Chích lể đau cổ tay là giải cơ từ cổ, vai xuống rồi dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào đúng điểm quanh cổ tay để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Đây là cách hỗ trợ, không hứa hết ngay. An toàn hay không nằm ở chỗ người làm có né được cọng gân trắng giữa cổ tay.
Bài này đi đúng thứ tự một người làm nghề đàng hoàng sẽ đi, dựa trên các buổi dạy của Lương Y Xuân Trần trên lớp Chích Lể.
Đau cổ tay kiểu nào hay tìm tới chích lể? Khác gì tê tay?
Đau ngay tại cổ tay khác với tê lan xuống các ngón. Lương Y Xuân Trần tách hai kiểu này ngay lúc hỏi bệnh. Với hội chứng ống cổ tay, khách thường thấy buốt, đau ngay tại cổ tay, cầm nắm khó. Còn tê bì lan nhiều ngón mà cổ tay không đau tại chỗ thì Lương Y nghĩ tới vùng cổ chèn xuống (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bạn coi thử mình gần với dòng nào:
| Kiểu đau | Dấu hiệu hay gặp | Người làm cần để ý |
|---|---|---|
| Đau tại cổ tay | Buốt, cầm nắm khó, cầm bút khó | Né cọng gân trắng khi châm |
| Đau ngón cái ở dân massage | Đau sau khi xoa bóp nhiều khách | Xử lý sớm, để lâu dễ thành ngón cò súng |
| Ngón bị kẹt | Gập ngón nào đau ngón đó | Hỏi viêm khớp dạng thấp, phân biệt va đập |
| Đau do lặp một động tác | Một tay đau, tay kia gánh đỡ | Cho tay nghỉ, kiểm tra cả hai tay |
| Đau kèm vai, khuỷu | Vai đau, khuỷu và cổ tay cũng đau | Kiểm tra luôn vai, khuỷu |
Ở dân massage, Lương Y hay gặp đau ngón cái sau khi xoa bóp nhiều khách. Để lâu thì đau lan cả vùng gốc ngón rồi chuyển sang ngón bật, tức ngón cò súng (bài giảng về dân massage hay bị đau tay). Trong bài giảng về đau khi cầm nắm, Lương Y nhận xét người làm nghề phải lặp đi lặp lại một động tác thì một tay đau trước, tay kia gánh đỡ, lâu dần đau cả hai tay (bài giảng về đau khi cầm nắm). Còn người đau vai thì hay đau kèm luôn khuỷu và cổ tay (bài giảng về đau vai).
Nếu bạn đau dồn từ khuỷu xuống thì đọc thêm bài chích lể đau khuỷu tay. Nếu chủ yếu là tê lan xuống các ngón thì bài chích lể tê tay hoặc tê tay do cột sống cổ sẽ hợp với bạn hơn.
Bảng trên chỉ để định hướng, không thay được việc thăm khám.
Khi nào đau cổ tay không được chích lễ mà phải đi khám?
Người làm nghề đàng hoàng không đụng kim ngay. Họ hỏi, sờ, so hai bàn tay trước. Gặp một trong các trường hợp dưới đây là họ dừng lại và mời bạn đi khám.
- Mới té ngã, va đập, nghi gãy xương. Người làm phải tách riêng tổn thương do va đập, vì gãy xương không thuộc phạm vi chích lể (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Trường hợp này nên đưa tới cơ sở y tế trước.
- Tay yếu dần, cơ teo đi, cầm nắm kém hơn trước. Khi thăm khám, Lương Y so hai bàn tay xem có bên nào teo hơn không (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Thấy teo phần thịt gốc ngón cái, cầm nắm yếu hẳn hoặc tê lan lên cẳng tay thì nên đưa tới cơ sở y tế để khám thần kinh.
- Vết thương ở tay lâu lành, lở loét, nhất là ở người bị tiểu đường.
- Người bị rối loạn đông máu, vì máu dễ chảy kéo dài, khó cầm.
- Phụ nữ đang mang thai.
- Vùng da quanh cổ tay đang nhiễm khuẩn.
- Người đang quá suy nhược.
Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Muốn xem đủ các ca phải từ chối thì bạn đọc bài 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể.
Chích lể gân cổ tay có nguy hiểm không? "Cọng gân trắng" là gì?
Có, nếu người làm không biết né gân. Còn người được đào tạo bài bản thì phòng được rủi ro này. Nghe chích ở cổ tay là nhiều người rợn, sợ kim trúng gân rồi tay yếu luôn. Nỗi lo đó có cơ sở thật.
Bạn nắm tay lại rồi bật các ngón ra sẽ thấy một sợi gân trắng nổi lên giữa cổ tay. Trong nghề gọi nó là "cọng gân trắng". Lương Y Xuân dặn học viên tuyệt đối không châm vào cọng gân này, vì gân bị tổn thương thì khó lành, tay sẽ yếu đi. Trong buổi dạy, Lương Y chỉ thẳng vào sợi gân và nói: "Mình sẽ không có châm vô cái cọng gân này." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần)
Né gân phải được chuẩn bị trước khi kim chạm da, chứ không phải tới lúc châm mới tính:
- Lương Y vẽ dấu cộng lên cổ tay để học viên thấy rõ đường gân nằm ở đâu mà tránh (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Khi châm vùng cổ tay, người làm phải né đường gân ở chính giữa (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Ngay dưới vùng này còn có dây thần kinh giữa, nên người làm phải theo dõi phản ứng của khách suốt lúc làm. Khách thấy buốt như điện giật chạy xuống ngón tay thì người làm rút kim ngay và không chích lại chỗ đó.
Ngoài chuyện gân, tai biến khi chích còn có thể là ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ, và đều phòng được nếu làm đúng quy trình. Bạn có thể đọc thêm về dấu hiệu sắp ngất khi chích lể, câu hỏi chích lể có nguy hiểm không và nguyên tắc Một kim – một người bệnh.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về hội chứng ống cổ tay trên kênh YouTube:
Tất cả gói lại trong phương châm Lương Y luôn nhắc học viên: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Một buổi trích lể đau cổ tay chuẩn đi từ gốc tới ngọn ra sao?
Một buổi làm đúng không mở đầu bằng cây kim mà bằng việc hỏi và dò cho ra gốc đau. Phần dưới đây mô tả quy trình người đã được đào tạo làm tại cơ sở, để bạn biết mình đáng được chăm sóc tới đâu. Đây không phải hướng dẫn tự làm ở nhà.
| Bước | Người làm nghề làm gì | Bạn được gì |
|---|---|---|
| HỎI | Hỏi đau hay nhói, có tê không, có va đập không | Làm đúng hướng, ca nghi gãy xương thì đi khám |
| DÒ | Sờ tìm điểm đau nhất, coi luôn vai, khuỷu tay | Không bỏ sót chỗ đau kéo xuống cổ tay |
| GIẢI | Làm ấm, làm mềm, giải cơ từ cổ xuống | Vùng mềm ra trước khi châm |
| CHÍCH | Sát khuẩn, đeo găng, kim mới, né gân | Đúng vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn |
HỎI và DÒ. Lương Y luôn hỏi kỹ trước: đau hay nhói, tê hay không, tê mấy ngón (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Sau đó Lương Y sờ tìm điểm đau nhất, hỏi có bị va đập không, và kiểm tra luôn vai, khuỷu như đã nói ở phần đầu.
GIẢI là chỗ thể hiện chữ "gốc tới ngọn". Lương Y không làm riêng chỗ đau mà giải từ trên xuống: chân cổ, hõm xương đòn, hố nách, cùi chỏ rồi mới tới cổ tay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Theo kinh nghiệm của Lương Y, chỉ làm ở cổ tay thì khách hay phải quay lại, vì phần gốc phía trên chưa được xử lý. Tới cổ tay, Lương Y ấn – nhả nhịp nhàng cho máu về, tay ấm lên rồi mới dùng lược tách vùng này (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Câu Lương Y hay dặn học viên là "Xử lý hết từ gốc tới ngọn luôn." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bước này được nói kỹ hơn ở bài giải cơ trước khi chích lể.
CHÍCH. Trước khi châm, người làm lau sạch dầu, xịt sát khuẩn lên bông rồi lau một chiều, không chà qua chà lại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Sau đó người làm đeo găng, dùng kim vô khuẩn chỉ một lần, né đường gân ở giữa cổ tay và để ý sắc mặt của bạn suốt lúc làm. Các bước chung có ở bài cách chích lể.
Sau buổi làm, Lương Y nói trước cho minh bạch với khách: phải cho tay nghỉ, chỉ vận động nhẹ, vì không nghỉ thì dễ bị lại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Tìm người chích lể vùng cổ tay đáng tin, hay học cho bài bản?
Cổ tay có nhiều gân nổi ngay dưới da. Gặp người làm ẩu thì cái tay của bạn chịu thiệt, chứ tờ quảng cáo đâu có chịu.
(a) Bạn đang đau: 4 câu nên hỏi trước khi đưa tay ra
- Người ta có ấn thử, hỏi cảm giác lan xuống từng ngón, coi cả khuỷu với vai không, hay vô là làm liền?
- Người ta có chỉ cho bạn thấy đường gân và nói rõ chỗ nào sẽ né không?
- Kim có phải loại vô khuẩn, dùng một lần, khui ra ngay trước mặt bạn không?
- Người ta có dám nói thật không? Lương Y Xuân Trần nói thẳng với khách: "Không thể nào hết liền được, mình giúp họ cải thiện dần." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần)
Chỉ cần một câu trả lời "không" là bạn nên tìm chỗ khác.
(b) Bạn làm nghề, nhất là dân massage hay đau cổ tay, ngón cái
Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) làm nghề Đông y hơn 10 năm. Hằng ngày Lương Y vẫn làm tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM) và đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc. Trên lớp, học viên thực hành trên nhau, tự cảm nhận điểm tắc trước rồi mới làm cho khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y cũng dặn nên dùng dụng cụ thay cho ngón tay, vì ấn ngón lâu ngày sẽ hư khớp tay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đọc thêm: chích lể cho kỹ thuật viên massage.
Bạn có thể học theo 3 nấc:
- Nấc 1 – xem miễn phí: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng, thêm 12 bài chọn lọc ở trang Quà tặng. Nếu mới bắt đầu, bạn nên đọc trước bài trụ cột chích lể là gì.
- Nấc 2 – học online: khóa Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài video, học phần an toàn và vô trùng trước. Học phí 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ). Bạn có thể học kèm sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang A5, 375.000đ), soạn theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, bán ở trang Sách & dụng cụ.
- Nấc 3 – lớp trực tiếp: Sài Gòn/Bình Dương 6.800.000đ, Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ.
Muốn so kỹ các lựa chọn thì bạn xem bài học chích lể ở đâu. Lịch lớp và video thực hành mới được đăng trên Facebook Xuân Trần, bạn nhắn thẳng ở đó cũng được.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể gân cổ tay có làm yếu tay không?
Có thể yếu tay nếu châm trúng gân. Vì vậy Lương Y Xuân Trần dặn học viên tuyệt đối không châm vào cọng gân trắng nổi ở cổ tay, và phải xác định đường gân trước khi châm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Người chích mà không chỉ được cho bạn gân nằm ở đâu thì bạn nên dừng lại.
Không bị hội chứng ống cổ tay thì có chích điểm ống cổ tay không?
Không. Lương Y phân biệt rõ hội chứng ống cổ tay với lạnh tay. Khách không bị ống cổ tay thì Lương Y không làm điểm này (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Khách đang gặp vấn đề gì thì hỗ trợ đúng vấn đề đó.
Ngón tay bị kẹt, ngón cò súng có trích lể được không?
Người làm phải hỏi rõ trước. Lương Y hỏi khách có viêm khớp dạng thấp không, rồi phân biệt với tổn thương do va đập (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Khi quanh khớp ngón mới viêm, Lương Y tư vấn cho khách sớm để không bị để lâu thành ngón cò súng (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Chích lễ đau cổ tay mấy buổi thì đỡ?
Không ai hứa trước được số buổi. Lương Y chia buổi để làm từng phần: "Chích lể làm từng phần, không đè người ta ra tùm lum." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Mỗi người cải thiện dần theo một nhịp riêng. Bạn đọc thêm bài chích lể có hết bệnh không.
Tự chích lể cổ tay ở nhà được không?
Không nên. Cổ tay có nhiều gân nằm sát nhau, lại có dây thần kinh giữa chạy ngay bên dưới, nên phải để người đã được đào tạo bài bản làm. Lý do cụ thể có trong bài tự chích lể tại nhà.
