Chích lể đau vai là cách dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt quanh khớp vai, thường phối hợp giải cơ và giác hơi, để hỗ trợ vai bớt đau, cử động dễ hơn. Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân Trần, trước khi cầm kim phải phân biệt kiểu đau vai và cho bạn làm thử 4 động tác vai.
Chích lể đau vai hỗ trợ được gì, khác gì trích lể vai gáy?
Chích lể dựa trên học thuyết kinh lạc – huyệt vị. Khí huyết ứ trệ thì mỏi, đau, nặng nề, nên chích đúng huyệt là để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Phần gốc này có trong bài chích lể là gì. Với vai, mục tiêu là vai bớt đau, cử động dễ hơn. Ai hứa vai hết đau luôn thì bạn nên dè chừng.
Chích lể khớp vai cũng không làm kiểu "đau đâu chích đó". Người làm phải soi vai kẹt ở chiều nào, giải cơ trước rồi mới chích.
Vai gáy với khớp vai là hai chuyện khác nhau. Mỏi vai gáy nhẹ do ngồi lâu là chỉ định gốc trong giáo trình, làm ở vùng Đại chùy – Kiên tỉnh, bạn đọc thêm ở bài chích lể cổ vai gáy. Còn khớp vai, tức vùng đầu vai, hõm nách và bả vai, thuộc phần ứng dụng trong sách Phác Đồ. Các nhóm vấn đề khác có trong bài Chích lể chữa bệnh gì?.
Và đừng để vai đau lâu. Một vai đau thì vai kia phải gánh đỡ, dần dần đau luôn cả hai vai.
Viêm quanh khớp vai và viêm chu vai (vai đông cứng) khác nhau thế nào?
Người đau vai hay kể giống nhau: đưa tay ra sau gãi lưng không tới, tối nằm nghiêng đè lên vai đau là thức giấc. Lời kể giống, nhưng bên trong có thể là ba chuyện. Việc đầu là tách vai đông cứng, viêm quanh khớp vai ra khỏi rách chóp xoay (chóp xoay là nhóm gân bọc quanh khớp vai, giữ đầu xương cánh tay nằm đúng chỗ).
Cách thử nhanh: nhờ người nhà nâng nhẹ tay bạn lên, đừng ép. Tay lên cao hơn lúc tự giơ thì nghiêng về viêm quanh khớp vai. Vẫn khựng lại như chạm tường thì nghiêng về vai đông cứng.
| Kiểu đau vai | Dấu hiệu nhận biết | Nên làm gì trước |
|---|---|---|
| Viêm quanh khớp vai | Giơ tay tới một khoảng thì đau, qua khoảng đó lại đỡ. Chỉ vướng vài động tác như dang tay, giơ cao; dùng tay nhiều thì nặng hơn. Hay gặp ở người chơi thể thao, làm việc giơ tay lặp lại | Làm 4 động tác kiểm tra ở phần dưới để biết chiều nào bị vướng |
| Viêm chu vai (vai đông cứng) | Vai như bị "khóa", vướng mọi hướng, rõ nhất khi xoay tay ra ngoài và luồn tay ra sau lưng. Thường qua 3 giai đoạn: đau tăng, đông cứng, tan dần, kéo dài nhiều tháng. Hay gặp ở người 40–60 tuổi, người tiểu đường, người để vai nằm im lâu | Kiên trì vận động mở khớp, kéo giãn nhẹ, tăng tầm dần |
| Rách chóp xoay sau chấn thương | Tay yếu rõ, mất hẳn một động tác sau té, va đập hay nâng nặng | Đưa tới cơ sở y tế khám trước |
Nguyên nhân hay gặp: thể thao lặp đi lặp lại một động tác; tuổi tác, thoái hóa; tập gym nâng nặng, ép quá sức, có thể làm rách chóp xoay.
Phải phân biệt kỹ vì viêm quanh khớp vai thường chỉ vướng vài chiều, còn vai đông cứng hay vướng cả bốn chiều. Mất hẳn vận động sau chấn thương thì không phải việc của kim lể.
4 động tác kiểm tra vai trước khi chích lễ là gì?
Với khớp vai, Lương Y Xuân Trần không cầm kim liền. Việc đầu tiên là cho người bệnh làm thử 4 động tác vai, từng cái một. Bạn cũng có thể tự làm ở nhà để biết vai kẹt ở đâu, nên đi khám hay tìm người làm đúng nghề, chứ không phải để tự chích.
| Động tác | Dấu hiệu khi làm không được |
|---|---|
| 1. Luồn tay ra sau lưng, như lúc cài áo | Căng tức ở mặt trước vai |
| 2. Đưa tay lên cao | Căng, khó giơ, có khi ảnh hưởng xuống vùng liên sườn |
| 3. Kéo tay ngang qua người | Phía sau vai bị kéo lại, hạn chế |
| 4. Dang tay ra ngang | Đau, khó chịu |
Chiều nào vướng cho người làm biết vùng cơ nào đang "giữ" vai. Vướng nhiều chiều thì phải xử lý nhiều chiều.
Làm thử xong, người làm nghề bài bản còn hỏi bạn ba câu: bị bao lâu rồi, đã mổ nối gân vai chưa, mổ cách đây bao lâu. Không ai hỏi, không ai bảo làm thử thì bạn nên dè chừng.
Mỗi chiều vướng xử lý ra sao thì nằm trong sách Phác Đồ và khóa học Chích Lể Đông Y Cơ Bản, không đăng lên web, vì phải học có người hướng dẫn sau phần an toàn.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể hỗ trợ viêm quanh khớp vai trên kênh YouTube:
Ngoài video này, Lương Y còn 11 bài chọn lọc khác, mỗi bài một vùng, gom sẵn ở trang Quà tặng để bạn xem miễn phí.
Khi nào không được chích lể đau vai mà phải đi khám?
Gặp một trong các dấu hiệu này thì đi khám trước, chưa chích lể:
- Tay mất hẳn một động tác sau chấn thương, yếu rõ: phải nghi rách gân lớn.
- Khớp vai sưng, nóng, kèm sốt.
- Tê lan xuống cánh tay, bàn tay và tê ngày càng tăng.
Các trường hợp phải hoãn lại hoặc không làm mạnh:
- Mới mổ nối gân vai trong khoảng 1 năm: không làm mạnh, không vung tay mạnh.
- Vừa uống rượu bia, người còn mùi rượu (thường trong khoảng 4–5 tiếng): hẹn hôm khác.
Các chống chỉ định chung của chích lể vẫn áp dụng như bình thường: người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn và người quá suy nhược. Xem kỹ ở bài 4 trường hợp không chích lể.
Người làm từ chối và khuyên bạn đi khám lúc này là đang giữ an toàn cho bạn. Chích lể chỉ là cách hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Trích lể khớp vai gần nách có nguy hiểm không, buổi làm đúng chuẩn ra sao?
Chích lể khớp vai có một chỗ cần cẩn thận thật: hõm nách. Ở đó có đám rối thần kinh hốc nách đi qua. Người làm bài bản không ép vào đỉnh nách. Đang giải cơ mà bạn thấy tê rần như điện giật hoặc tay lạnh đi thì họ phải dừng tay liền.
Không cần thuộc huyệt, bạn vẫn soi được một buổi chích lễ viêm quanh khớp vai có đúng chuẩn không qua năm bước:
- Hỏi và kiểm tra: người làm hỏi bệnh sử, cho bạn làm 4 động tác vai và ghi lại bạn đưa tay được tới đâu.
- Giải cơ trước: giải cơ quanh vai và hõm nách. Cơ phải ở tư thế chùng, ấn lực vừa và chờ bạn thở ra. Vì sao phải giải cơ trước, bạn xem bài giải cơ trước khi chích lể.
- Chích đúng chỗ: lau sạch dầu, vệ sinh tay, mang găng, sát khuẩn da. Huyệt phải được xác định theo giải phẫu định khu. Buổi đầu chỉ chích nhẹ, chích nông.
- Giác tại chỗ: ống giác đặt ngay chỗ vừa chích, hút vừa phải, vì hút quá nóng, quá mạnh thì da dễ rát. Giác lửa thì phải đề phòng bỏng. Cách phối hợp hai thứ này có trong bài chích lể giác hơi.
- Mở khớp: gỡ ống xong thì đưa tay ra trước, ra sau trong ngưỡng chịu được, tăng biên độ dần. Sau đó đo lại tầm vận động và dặn bạn giữ ấm vai.
Ai bỏ bước 5 là làm thiếu, vì vai bị giới hạn lâu thì cơ co rút, khớp cứng dần. Đo lại mà vai không khá hơn hoặc tay yếu thêm thì bạn nên đi khám.
Thêm hai chuyện bạn nhìn bằng mắt cũng thấy. Kim có mở mới trước mặt bạn không, vì theo nguyên tắc một kim – một người bệnh kim vô khuẩn chỉ dùng một lần. Và trong lúc làm, họ có nhìn sắc mặt, hỏi bạn chóng mặt, vã mồ hôi không, để bắt sớm dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Năm bước trên gói lại trong phương châm Lương Y Xuân luôn dặn học viên: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) đã làm nghề Đông y hơn 10 năm. Lương Y làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình Chích Lể, đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc. Hơn 60 video bài giảng của Lương Y được chia sẻ miễn phí trên kênh YouTube Xuân Trần.
Cuốn "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang A5) tổng hợp phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, trong đó có hẳn một bài riêng về viêm quanh khớp vai và vai đông cứng.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể viêm chu vai có hết đau hẳn không?
Không ai nên hứa với bạn chuyện đó. Vai đông cứng thường đi qua 3 giai đoạn và kéo dài nhiều tháng. Sau buổi chích bắt buộc phải vận động mở khớp; về nhà bạn tập con lắc, kéo giãn nhẹ, tăng tầm dần và giữ ấm vai.
Mới mổ nối gân vai có chích lễ được không?
Trong khoảng 1 năm sau mổ thì không làm mạnh, lúc tập cũng không vung tay mạnh. Nếu người làm không hỏi bạn đã mổ chưa, mổ cách đây bao lâu, thì bạn tự nói trước, và hỏi lại bác sĩ đã mổ cho mình.
Đau vai mà tê lan xuống tay thì sao?
Tê lan xuống tay mà tăng dần là dấu hiệu phải dừng và đi khám trước. Các trường hợp không được chích khác, bạn xem bài 4 trường hợp không nên chích lể.
Trích lể khớp vai bao lâu thì đỡ?
Không có con số chung, vì mỗi kiểu đau vai đi một hướng. Cách thật nhất là đo tầm vận động bằng 4 động tác ở trên, trước và sau mỗi buổi. Vai không khá lên hoặc tay yếu đi thì nên đi khám.
