Vô trùng khi chích lể là giữ sạch khuẩn ở mọi khâu. Người làm rửa tay và đeo găng. Da được lau bằng bông tẩm cồn 70° chỉ dùng một lần, chờ cồn khô rồi mới chích. Mỗi người một cây kim vô khuẩn mới, chích xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Làm đủ các khâu này là để phòng lây nhiễm chéo qua đường máu.
Còn cây kim đã rửa sạch, đã lau cồn thì dùng lại cho người kế được không? Không, kể cả khi nhìn nó sạch bong.
Bài này không dạy bạn cầm kim. Bài này giúp bạn nhìn vô là biết nơi làm có sạch thật không, theo đúng phương châm lớp của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần): "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Chích lể có lây bệnh qua kim không? Hơ lửa, lau cồn có thành vô trùng không?
Có thể lây, nếu làm sai quy trình. Theo nguyên tắc phòng ngừa chuẩn, ba nguồn nguy cơ lây nhiễm chính là máu, dịch sinh học và vật sắc nhọn, mà cây kim chính là vật sắc nhọn. Kim chích người này rồi chích qua người khác là lây nhiễm chéo qua máu.
Hơ lửa với lau cồn không giải quyết được chuyện này. Hơ lửa không biến cây kim khâu thành kim vô khuẩn đóng gói sẵn. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" ghi rõ: không sát trùng kim để dùng lại. Bài một kim – một người bệnh giải thích vì sao nguyên tắc này không có ngoại lệ, còn bài kim chích lể chỉ bạn phân biệt kim đạt chuẩn với kim phải bỏ.
Có điều, kim sạch mới là một khâu. Muốn giữ sạch cả chuỗi, trước hết phải hiểu đúng ba chữ hay bị gom chung.
Vô khuẩn, sát khuẩn, khử khuẩn khi chích lễ khác nhau thế nào?
Nhiều người gom ba chữ này thành một chữ "sạch". Thật ra mỗi chữ áp cho một loại đồ.
| Khái niệm | Áp dụng cho | Làm đúng | Sai hay gặp |
|---|---|---|---|
| Vô khuẩn | Kim chích lể | Kim vô khuẩn đóng gói, dùng một lần, xé bao ngay trước khi chích | Đem kim đã rửa, đã lau cồn ra dùng lại |
| Sát khuẩn | Tay người làm, da vùng chích | Vệ sinh tay trước và sau khi chích; bông cồn 70° dùng 1 lần, lau từ tâm ra, đợi cồn khô | Lau qua loa, một miếng bông cho nhiều chỗ, cồn còn ướt đã chích |
| Khử khuẩn | Ống giác dùng lại | Khử khuẩn đúng quy trình rồi mới dùng cho người kế tiếp | Chưa khử khuẩn mà vẫn đặt lên người khác |
Lỗi nguy hiểm nhất là lấy cách sát khuẩn đem áp cho cây kim. Cách nhớ nhanh: thứ gì xuyên qua da thì phải vô khuẩn và bỏ đi sau một lần dùng; thứ gì chỉ chạm ngoài da thì sát khuẩn hoặc khử khuẩn, tùy món.
Chuỗi vô trùng khi chích lể gồm những mắt xích nào, hay hở ở đâu?
Vô trùng không chỉ là lau miếng cồn, mà là năm mắt xích nối nhau:
- Tay và găng. Rửa tay đúng kỹ thuật trước và sau khi chích, kể cả khi không thấy nguy cơ; có nguy cơ dính máu, dịch thì đeo găng. Hay hở: đeo găng rồi bỏ luôn bước rửa tay.
- Kim. Kim vô khuẩn đóng gói, một kim cho một người bệnh, xé bao ngay trước khi chích. Kim cùn hoặc rơi chạm sàn, giường, tay không găng thì thay kim mới liền, nên một buổi có khi phải chuẩn bị sẵn 2–3 cây. Hay hở: tiếc cây kim vừa rơi nên lau sơ rồi chích tiếp.
- Da vùng chích. Sát khuẩn bằng cồn 70°, chờ khô; chích xong lau huyết, rửa lại bằng nước muối sinh lý. Hay hở: sốt ruột chích khi da còn ướt.
- Dụng cụ dùng lại và mặt bàn. Ống giác khử khuẩn trước mỗi người; dụng cụ bày sẵn, ngăn nắp trước khi mở kim. Hay hở: làm tới đâu lục đồ tới đó, găng đã chạm máu lại cầm món còn sạch.
- Chất thải. Kim bỏ ngay vào hộp kháng thủng, chống rò rỉ; bông gạc dính máu là chất thải lây nhiễm, gom vào túi hoặc thùng riêng theo quy định. Hay hở: bỏ chung với rác sinh hoạt.
Nối lại thành một buổi, đây là quy trình của người đã được đào tạo, không phải hướng dẫn để bạn tự làm ở nhà: rửa tay → đeo găng → sát khuẩn da → chờ khô → xé bao kim → chích → bỏ kim ngay vào hộp kháng thủng → lau huyết, rửa nước muối sinh lý → bỏ bông gạc dính máu vào túi chất thải → tháo găng, rửa tay. Ba chặng trước – trong – sau mũi kim có trong bài cách chích lể, còn đủ món phải có trên bàn thì xem bài dụng cụ chích lể. Bộ kim vô trùng dùng một lần cho học viên có ở trang dụng cụ.
Hở một mắt xích là cả chuỗi mất tác dụng. Khâu hay bị làm ẩu nhất lại là khâu nhanh nhất: sát khuẩn da.
Sát khuẩn khi chích lể thế nào cho đúng: cồn mấy độ, lau ra sao?
Lau cồn xong chích liền cho nhanh? Chưa được. Giáo trình xếp nhiễm khuẩn tại chỗ vào nhóm tai biến khi chích, và nguyên nhân thường nằm ở khâu sát khuẩn hoặc dụng cụ không bảo đảm.
Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, người làm đúng sẽ có mấy điểm sau, bạn nằm trên giường vẫn quan sát được:
- Bông tẩm cồn 70°, mỗi miếng chỉ dùng một lần, không lau từ vùng này qua vùng khác.
- Lau theo vòng xoáy từ tâm ra ngoài. Lau ngược là kéo phần da chưa sạch ở vòng ngoài vô đúng chỗ sắp đặt kim.
- Chờ cồn khô rồi mới chích.
Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần, trước khi châm Lương Y lau sạch hết dầu, thuốc còn trên lưng khách, xé miếng bông gòn vừa đủ, xịt dung dịch sát khuẩn lên bông rồi lau một chiều, không chà qua chà lại, vì chà tới chà lui là vi khuẩn quay về đúng chỗ vừa lau. Lau từ tâm ra cũng theo đúng lẽ đó: đi một chiều, không kéo ngược vô. Ngoài cồn 70°, Lương Y còn dùng loại dung dịch sát khuẩn không phải cồn để khách không bị rát, không buốt, và nhắc học viên coi chừng hiện có nhiều cồn giả.
Mỗi vùng còn có lưu ý riêng: đầu ngón tay ở huyệt Thập tuyên được sát khuẩn cả trước và sau khi chích (xem bài huyệt Thập tuyên). Vùng thái dương – trán có nhiều mạch máu nên phải sát khuẩn rộng hơn.
Có những chỗ lau cồn kỹ cỡ nào cũng không được chích: da đang viêm nhiễm, lở loét, có khối u hay hạch lạ, có nốt ruồi. Người làm đúng sẽ chọn vùng khác hoặc ngưng hẳn.
Kim rơi, găng chạm chỗ khác, ống giác dùng lại: trích lể hay hở vô trùng ở đâu?
Hở thường xảy ra giữa buổi, khi người làm chỉ lo cho xong:
- Găng đụng điện thoại, ngăn kéo, khăn rồi quay lại vùng chích. Găng vẫn còn trên tay, nhưng sạch thì không còn.
- Ống giác úp lên chỗ vừa chích khi da còn hở, mà ống chưa được khử khuẩn đúng quy trình (xem chích lể kết hợp giác hơi).
- Kim để tạm trên khay, cuối buổi mới dọn, thay vì bỏ ngay vào hộp kháng thủng.
- Dùng một cây kim cho nhiều người, kể cả đã rửa hay lau cồn. Đây là lỗ hổng lớn nhất, nên Lương Y Xuân Trần giữ nguyên tắc "Một kim – một người bệnh."
Để bịt mấy lỗ hổng giữa buổi này, Lương Y dặn học viên đeo găng suốt buổi làm, không tháo ra giữa chừng, để bảo vệ chính người làm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Khi cả nhóm cùng làm, Lương Y còn có mấy luật riêng: đeo găng cả hai tay; kim đặt xuống chứ không trao tay nhau, để khỏi đâm trúng nhau; kim cong là thay kim mới liền; kim đã dùng bỏ vào chai đựng riêng (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Bạn không cần biết chích, chỉ cần biết nhìn. Khi đi chích lể, để ý kim có được xé bao mới trước mặt bạn không, người làm có rửa tay, đeo găng không, hộp kháng thủng có sẵn trong tầm tay không, ống giác có được khử khuẩn không. Các dấu hiệu an toàn khác và đủ 4 tai biến khi chích có trong bài chích lể có nguy hiểm không.
Chích lể là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Vết chích sưng nóng đỏ hoặc có mủ thì nên đưa tới cơ sở y tế, đừng tự xử lý.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về bước người mới học hay bỏ qua khi làm vùng cổ vai gáy trên kênh YouTube:
Vì sao lớp Chích Lể của Lương Y Xuân Trần học vô khuẩn trước khi cầm kim?
Ở lớp của Lương Y Xuân Trần, phần an toàn đi trước phần kỹ thuật. Học viên học Môn học 01 "Kiến thức cơ sở về Y học cổ truyền và an toàn trong chích lể" rồi mới qua Mô đun 02 "Kỹ thuật chích lể". Môn 01 là môn bắt buộc, gồm vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn, vệ sinh tay, phương tiện phòng hộ, xử lý vật sắc nhọn và chất thải. Giáo trình có tham khảo hướng dẫn quy trình kỹ thuật của Bộ Y tế.
Lương Y Hồng Xuân làm nghề Đông y hơn 10 năm, làm hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (P. Phú Lợi, TP.HCM), đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc. Lương Y tự đứng lớp, biên soạn bài giảng, quay toàn bộ video và biên soạn sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần". Muốn coi trước cách Lương Y dạy, bạn vào kênh YouTube Xuân Trần (@xuantran-3051) với hơn 60 video miễn phí. Đang phân vân chọn lớp thì bạn đọc thêm bài học chích lể ở đâu.
Muốn học từ gốc thì có khóa online Chích Lể Chuyên Sâu: 20 bài video, Phần A học nền tảng an toàn – vô trùng trước, Phần B mới vào chích lể theo từng vấn đề, học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ). Tính theo nghề thì có lớp trực tiếp: Sài Gòn/Bình Dương 6.800.000đ, Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ. Hỏi lịch học qua Zalo trợ lý 0327 668 134, hoặc coi thử 12 bài giảng miễn phí trước.
Muốn xem thêm bài giảng và lịch lớp, bạn theo dõi Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể có lây bệnh qua kim không?
Có thể, nếu một cây kim dùng cho nhiều người. Kim phải là loại vô khuẩn đóng gói, dùng một lần, chích xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Hơ lửa hay lau cồn không thay được kim mới.
Sát khuẩn khi chích lễ dùng cồn mấy độ, lau xong chích liền được không?
Dùng bông tẩm cồn 70°, mỗi miếng một lần, lau từ tâm ra ngoài. Không chích liền khi da còn ướt cồn, phải chờ khô.
Đeo găng rồi có cần rửa tay không?
Có. Người làm vệ sinh tay cả trước và sau khi chích. Găng đeo thêm để bảo vệ cả người làm lẫn người bệnh, không thay được bước rửa tay.
Vết trích lể sưng đỏ, có mủ thì sao?
Sưng, nóng, đỏ hoặc có mủ là dấu hiệu nhiễm khuẩn tại chỗ, một tai biến khi chích. Bạn nên đi cơ sở y tế, đừng tự nặn hay tự đắp thứ gì lên. Cách theo dõi vết chích có trong bài sau khi chích lể.
