Giải cơ cổ vai gáy là dùng tay hoặc lược sừng, có lực, để tách những chỗ cơ đang bó cứng ở gáy, vai và lưng trên, sau khi đã làm ấm và thoa dầu. Nó không phải bóp vai cho đã, cũng không phải cạo gió cho đỏ da.
Bài này đi theo đúng cách Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) làm hằng ngày tại cơ sở và dạy học viên trong lớp Chích Lể: làm theo thứ tự nào, đau tới đâu là bình thường, và lúc nào phải dừng tay.
Giải cơ cổ vai gáy khác bóp vai, cạo gió ở chỗ nào?
Khác ở chỗ tay đi tới đâu. Mấy nút cơ bó thường nằm sâu, bóp hay vuốt ở ngoài thì không ra. Vì vậy khi dò, người làm phải bật ngang để tách cơ, không ấn xuống rồi kéo (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y Hồng Xuân phân biệt gọn: vuốt nhẹ là xoa bóp, còn giải cơ thì phải có lực và tách được chỗ cơ bó.
Giải cơ cũng không phải cạo gió. Lược được kéo cho cơ nhả ra chứ không cạo trên mặt da (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Trên lớp, Lương Y nói thẳng với học viên: "Không vuốt, không cạo gió, mà là hãy giải cơ." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Một vùng rất hay bó là chỗ gồ cứng quanh đốt C7 (u rùa). Theo mô tả của Lương Y, bó ở vùng này thì khách thường mỏi cổ, cứng cổ, căng tức, nặng đầu (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chuyện riêng của cục gồ này nằm ở bài u gồ sau gáy.
Trong thực hành, giải cơ thường đi chung với giác hơi và chích lể. Phần nền chung bạn xem ở bài giải cơ là gì; ở đây chỉ nói riêng vùng cổ vai gáy.
Quy trình giải cơ cổ vai gáy bằng lược sừng gồm mấy bước?
Ghép lại từ các buổi dạy của Lương Y Xuân Trần, một buổi giải cơ cổ vai gáy đi qua 5 bước; riêng phần đi lược, Lương Y chia làm 3 bước nhỏ (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Thứ tự này có lý do: cơ chưa mềm mà đã đi lược thì khách đau, người làm thì mất sức.
| Bước | Làm gì | Vì sao |
|---|---|---|
| 1. Sờ và dò | Sờ tay dọc vai gáy: chỗ nóng là đang viêm, chỗ lạnh là máu không tới. Khách có kết quả chụp chiếu thì làm theo kết quả đó; chưa có thì vuốt dọc cột sống cổ, ấn nhẹ rồi coi phản xạ của khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) | Biết chỗ nào bó, chỗ nào đau thì mới làm trúng chỗ |
| 2. Làm ấm | Đắp cao ấm phủ kín vai gáy hai bên. Lương Y dặn: "Mình không có đắp đắp kiểu như nửa vời." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Sau đó xịt, thoa dầu | Cơ ấm thì mềm ra; có dầu thì lược đi trơn, da không rát (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) |
| 3. Hút mềm chỗ gồ | Chỗ gồ to, cứng sau gáy thì dùng ống giác cỡ lớn hút cho mềm, không ngồi nắn miết (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) | Người làm đỡ sức, đỡ thời gian, khách cũng bớt đau |
| 4. Đi lược | Đi zíc zắc, chậm, có lực, cho "ngăn nắp"; khách to con thì đi rộng ra; tới gần mang tai thì lật lược để đầu lược không chĩa vô tai (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đi qua cổ, vai, xuống tới lưng trên, hai bên như nhau (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần); vùng đầu cũng không bỏ | Để cơ nhả ra, chứ không phải cạo cho đỏ da |
| 5. Sờ lại | Sờ lại coi còn điểm nào đau, giải thích cho khách hiểu, khách có phim chụp thì đối chiếu thêm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) | Biết buổi đó làm tới đâu, chỗ nào còn bó |
Cây lược có sống lưng, đầu, chân và răng lược, mỗi phần hợp với một vùng như đầu, chẩm gáy, cổ hay tay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Cầm đúng thế thì tận dụng được sức nặng của tay, người làm không mất lực, ngón tay cũng không bị hại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Phần trên mô tả cách người đã được đào tạo làm, không phải hướng dẫn tự làm ở nhà. Buổi có chích thì thêm bước lau sạch dầu, sát khuẩn, xem bài giải cơ trước khi chích lể. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng riêng về mấy mẹo đi lược vùng này trên kênh YouTube, bạn xem dưới đây.
Giải cơ cổ vai gáy có đau không, nhận ra người làm có tay nghề thế nào?
Có ê, nhưng ê ở chỗ cơ bó và điểm ấn đau (a thị), vì phải có lực mới tách được chỗ bó. Còn rát da vì không có dầu, hay bị quẹt qua quẹt lại sơ sài, là làm sai. Giải cơ không theo kiểu "càng đau càng tốt".
Lương Y dạy ấn có "bơm": nhấn rồi nhả nhịp nhàng, khách thấy đau thì nhả ra, khách không chịu được thì hạ lực xuống (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Với khách lần đầu, Lương Y giải thích trước các bước rồi làm nhẹ trước cho khách yên tâm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Học viên được dặn nhìn nét mặt, phản xạ của khách, chứ hỏi "đau không" hoài chỉ làm khách mệt (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Nếu bạn lo đau ở phần kim thì đọc bài chích lể có đau không.
4 dấu hiệu người làm có tay nghề:
- Sờ, kiểm tra, làm ấm trước rồi mới cầm lược, không vô là cạo liền.
- Làm đối xứng hai bên, xuống tới lưng trên, không bỏ vùng đầu, vì người đau vai gáy hay đau đầu kèm theo (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Vừa làm vừa để ý khách. Khách mệt là dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Làm vừa đủ, nói thật. Theo Lương Y, giải cơ quá mức cũng không đúng, không dồn hết vào một buổi (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bệnh lâu năm thì phải chăm sóc bảo tồn, nên người có nghề không hứa làm xong là hết cả đời (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Khi nào không nên giải cơ vai gáy mà phải đi khám trước?
Đau vai gáy có thể do cơ, cũng có thể do thoái hóa hay thoát vị đốt sống cổ, nên bước sờ, dò và xem kết quả chụp chiếu không phải làm cho có. Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, người làm đúng nghề sẽ dừng tay khi thấy:
- Da vùng gáy, vai đang viêm, có hạch sưng bất thường hoặc u lạ.
- Tê hai tay, yếu cơ tăng dần, rối loạn đại tiểu tiện: phải khám cột sống cổ trước (tê tay do cột sống cổ).
- Cứng gáy dữ dội kèm sốt: đưa tới cơ sở y tế ngay.
- Đang làm mà đau tăng, tê lan rộng: ngưng lại, đi chụp hình ảnh cột sống cổ.
- Cổ đơ cấp, quay không được: không day ấn mạnh, hơ ngải hoặc đắp thuốc cho mềm trước (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bạn xem thêm bài cứng cổ, vẹo cổ.
- Người bị rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, da vùng làm bị nhiễm khuẩn, người quá suy nhược: không giác, không chích (4 trường hợp không chích lể).
- Đang giác hay chích mà khách tái da, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ: ngừng ngay (dấu hiệu sắp ngất).
Giải cơ giúp cơ thư giãn, người dễ chịu hơn, nhưng không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Giải cơ vai gáy xong có cần chích lễ không, học bài bản ở đâu?
Không bắt buộc. Có người chỉ cần giải cơ là vai gáy đã nhẹ, mềm ra. Còn chích lể thì chỉ làm khi có chỉ định và phải do người được đào tạo làm. Thứ tự của Lương Y Xuân rất rõ: giải cơ xong mới chích, và sát khuẩn trước khi chích (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Phần chích nằm riêng ở bài chích lể cổ vai gáy, theo phương châm "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Với người làm nghề, cây lược còn là chuyện giữ nghề: làm tay không nhiều năm thì ngón tay dễ đau khớp, viêm cùi chỏ (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Trên lớp, Lương Y sửa tư thế từng học viên và dặn làm đúng phác đồ trước, có tư duy riêng rồi mới thêm cái hay của mình vào (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Người đứng lớp là Lương Y Hồng Xuân: hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc, biên soạn sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", và ngày nào cũng làm tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM. Lớp trực tiếp mở ở Bình Dương và Hà Nội.
Khóa lược sừng dạy cách cầm lược, góc miết, bản đồ các vùng cơ hay căng cứng và cách vệ sinh lược (học phí hỏi qua Zalo); khóa online Chích Lể Chuyên Sâu giá 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ). So sánh các lựa chọn ở bài học chích lể ở đâu.
- Nếu bạn đang mỏi vai: xem hơn 60 video bài giảng miễn phí trên kênh YouTube Xuân Trần, nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc ghé thẳng cơ sở. Nếu tê hai tay, yếu cơ tăng dần, hoặc cứng gáy kèm sốt, bạn đi cơ sở y tế trước.
- Nếu bạn muốn học nghề: bắt đầu từ cây lược với khóa Giải Cơ Chuyên Sâu Bằng Lược Sừng, sau đó học Chích Lể Chuyên Sâu. Bạn cũng có thể nhận Quà tặng trước, và theo dõi Facebook Xuân Trần để xem lịch lớp, video thực hành.
Câu hỏi thường gặp
Giải cơ vai gáy một lần có hết mỏi luôn không?
Thường là không. Với tình trạng để lâu, Lương Y Xuân Trần nói thẳng với khách là cải thiện từ từ, không có chuyện làm lần đầu là hết. Theo Lương Y, kết hợp nhiều phương pháp sẽ tốt hơn làm một kiểu (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Người sợ đau có giải cơ cổ vai gáy được không?
Được, nếu người làm biết cách. Với khách sợ đau, chịu đau kém, Lương Y đắp cao ấm trước cho vùng vai gáy mềm ra, lúc day ấn đỡ đau hơn và khách không sợ (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bạn cứ nói trước với người làm là mình sợ đau.
Đau vai gáy kèm tê tay có giải cơ được không?
Trước hết phải tìm ra nguyên nhân. Lương Y xử lý "từ gốc ra ngọn": giải từ vùng cổ, hốc nách rồi mới xuống tới cổ tay. Theo kinh nghiệm của Lương Y, chỉ làm ở chỗ tê thì khách hay quay lại vì vẫn còn tê (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Tê cả hai tay hoặc tay yếu dần thì bạn đi khám cột sống cổ trước.
Xem video rồi tự giải cơ cho người nhà được không?
Chưa học thì không nên. Lực tay, hướng đi của lược và cách tìm chỗ cơ bó đều cần có người chỉ trực tiếp. Khóa Giải Cơ Chuyên Sâu Bằng Lược Sừng dành cho người muốn có kỹ năng thư giãn cơ cho mình và người thân. Riêng các thao tác dùng kim thì phải để người đã được đào tạo làm (xem bài tự chích lể tại nhà).
