Chích lể u gồ sau gáy (u rùa) chỉ nên làm khi cục gồ đã được sàng lọc, không có dấu hiệu viêm, u lạ hay chèn ép thần kinh. Người đã được đào tạo làm mềm vùng gáy trước bằng đắp ấm, giác hơi, giải cơ, rồi mới chích lể để hỗ trợ giảm mỏi, cứng cổ.
Sờ ra sau gáy thấy một cục gồ cứng, nhiều người lo hai chuyện: đó có phải khối u không, và lể vài mũi cho máu ra thì nó có xẹp không? Chuyện thứ hai thì câu trả lời là không. Bài này đi theo đúng những gì Lương Y Xuân Trần dạy trong các video bài giảng về u rùa: khi nào được làm, khi nào phải đi khám, và vì sao người làm Chích Lể không đặt kim ngay lên cục gồ còn đang cứng.
U rùa sau gáy là gì dưới góc nhìn người làm chích lể?
Trong nghề, "u rùa" là chỗ gồ lên ở chân gáy. Theo video bài giảng của Lương Y Xuân Trần, vùng này "thường hay ngay chỗ C7", tức là vùng huyệt Đại chùy. Trong cùng video, Lương Y gắn những ca u rùa to, gồ và cứng với thoái hóa. Lương Y cũng nói thẳng: nhiều anh chị làm nghề hay mắc ở vùng này, vì kỹ thuật chưa chuyên sâu nên làm "không tới".
Khách có u rùa hay than mỏi cổ, cứng cổ, căng tức, nặng đầu. Người bị nhiễm hàn thì vùng gáy co cứng lại, có người còn tê tay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Chích lể cổ truyền coi cảm giác mỏi, nặng đó là do khí huyết ứ trệ. Vì vậy mục đích là điều hòa khí huyết, khai thông chỗ bế tắc. Chích lể không nhằm làm cho cục gồ xẹp xuống. Ai hứa với bạn chuyện đó là nói quá.
Nếu bạn bị mỏi vai gáy nói chung, đọc bài chích lể cổ vai gáy. Còn hai huyệt hay được phối hợp ở vùng này thì có bài riêng về Đại chùy – Kiên tỉnh.
Cục gồ sau gáy kiểu nào không được chích lể, phải đi khám trước?
Nhiều người sờ thấy cục gồ sau gáy là sợ đó là khối u. Người làm chích lể không được tự kết luận chuyện này. Trước khi đặt kim, Lương Y Xuân Trần kiểm tra vùng gáy bằng tay: chỗ nóng là đang viêm, chỗ lạnh là máu không tới (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Nếu bạn đã đi khám, chụp chiếu thì Lương Y làm dựa trên kết quả đó. Nếu chưa, Lương Y vuốt dọc cột sống cổ, ấn nhẹ ở chỗ nghi ngờ rồi nhìn phản xạ của bạn.
Có các dấu hiệu dưới đây thì không chích:
| Dấu hiệu | Việc cần làm |
|---|---|
| Da gáy, vai đang viêm; hạch sưng bất thường; u lạ | Không chích, đi khám trước |
| Tê hai tay, yếu cơ tăng dần, rối loạn đại tiểu tiện | Đi khám cột sống cổ |
| Cứng gáy dữ dội kèm sốt | Đưa tới cơ sở y tế ngay |
| Rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông, tiểu đường nặng, đang có thai, cơ thể quá suy nhược, da đang nhiễm khuẩn | Không chích |
| Làm rồi mà không đỡ, hoặc đau tăng, tê lan rộng | Dừng lại, đi chụp hình ảnh cột sống cổ |
Các trường hợp không nên chích nói chung được gom trong bài 4 trường hợp không nên chích lể.
Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Lương Y cũng chỉ làm đúng cái khách đang cần, không kể thêm bệnh để làm thêm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Nơi nào không hỏi han, không sờ gáy mà đặt kim liền thì bạn nên cân nhắc lại.
Vì sao không chích thẳng vô cục gồ: 4 bước làm mềm u rùa đúng thứ tự
Qua được bước sàng lọc rồi, nhiều người nghĩ cứ chích ngay lên cục gồ là xong. Nhưng u rùa to thì cứng và bó sâu. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" dặn giải cơ kỹ trước, giác hút trước cho lộ điểm tắc rồi mới đặt kim. Trong video bài giảng về u rùa, Lương Y cũng làm theo đúng thứ tự: đắp ấm, hút mềm bằng ống giác to, giải cơ bằng lược sừng, rồi mới kết hợp chích lể. Phần dưới đây là quy trình chuẩn mà người đã qua đào tạo làm cho khách, không phải hướng dẫn để bạn tự làm ở nhà.
Bước 1: Làm ấm. Lương Y đắp cao thảo dược ấm lên vùng u rùa, đắp đủ cả hai bên vai gáy. Lương Y nói: "Mình không có đắp đắp kiểu như nửa vời." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Khách sợ đau được đắp ấm trước thì vùng gáy mềm ra, tới lúc day ấn đỡ đau hơn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Bước 2: Hút mềm. Gặp u gồ to và cứng, Lương Y không ngồi nắn miết cho mất sức mà dùng ống giác cỡ lớn để hút cho mềm. Làm vậy người làm cũng giữ được sức, vì dùng tay quá nhiều thì lâu ngày đau khớp ngón, dễ viêm khuỷu (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Cỡ ống được chọn theo khổ người: người to thì dùng ống lớn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Bước 3: Giải cơ. Người làm đi lược sừng theo đường zíc zắc, chậm và có lực. Tới gần mang tai thì lật lược để đầu lược không chĩa vào tai khách. Động tác là kéo chứ không cạo như cạo gió (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y dặn: "Mình không đi kiểu sơ sài, mà đi một cách chỉn chu." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Muốn biết vì sao không được bỏ bước này, bạn đọc bài giải cơ trước khi chích lể.
Bước 4: Chích lể, giác hơi và theo dõi. Điểm chích được tìm bằng mốc sờ được trên người khách, như chỗ gồ của đốt sống cổ cuối hay hõm dưới chẩm. Người làm lấy điểm đối xứng hai bên, rồi thêm điểm a thị, tức chỗ ấn vào khách thấy đau. Với học viên mới, Lương Y nói: "Mình không nhớ huyệt cũng được, mình nhớ cái vị trí đúng là được." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Đánh dấu xong thì lau sạch hết dầu. Người làm sát khuẩn bằng dung dịch không phải cồn và lau một chiều, không chà qua lại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Sau đó đeo găng, dùng kim vô khuẩn theo nguyên tắc "Một kim – một người bệnh", chích xong bỏ kim ngay vào hộp kháng thủng. Chích nhẹ, nặn máu vừa đủ, rồi giác hơi ngay chỗ vừa chích như trong bài chích lể giác hơi. Không ra máu thì không cố chích lại. Người nhiều hàn khí thì không để ống lâu.
Suốt buổi, người làm phải canh dấu hiệu sắp ngất: da tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh và nhỏ. Thấy là ngừng ngay. Như Lương Y nhắc học viên trong video bên dưới: "Những bước đơn giản, nhưng phải hiệu quả."
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể cổ vai gáy cho người mỏi gáy, tê tay, cứng cổ trên kênh YouTube:
Chích lễ u rùa giúp được tới đâu, sai lầm nào hay gặp?
Chích lể không làm cục gồ biến mất sau một buổi, cũng không thay cho việc đi khám, điều trị. Cái cần nhắm tới là vùng gáy đang bó cứng mềm ra, người đỡ mỏi, đỡ nặng nề hơn. Nhắm sai mục tiêu thì dễ làm sai cách. Với riêng vùng u rùa, đây là mấy lỗi hay gặp nhất:
| Sai lầm | Làm đúng |
|---|---|
| Chích liền vô chỗ còn cứng | Làm ấm, làm mềm trước rồi mới tới phần chuyên sâu |
| Nặn thật nhiều máu cho cục gồ "xẹp" | Nặn máu vừa đủ, theo dõi phản ứng người bệnh |
| Dùng ống nhỏ cho người to | Chọn ống giác to theo vóc dáng người bệnh |
| Đi lược quẹt qua quẹt lại cho xong | Đi zíc zắc, chậm, có lực, làm cho chỉn chu |
| Ngồi nắn miết bằng tay thật lâu | Dùng ống giác lớn hút cho mềm trước |
| Dùng lại kim cho người sau | Một kim chỉ cho một người bệnh |
Muốn xem đủ các lỗi chung, bạn đọc thêm sai lầm khi chích lể và bài nói rõ chuyện "máu độc" khi chích lể.
Học trích lể vùng u rùa bài bản ở đâu?
Bạn làm massage hay trị liệu, gặp khách u rùa mà làm hoài vẫn chưa tới? Đọc tới đây chắc bạn cũng thấy cái khó thường không nằm ở cây kim. Nó nằm ở thứ tự và sự chỉn chu từng bước. Lương Y còn để ý cả chi tiết nhỏ: tay phải là tay "thiệt thòi" nhất, vì tay thuận làm việc nhiều mà còn cầm điện thoại bấm suốt ngày, nên vai gáy bên này cần hỗ trợ thêm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Người đứng lớp là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y và đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc. Lương Y trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng, quay video bài giảng, và làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM. Ở lớp của Lương Y, an toàn học trước, kỹ thuật học sau.
Bạn có thể bắt đầu theo ba mức:
- Xem miễn phí trước: hơn 60 video bài giảng trên kênh YouTube Xuân Trần, cùng 12 bài giảng chọn lọc ở trang Quà tặng.
- Đọc sách: "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", 145 trang A5, giá 375.000đ, có ở trang Sách & dụng cụ.
- Học bài bản: Khóa Chích Lể Chuyên Sâu online 20 bài video, học phí ưu đãi 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ). Muốn học trực tiếp thì có lớp Bình Dương/TP.HCM 6.800.000đ và lớp Hà Nội 7.800.000đ.
Muốn so các lớp, bạn đọc thêm bài học chích lể ở đâu và chích lể cho kỹ thuật viên massage. Hỏi lịch lớp thì bạn nhắn Zalo 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941. Lịch lớp mới và video thực hành cũng được đăng trên Facebook Xuân Trần.
Còn nếu bạn đang có u rùa, sách Phác Đồ dặn sau buổi làm nên chỉnh màn hình ngang tầm mắt, ngồi 45–60 phút thì đứng dậy xoay vai, giữ ấm gáy, tránh gió lạnh thổi thẳng vào cổ và uống đủ nước.
Lương Y Xuân luôn giữ phương châm: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Câu hỏi thường gặp
Cục gồ sau gáy có phải khối u không?
Chưa khám thì không ai trả lời chắc được, kể cả người làm chích lể. Nếu da vùng gáy đang viêm, có hạch sưng bất thường hay nổi u lạ thì không chích, phải đi khám trước. Chích lể chỉ hỗ trợ, không thay được chẩn đoán của bác sĩ.
Chích lể u gồ sau gáy có làm cục gồ xẹp hẳn không?
Không. Ai hứa xẹp hẳn thì bạn nên cẩn thận. Mục tiêu thực tế là vùng gáy đang bó cứng mềm ra, bạn bớt mỏi cổ, cứng cổ, nặng đầu. Theo Lương Y, đó cũng là những khó chịu mà khách có u rùa hay gặp nhất (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Người sợ đau có chích lễ u rùa được không?
Thường là được, nếu không thuộc nhóm phải đi khám. Với khách sợ đau, Lương Y đắp cao thảo dược ấm trước, dùng ống giác cỡ lớn hút cho mềm, để lúc day ấn đỡ đau (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bạn muốn biết thêm thì đọc bài chích lể có đau không.
U rùa kèm tê tay có trích lể được không?
Phải sàng lọc trước đã. Tê cả hai tay, tay yếu dần, hoặc rối loạn đại tiểu tiện là cờ đỏ, cần đi khám cột sống cổ trước. Chuyện này có nói kỹ trong bài chích lể tê tay do cột sống cổ.
Xem video rồi tự chích u gồ sau gáy ở nhà được không?
Không nên. Vùng này nằm sát cột sống cổ, nên cần người đã được đào tạo, kim vô khuẩn, và có người canh dấu hiệu sắp ngất như da tái, vã mồ hôi lạnh. Tai biến khi chích có thể gặp là ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ, và bỏng da nếu giác bằng lửa. Chi tiết nằm ở bài tự chích lể tại nhà.
