Đau cánh tay, mỏi bắp tay hay gặp ở người làm việc tay chân lặp đi lặp lại, theo Đông y là khí huyết ứ trệ nên tay nặng, mỏi. Có điều, chỗ nhức trên bắp tay chưa chắc là gốc: cơn đau có thể đi xuống từ chân cổ, hõm xương đòn hay hố nách. Chích lể chỉ hỗ trợ khi đã tìm đúng gốc và loại trừ dấu hiệu nguy hiểm.
Bạn phơi xong rổ đồ, bế đứa nhỏ lên xuống cầu thang rồi ngồi gõ máy tới chiều. Tối giơ tay lên chải tóc thì bắp tay nhức, cánh tay nặng như đeo bao cát, có hôm còn đau lan xuống cẳng tay.
Gặp ca như vậy, Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) chưa cầm kim liền. Lương Y hỏi trước: đau hay nhói, có tê không, tê mấy ngón (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Có câu trả lời rồi mới biết đi hướng nào. Chưa rõ chích lể là gì thì bạn đọc bài gốc trước nha.
Đau cánh tay, mỏi bắp tay do đâu? 4 câu hỏi tìm đúng gốc đau
Cùng là "đau cánh tay" nhưng gốc có thể nằm ở bắp tay, ở vai, ở khuỷu, thậm chí tận cổ. Xử lý sai chỗ thì làm hoài cũng không đỡ. Chích lể hướng tới điều hòa khí huyết, khai thông chỗ bế tắc trên đường kinh, nên phải làm đúng vùng.
Lương Y Xuân Trần giải thích: người làm việc liên tục bằng tay, tiếp xúc nhiều khách, dễ bị hàn khí tích tụ ở cổ vai và tay, nên mỏi tay ít khi chỉ nằm gọn ở bắp tay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Bạn tự hỏi mình 4 câu: đau ở đâu, có tê ngón không, làm động tác gì thì đau, có chấn thương hay sưng không. Rồi dò theo bảng:
| Bạn thấy gì | Thường gợi nghĩ tới đâu | Đọc thêm |
|---|---|---|
| Mỏi, nặng, căng bắp tay sau khi làm việc tay liên tục | Cơ cánh tay quá tải, khí huyết ứ trệ | Chính là bài này |
| Đau kèm tê ngón tay | Gốc có thể ở cổ tay hoặc ở cổ | Tê tay / tê tay do cột sống cổ |
| Giơ tay, xoay vai mới đau | Vùng vai | Viêm chóp xoay, khó giơ tay |
| Đau vai, khó đưa tay ra sau lưng | Khớp vai | Chích lể khớp vai |
| Đau dồn ở mặt ngoài khuỷu khi cầm nắm | Vùng khuỷu tay | Đau khuỷu tay |
| Sau chấn thương, sưng nóng, yếu tay đột ngột, đau ngực lan xuống tay | Cần tới cơ sở y tế trước | Xem mục dấu hiệu phải đi khám bên dưới |
Bảng này chỉ để bạn định hướng, chưa phải chẩn đoán. Người làm nghề đàng hoàng không để người bệnh tự chỉ chỗ rồi làm theo, mà tự sờ khám. Lương Y dạy: chỗ nóng là đang viêm, chỗ lạnh là máu không tới, hàn khí tụ (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Đau cánh tay lan xuống cẳng tay hay đau khi giơ lên là do đâu?
Đau lan xuống cẳng tay, hay chỉ đau khi giơ tay lên, thường là dấu hiệu gốc nằm phía trên: ở cổ, ở vai hoặc vùng dưới xương quai xanh, chứ không nằm ở bắp tay. Cứ nhè chỗ nhức mà xoa thì dễ trật chỗ.
- Đau, tê từ cổ chạy xuống tay: đường thần kinh đi từ cổ xuống tới tay, cổ bị vướng thì cánh tay chịu theo. Đọc bài tê tay do cột sống cổ.
- Giơ tay hay xoay vai mới đau: phải kiểm tra khớp vai trước. Xem bài viêm chóp xoay, đau vai khó giơ tay.
- Giơ tay cao lâu là mỏi rã cả cánh tay (phơi đồ, chải tóc, ngủ gác tay lên đầu): sách Phác Đồ nghĩ tới vùng dưới xương quai xanh, chỗ bó thần kinh từ cổ chui xuống nách. Bài chích lể tê tay có nói thêm.
Vì vậy Lương Y cho khách vận động vai xem kẹt ở hướng nào, rồi hỏi có tê tay kèm theo không, vì vai và tay liên quan nhau: "Trước nhất thì mình phải thăm khám và xem họ vận động như thế nào." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Khi nào đau cánh tay phải đi khám ngay, không chích lễ?
Hỏi kỹ ban đầu là để quyết định có nên làm hay không. Có một trong các dấu hiệu dưới đây thì bạn đưa người đau tới cơ sở y tế trước, chưa chích:
- Đau sau té ngã, va đập, nhất là khi sau cú đó cánh tay không làm được một động tác nào nữa.
- Cánh tay sưng, nóng, đỏ, kèm sốt. Không xử lý như mỏi cơ thông thường.
- Tay yếu đi đột ngột, hoặc ngày càng yếu thêm, cầm gì rơi nấy.
- Đau ngực lan ra cánh tay: tới cơ sở y tế ngay, đừng chờ.
- Tê lan xuống tay tăng dần, hoặc tê cả hai tay.
- Tay lạnh, tái, tím, hoặc sưng phù cả cánh tay.
Ngoài ra, giáo trình nêu 4 trường hợp không chích: rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn và người quá suy nhược. Sách Phác Đồ dặn thêm: người đang dùng thuốc chống đông phải được hỏi kỹ, còn ai vừa uống rượu bia thì hẹn hôm sau. Bài 4 trường hợp không chích lể giải thích từng trường hợp. Chích lể là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Chích lể đau cánh tay đúng chuẩn diễn ra thế nào?
Ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ khi chích đều phòng được nếu đúng quy trình. Phần dưới tả một buổi làm chuẩn để bạn biết mà chọn chỗ, không phải hướng dẫn tự làm.
- Hỏi kỹ và kiểm tra tầm vận động. Lương Y cho khách giơ thẳng tay lên cao, dang ngang, rồi vòng tay ra sau như cài nút áo, để biết hướng nào bị kẹt. Lương Y xem luôn khuỷu tay, cổ tay, vì người đau vai hay bị kèm hai vùng này (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chưa kiểm tra xong thì chưa cầm kim.
- Giải cơ từ trên xuống, không chỉ làm ngay chỗ đau. Lương Y giải cơ lần lượt từ chân cổ, qua hõm xương đòn, hố nách, rồi xuống cùi chỏ (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Với học viên, Lương Y nói thẳng: "Phần giải cơ bắt buộc phải có." Vì sao không bỏ được bước này, bạn đọc bài giải cơ trước khi chích lể.
- Cẩn trọng ở vùng nách và cổ. Da vùng nách non, dễ rách, nên Lương Y bắt học viên cắt móng tay trước khi làm, và dặn không đưa ống giác vào vùng động mạch cảnh. Dưới xương quai xanh có đỉnh phổi và mạch máu lớn nằm sâu, nên vùng này không được châm sâu. Đó cũng là lý do bạn không nên tự chích lể tại nhà.
- Vô khuẩn xong mới chích. Người làm rửa tay, đeo găng và dùng một kim – một người bệnh. Kim dùng xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Sau khi chích, người làm giác hơi ngay chỗ vừa chích, thường khoảng 5–10 phút.
- Theo dõi khách suốt buổi. Người làm để ý sắc mặt, hỏi có chóng mặt, hoa mắt hay vã mồ hôi không. Da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh là dấu hiệu sắp ngất, phải ngừng ngay. Về nhà lưu ý gì thì xem bài sau khi chích lể.
Vì sao phải chia buổi? Lương Y có câu dặn học viên: "Chích lể làm từng phần, không đè người ta ra tùm lum." Thường Lương Y làm cổ vai gáy trước, để phần tay qua buổi sau cho cơ thể khách cân đối và kịp hồi phục, và nói rõ chia buổi không phải để thu thêm tiền (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về giải cơ cánh tay trên kênh YouTube Xuân Trần, bạn xem dưới đây:
Mỏi bắp tay vì làm nghề: người làm massage giữ đôi tay thế nào?
Chính người làm nghề dùng lực tay lại hay bị đau tay. Lương Y gặp nhiều thợ massage bị tê tay, tê buốt lúc vừa ngủ dậy, có người đau ngón cái sau khi xoa bóp nhiều khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Theo Lương Y, ai dùng tay nhiều năm thì ngón tay sẽ đau khớp, cùi chỏ bị viêm; đó là bệnh nghề của người làm nghề dùng lực. Vì vậy Lương Y dùng lược sừng để giảm bớt lực và thời gian (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Ở buổi dạy khác, Lương Y dặn học viên dùng lược sừng thay tay và chọn chỗ đứng đúng hướng, để khỏi tự hại khớp tay và lưng mình (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đọc thêm về lược sừng trâu, chích lể cho kỹ thuật viên massage và học chích lể để đỡ hao sức làm nghề lâu dài.
Ai đứng sau những nguyên tắc này, muốn hỏi thì liên hệ đâu?
Những nguyên tắc trên là của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần), hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc. Lương Y trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng, quay toàn bộ video của chương trình Chích Lể và hằng ngày làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM. Kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng miễn phí, còn Facebook Xuân Trần thường đăng video thực hành và lịch lớp.
Muốn hỏi hay hẹn tới cơ sở, bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
Bạn làm nghề và muốn học bài bản thì nhận 12 bài giảng chọn lọc ở trang Quà tặng, rồi học tiếp khóa Chích Lể Chuyên Sâu 20 bài video, Phần A an toàn – vô trùng học trước. Khóa đang ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ). Lớp trực tiếp ở Sài Gòn/Bình Dương 6.800.000đ, ở Hà Nội 7.800.000đ (xem học chích lể ở đâu). Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang, A5) có trên trang dụng cụ, tập hợp phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân.
Phương châm Lương Y dặn học viên: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Câu hỏi thường gặp
Mỏi bắp tay có cần chích lể không?
Không nhất thiết. Mỏi nhẹ sau một ngày làm việc thì bạn nghỉ ngơi, vận động nhẹ trước. Chích lể là một lựa chọn hỗ trợ, chỉ tính tới khi người làm nghề đã thăm khám và tìm đúng gốc đau.
Mỏi bắp tay sau tập thể thao, bê vác có chích lể được không?
Mỏi do dùng một nhóm cơ lặp đi lặp lại là trường hợp hay gặp. Nhưng nếu đau sau chấn thương, cánh tay sưng nóng đỏ, tay yếu đi đột ngột, hoặc đau ngực lan ra tay thì bạn tới cơ sở y tế ngay, không phải chuyện chích lể.
Trích lể vùng nách, bắp tay có nguy hiểm không?
Người được đào tạo làm đúng quy trình thì phòng được rủi ro: cắt móng tay khi làm vùng nách, không châm sâu dưới xương quai xanh, vô khuẩn, theo dõi khách suốt buổi. Sau buổi làm mà đau nhiều, sưng, nóng, đỏ thì đi khám. Đọc thêm chích lể có nguy hiểm không.
Chích lể đau cánh tay mấy buổi thì đỡ?
Không có con số chung. Lương Y chủ trương chia buổi, làm từng phần để cơ thể hồi phục cân đối; đỡ nhanh hay chậm còn tùy cơ địa từng người. Xem thêm chích lể có hết bệnh không và chích lể có đau không.
Đau cánh tay có tự chích lể ở nhà được không?
Không nên. Sâu dưới xương quai xanh là đỉnh phổi và mạch máu lớn, còn hố nách thì nhiều dây thần kinh. Việc này cần người đã được đào tạo, làm vô khuẩn, mỗi người một kim riêng và có người theo dõi để phòng ngất.
