Đau xương cụt, đau mông khi ngồi nếu do ngồi lâu, co cứng cơ, khí huyết tắc nghẽn vùng lưng dưới thì chích lể kết hợp giải cơ, giác hơi có thể hỗ trợ giảm đau, với ba điều kiện: đã loại trừ dấu hiệu phải đi khám, người làm được đào tạo bài bản, và không chích thẳng vào vùng mông.
Ngồi xe máy mấy tiếng hay ngồi ghế nhựa nguyên buổi, đứng dậy phải chống tay lên đùi. Rồi bắt đầu lo: thần kinh tọa hả? Đi lể có bị chích vô mông không?
Ở lớp của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần), buổi làm vùng này không mở đầu bằng cây kim. Khách nằm sấp, Lương Y so hai bên mông, bên nào to bên nào nhỏ, để biết bên nào đang yếu, rồi mới dùng ống giác làm mềm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y cũng hay nhắc học viên: nhiều người chỉ làm vùng L4–L5–S1 rồi ngưng, quên mất xương cụt, trong khi chỗ này cũng hay mỏi, hay tức (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Nhìn trước, làm mềm sau, mũi kim để cuối cùng. Chích lể làm đúng nghề là đi theo thứ tự đó, và bài này cũng đi y vậy.
Đau xương cụt, đau mông khi ngồi là do đâu, có phải thần kinh tọa không?
Không phải cứ đau mông là thần kinh tọa. Bạn xem cơn đau của mình giống nhóm nào:
| Kiểu đau | Dấu hiệu hay gặp | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Mỏi, tức tại chỗ | Đau quanh xương cụt – mông, ngồi lâu thì nặng hơn, không chạy xuống chân | Có thể tính tới chích lể hỗ trợ, sau khi được thăm khám |
| Đau chạy xuống chân | Đau theo một đường xuống mặt sau đùi – cẳng chân, thường một bên; ho, hắt hơi, cúi người thì tăng | Nghiêng về thần kinh tọa, đĩa đệm; nên có kết quả khám, đọc thêm bài chích lể thần kinh tọa |
| Có dấu hiệu nguy hiểm | Té đập mông, tê vùng yên ngựa, rối loạn tiểu tiện, sốt, yếu chân | Đi cơ sở y tế trước |
Bảng này chỉ giúp bạn hình dung, không thay được việc thăm khám.
Theo Y học cổ truyền, khí huyết ứ ở đâu thì chỗ đó mỏi, đau, nặng nề. Thắt lưng, cơ hình lê và khớp háng liên quan với nhau, nên Lương Y Xuân Trần làm cả ba vùng chứ không chỉ chỗ đau (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Vì vậy người đau lưng lâu ngày có thể thấy mỏi lan xuống mông, còn ai ngồi lâu đứng dậy thấy háng sượng thì đọc thêm bài đau khớp háng, cứng khớp háng.
Đau xương cụt kèm dấu hiệu nào thì không được chích lễ, phải đi khám ngay?
Nếu đau xương cụt hoặc đau mông mà có một trong các dấu hiệu dưới đây thì đừng đi lể, hãy tới cơ sở y tế trước:
- Đau bắt đầu sau một lần té ngã đập mông hoặc sau chấn thương.
- Tê vùng "yên ngựa", tức là tê quanh hậu môn và vùng bẹn.
- Bí tiểu, tiểu không tự chủ hoặc đi cầu khác thường.
- Yếu chân, đi phải kéo lê, hoặc chân yếu thêm qua từng ngày.
- Sốt, sụt cân không rõ lý do; đau dữ dội về đêm, nằm nghỉ không đỡ.
- Đang uống thuốc chống đông.
Tê vùng yên ngựa đi chung với rối loạn tiểu tiện hoặc yếu chân thì phải đi cấp cứu liền. Ngoài ra, không chích lể cho người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, người có vùng da đang nhiễm khuẩn hoặc quá suy nhược (xem bài 4 trường hợp không chích lể).
Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Lương Y luôn hỏi kỹ khách trước khi làm: đau hay nhói, có tê không (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chỗ nào không hỏi gì mà chích liền thì bạn nên dè chừng. Rủi ro nằm ở đâu, bạn xem bài chích lể có nguy hiểm không.
Chích lể đau xương cụt, đau mông có chích thẳng vô mông không, giúp được tới đâu?
Câu trả lời ngắn là không. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" tập hợp phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân; phần nói về cơn đau chèn xuống mông và đùi ghi rõ: không chích vùng mông. Vùng này chỉ làm ấm và giải cơ cho mềm. Lúc giải cơ, Lương Y đi đường zíc zắc dọc cột sống xuống tận xương cụt, rồi mới làm sang cơ hình lê ở mông (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Điểm chích do người học bài bản xác định theo vị trí giải phẫu định khu, không chích thử vùng bất kỳ, cũng không để người bệnh tự chỉ "chích chỗ này nè". Muốn hiểu rõ hơn, bạn đọc bài huyệt chích lể.
Vậy giúp được tới đâu? Mục tiêu là điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc để giảm đau, chứ không phải chích một lần là xong. Theo kinh nghiệm của Lương Y, người mông cong, lớp cơ dày khó xử lý hơn người gầy, nên không có phác đồ chung cho mọi người (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chuyện làm mấy lần thì đỡ, bạn xem bài chích lể có hết bệnh không.
Một buổi trích lể vùng xương cụt – mông đúng chuẩn đi theo mấy bước?
Phần này mô tả quy trình người đã được đào tạo làm, để bạn nhận ra một chỗ làm đúng chuẩn, không phải để tự chích ở nhà.
- Quan sát. Khách nằm sấp, Lương Y nhìn cả tấm lưng từ ngang dây áo xuống tới mông, coi độ dày và màu da để tìm vùng đang tắc (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Làm ấm. Thoa dầu nóng; khách sợ đau thì đắp cao thuốc rồi ủ kín bằng tấm bọc và khăn. Không bật quạt, không mở máy lạnh.
- Giác cho mềm. Chỗ nào cứng thì đặt ống giác trước.
- Giải cơ. Ấn sâu rồi bật ngang cho cơ nhả ra, đừng làm kiểu cạo gió. Trước khi chích, Lương Y giải cơ nhẹ, gập và kéo chân khách cho cân bằng, lúc đặt ống thì căng nhẹ da (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Chích lể là bước cuối. Đeo găng suốt buổi, giữ vô khuẩn khi chích lể, một kim một người bệnh, kim xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng.
- Sau khi chích. Không đắp, không bôi gì lên chỗ chích, chỉ sát khuẩn. Người làm để ý sắc mặt khách, thấy dấu hiệu sắp ngất khi chích lể như da tái, vã mồ hôi lạnh, khách kêu chóng mặt là ngừng ngay. Dặn dò sau buổi làm có ở bài sau khi chích lể.
Chỗ dễ sai nhất là bước 4: người "học lóm" thấy chích thì làm theo, bỏ phần giải cơ nên làm hoài không ra kết quả. Lương Y nói thẳng: "Mọi người đi học mới biết được tôi làm cái gì." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lý do bước này phải đi trước có trong bài giải cơ trước khi chích lể; cách dùng ống giác cho cả vùng lưng dưới thì xem giác hơi chữa đau lưng.
Muốn được làm hoặc học chích lễ vùng thắt lưng – xương cụt bài bản thì tìm ai?
Nếu bạn đang đau: chọn nơi chịu hỏi kỹ các dấu hiệu nguy hiểm ở trên, đeo găng và dùng kim một lần. Xem thêm cách chọn chích lể ở đâu uy tín.
Nếu bạn là kỹ thuật viên: vùng này coi nhỏ nhưng dễ làm sai. Ngoài chuyện hay bỏ quên xương cụt, với người to hay mập còn phải căng da ra mới đặt đúng khe giữa hai đốt (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Trong lớp Chích Lể, Lương Y cầm tay chỉ việc, cho từng học viên tự sờ để xác định khe đốt sống (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Thứ tự học cũng rõ ràng: an toàn ở Môn 01 trước, kỹ thuật ở Mô đun 02 sau.
Lương Y Xuân Trần làm Đông y hơn 10 năm, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam và miền Bắc, làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM). Hơn 60 video bài giảng miễn phí có trên kênh YouTube Xuân Trần. Còn cân nhắc nơi học thì đọc bài học chích lể ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Đau xương cụt khi ngồi có tự hết không?
Không ai hứa trước được. Nếu do ngồi lâu, cơ co cứng, bạn tránh ngồi một chỗ quá lâu, vận động nhẹ, giữ ấm thắt lưng – mông. Đau kéo dài không bớt, hoặc có dấu hiệu nguy hiểm ở trên (kể cả đau sau té đập mông), thì đi khám, đừng ráng chờ.
Đau mông có giác hơi được không?
Được, nếu đã loại trừ các dấu hiệu phải đi khám và chống chỉ định. Trong buổi làm, ống giác dùng để làm mềm vùng mông đang cứng, còn kim thì không chích vào mông. Giác lửa phải đề phòng bỏng da, và người làm theo dõi phản ứng da suốt lúc giác. Vùng nào giác được, vùng nào không, xem bài giác hơi ở những vị trí nào.
Người lớn tuổi đau xương cụt, đau mông có làm được không?
Được, nhưng phải loại hết chống chỉ định trước. Với người lớn tuổi, Lương Y không ấn tay cho đau mà dùng ống giác, vừa kiểm tra điểm tắc vừa làm mềm cơ (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần), rồi làm từ từ theo thể trạng vì không phải ai cũng chịu được (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Xem thêm bài chích lể cho người lớn tuổi.
Tự chích lể chỗ xương cụt ở nhà được không?
Không nên. Chích đúng cần xác định điểm theo giải phẫu và kinh lạc, vô khuẩn, mỗi người một kim dùng một lần, và có người được đào tạo theo dõi để xử lý tai biến khi chích. Ở nhà khó đủ mấy điều này (xem bài tự chích lể tại nhà).
Bước tiếp theo cho bạn
- Bạn đang đau xương cụt, đau mông: dò lại các dấu hiệu nguy hiểm. Có thì đi cơ sở y tế; không có thì nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hẹn thăm khám tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân.
- Bạn là kỹ thuật viên hoặc muốn học nghề: học miễn phí 12 bài giảng ở trang Quà tặng. Muốn học bài bản thì có khóa online Chích Lể Chuyên Sâu 20 bài, học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ). Lịch lớp trực tiếp ở Bình Dương/TP.HCM và Hà Nội có trên Facebook Xuân Trần.
Phương châm của Lương Y: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
