Chích lể tê tay do cột sống cổ được, nhưng chỉ ở vai trò hỗ trợ: người làm đã được đào tạo phải xác định gốc tê nằm ở cổ, loại trừ dấu hiệu nguy hiểm, rồi mới đi từ cổ xuống tay, đúng bên tay tê. Yếu tay tăng nhanh, teo cơ bàn tay hay tê cả hai tay thì phải đi khám, không chích.
Kiểu hay gặp là vầy: mỏi cổ vai một bên cả mấy tháng, rồi tê dần xuống tay cùng bên, cầm đũa thấy rần rần. Người nhà bàn: "Trúng gió đó, lể đầu ngón tay là xong." Nhưng gốc tê nằm trên cổ. Lể đầu ngón lúc này giống dây điện kẹt ở ổ cắm mà mình đi thay bóng đèn.
Tê tay lan từ cổ nhận ra thế nào, khác gì tê do ống cổ tay?
Tê lan từ cổ là khi rễ thần kinh bị chèn ngay chỗ nó chui ra khỏi cột sống cổ, thường do thoái hóa, gai hoặc thoát vị đĩa đệm. Cái tê chạy thành một dải từ cổ vai xuống vài ngón của tay cùng bên.
Lúc hỏi bệnh, Lương Y Xuân Trần tách hai kiểu này khá rõ: ống cổ tay thì buốt, đau ngay tại cổ tay, cầm nắm khó; còn tê bì lan nhiều ngón, bứt rứt mà cổ tay không đau tại chỗ thì Lương Y nghĩ tới vùng cổ chèn xuống. Để khách dễ hiểu, Lương Y ví dây thần kinh như ống truyền nước, bị gập ở đoạn nào thì đầu dưới bị ảnh hưởng (theo video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Bạn dò thử, trả lời có hay không:
- Mỏi cổ vai một bên trước, rồi mới bắt đầu tê?
- Cái tê chạy thành một dải từ vai xuống tới ngón?
- Ngửa, nghiêng hay xoay cổ về bên tê thì tê thêm?
- Gác tay lên đầu thì thấy đỡ?
- Cúi điện thoại lâu, nằm gối cao hay xách nặng bên đó thì nặng hơn?
Càng nhiều câu "có" càng nghiêng về gốc ở cổ. Đây chỉ là định hướng, không thay chẩn đoán.
Tê do ống cổ tay thì gói gọn ở bàn tay, nặng về đêm, vẩy tay thì đỡ, cổ không đau; phần này nằm ở bài chích lể tê tay, hội chứng ống cổ tay. Cũng có khi một sợi dây bị kẹp ở cổ rồi kẹp thêm ở cổ tay, gọi là chèn ép kép. Vì vậy sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" luôn đi từ gốc xuống ngọn: xem cổ trước, rồi mới tới khuỷu và cổ tay. Theo kinh nghiệm Lương Y kể trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần, ai chỉ làm tại cổ tay thì khách hay quay lại vì vẫn còn tê, do phần gốc phía trên chưa được xử lý. Lương Y nhắc học viên: "Các bạn phải biết từ gốc ra ngọn nữa chứ."
Thoái hóa cổ tê tay kiểu nào phải đi khám, không chích lể?
Có thoái hóa, gai hay thoát vị đĩa đệm cổ chưa chắc đã cấm chích. Cái cần coi là tay đang báo hiệu gì. Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, gặp bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây là dừng tay, đưa người bệnh tới cơ sở y tế:
- Tay yếu dần: yếu tay tăng nhanh, cơ bàn tay teo lại, cầm gì rớt nấy.
- Tê lan rộng: tê cả hai tay, hoặc tê cả tay lẫn chân.
- Vụng tay, đi không vững: cài cúc khó, chữ viết xấu đi, đi loạng choạng. Kiểu này phải nghĩ tới tủy cổ bị chèn.
- Rối loạn đi tiểu, đi cầu.
- Tay đổi màu hoặc sưng: tay lạnh, tái, tím, mạch cổ tay yếu, hoặc sưng phù nguyên cánh tay.
- Đi kèm chuyện khác: tê sau té ngã, tai nạn ở cổ; sốt, sụt cân không rõ lý do, đau dữ dội về đêm nằm nghỉ cũng không đỡ; đang uống thuốc chống đông hoặc rối loạn đông máu.
Chống chỉ định chung (có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn, người quá suy nhược) có trong bài 4 trường hợp không chích lể. Ở lớp của Lương Y Xuân Trần, Môn 01 gồm kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định và an toàn là môn bắt buộc, học trước phần thực hành. Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Tê ngón nào thì gốc nằm ở đoạn cổ nào?
Lọc xong cờ đỏ, nhìn ngón nào tê là đoán được đoạn cổ nào đang bị chèn. Bảng chỉ để định hướng, không dùng để chọn chỗ đặt kim.
| Vùng tê / đau | Rễ cổ hay liên quan | Có thể kèm yếu |
|---|---|---|
| Mặt ngoài cánh tay, vùng cơ delta | C5 | Dang tay, giơ tay |
| Mặt ngoài cẳng tay, ngón cái | C6 | Gập khuỷu |
| Ngón trỏ, ngón giữa | C7 | Duỗi khuỷu |
| Ngón áp út, ngón út, bờ trong cẳng tay | C8 | Nắm chặt tay |
Bảng trông dễ chứ đọc không dễ: cổ có 7 đốt mà tới 8 đôi rễ, lại nhiều người không tê đúng dải như sách. Nên người làm nghề phải sờ, nén dọc cổ tìm chỗ tắc và đối chiếu kết quả chụp, không chích thử đại, không để người bệnh tự chỉ chỗ.
Mấy kiểu dễ nhầm với tê do cổ:
- Đau vai khi giơ tay, xoay vai, mà xoay cổ không tê thêm: thường do khớp vai.
- Tê ngón út với nửa ngón áp út, cổ không đau, tì khuỷu lâu thì nặng hơn: chèn ở khuỷu tay.
- Tê mỏi cả cánh tay, nặng khi giơ tay cao lâu như phơi đồ, chải tóc, mang balo nặng: có thể kẹt ở vùng dưới xương quai xanh.
- Nhức gáy lan lên đầu chứ không xuống tay: xem bài đau đầu do căng gáy.
Chích lể thoái hóa cổ tê tay một buổi chuẩn đi ra sao?
Ngại kim gần cột sống cổ là bình thường. Cái giữ an toàn là thứ tự làm và mấy lằn ranh người được đào tạo không bước qua. Một buổi chuẩn thường đi 5 chặng:
- Dò trước, chích sau. Vuốt dọc cổ từ chân chẩm xuống, nén từng điểm tìm chỗ tắc. Khách đã đi khám, chụp chiếu thì Lương Y làm dựa trên kết quả đó; chưa có thì lúc vuốt dọc cột sống cổ, Lương Y dừng ở chỗ nghi, ấn nhẹ rồi nhìn phản xạ của khách. Cổ đang đơ cấp, quay không được thì Lương Y không chích liền mà hơ ngải hoặc đắp thuốc cho mềm trước, không day ấn mạnh (theo video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Giải cơ cổ bên tay tê. Làm mềm cơ bậc thang, ức đòn chũm và thang trên (vì sao phải giải cơ trước khi chích lể).
- Giác hút cho lộ điểm tắc. Chỗ nào nổi tắc, lên màu sẫm là chỗ người làm cần chú ý (chích lể giác hơi).
- Chích nhẹ, đủ, đi từ gốc. Làm ở nền cổ vai gáy trước rồi mới xuống tay, chỉ làm bên tay tê (chích lể cổ vai gáy, cặp huyệt Đại chùy – Kiên tỉnh).
- Canh suốt buổi. Nhìn sắc mặt, bắt mạch; thấy dấu hiệu sắp ngất là ngừng liền. Đang làm mà tê lan rộng hơn hay tay yếu thêm cũng dừng, chuyển đi khám. Với ca tê ngón do cổ, Lương Y dặn khách ăn sáng đầy đủ trước buổi, nói thật là sẽ có đau ở mức chịu được, và trong lúc làm cứ hỏi hoài: còn tê không, buốt không, đỡ chưa (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Ba lằn ranh:
- Vô khuẩn tuyệt đối: kim một lần, xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng (một kim – một người bệnh).
- Không châm sâu dưới xương quai xanh, vì bên dưới là đỉnh phổi và mạch máu lớn; ở mặt sau khuỷu cũng không chích sâu vào rãnh thần kinh trụ.
- Mỗi buổi tối đa 2 vùng, không ôm đồm.
Làm đúng thì các tai biến khi chích như ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ đều phòng được (chích lể có nguy hiểm không). Chọn khe nào, bao nhiêu mũi, sâu tới đâu thì chỉ dạy trên lớp và trong sách, có người kèm tay.
Trước khi nằm xuống, bạn hỏi ba câu: họ có hỏi bạn đã chụp phim chưa, có dò cổ trước khi đặt kim không, có bóc kim mới trước mặt bạn không? Phương châm ở lớp của Lương Y là: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể tê tay chuyên sâu cho học viên trên kênh YouTube Xuân Trần:
Sau buổi chích lễ tê tay do cổ, theo dõi ra sao?
Đừng chấm buổi chích bằng cảm giác "nhẹ người". Trước và sau mỗi buổi, tô vùng tê lên hình bàn tay rồi so hai hình.
| Bạn thấy gì | Nghĩa là gì |
|---|---|
| Vùng tê thu hẹp, lùi dần lên trên | Đúng hướng, tiếp tục theo dõi |
| Tê lan rộng hơn, yếu tay tăng | Dừng chích, đi khám |
| Teo cơ bàn tay, tê cả hai tay, vụng tay, đi loạng choạng | Đưa tới cơ sở y tế ngay |
Thói quen vẫn phải sửa: màn hình ngang tầm mắt, bớt cúi điện thoại, gối vừa đỡ cổ, tránh ngửa cổ lâu, tránh xách nặng bên tay tê, giữ ấm gáy. Không có số buổi chung cho mọi người, cũng không ai hứa được hết tê. Xem thêm sau khi chích lể cần lưu ý gì và vì sao vùng cổ càng không nên tự chích lể tại nhà.
Học chích lể tê tay do cột sống cổ bài bản ở đâu?
Bài này bám theo chương trình do Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) đứng lớp. Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, làm hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM) và đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc. Ai học cũng qua Môn 01 kiến thức cơ sở và an toàn trước, rồi mới tới Mô đun 02 kỹ thuật.
Học bài bản có ba nấc:
- Xem miễn phí: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng; trang Quà tặng có 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng.
- Học online, đọc sách: khóa Chích Lể Chuyên Sâu 20 bài video (Phần A nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B chích lể theo từng vấn đề), học phí ưu đãi 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ). Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" 145 trang A5, giá 375.000đ, có ở trang Sách & dụng cụ.
- Lớp trực tiếp: Sài Gòn/Bình Dương 6.800.000đ, Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ. So sánh từng nấc có ở bài học chích lể ở đâu.
Dân massage, spa hay gặp khách mỏi cổ rồi tê xuống tay thì xem thêm bài chích lể cho kỹ thuật viên massage. Lương Y Xuân Trần cũng có video bài giảng về chuyện dân massage bị tê tay trên kênh YouTube:
Muốn xem thêm bài giảng và lịch lớp, bạn theo dõi Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần.
Câu hỏi thường gặp
Thoát vị đĩa đệm cổ gây tê tay có trích lể được không?
Được, nhưng chỉ hỗ trợ và nên đi khám trước. Có một trong các cờ đỏ ở trên thì không chích. Chỗ nào hứa vài buổi là hết hẳn thì bạn nên tránh.
Đã chụp phim thoái hóa cổ có cần đưa kết quả cho người chích lể không?
Nên đưa, để người làm đối chiếu đốt bị với ngón đang tê, làm đúng chỗ, đúng bên. Còn chẩn đoán vẫn là việc của bác sĩ.
Tê tay do cổ mà chỉ chích đầu ngón tay hay cổ tay có được không?
Không trúng gốc. Chích huyệt Thập tuyên ở đầu mười ngón là cách xử trí ban đầu khi cảm nắng, trúng gió, ngất xỉu nhẹ, không dùng cho tê lan từ cổ. Phải làm từ gốc trên cổ rồi mới xuống khuỷu, cổ tay.
Chích lễ vùng cổ có nguy hiểm không?
Lo vậy là có lý, nên vùng cổ chỉ dành cho người đã được đào tạo: lọc cờ đỏ trước, giải cơ rồi mới chích, chích nhẹ, không châm sâu ở vùng nguy hiểm và canh người bệnh suốt buổi.
Tay tê mà gốc ở cổ thì tìm gốc, xem cờ đỏ trước, chuyện cầm kim tính sau. Chưa rõ mình thuộc kiểu nào, bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941. Đã thấy yếu tay, teo cơ hay tê cả hai tay thì tới cơ sở y tế trước.
