhiều hơn là cỡ ống: người to con, da dày thì Lương Y dùng ống lớn, vì ống nhỏ hút nông, không đủ lực (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Giác hơi với cạo gió, giải cơ có phải một loại không?
Không, đây là ba việc khác nhau. Trong buổi dạy, Lương Y nhắc học viên: "Mình không cạo gió nha, mình đi cho nó nhả ra." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y hay dùng ống giác hút làm mềm vùng cứng trước, sau đó mới dùng lược tách, để khách bớt đau và người làm đỡ tốn sức (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Muốn học nghề thì nên học loại giác nào trước?
Học an toàn trước, kỹ thuật sau. Môn 01 về kiến thức cơ sở và an toàn (vô khuẩn, xử lý vật sắc nhọn, chỉ định – chống chỉ định) là môn bắt buộc, học xong mới vào Mô đun 02 "Kỹ thuật chích lể", nơi dạy giác hơi phối hợp sau chích và theo dõi người bệnh. Lộ trình cụ thể có trong bài học chích lể ở đâu. Muốn xem trước Lương Y chọn ống và làm mềm cơ ra sao, bạn vào kênh YouTube Xuân Trần hoặc Facebook Xuân Trần.
