Chích lể chóng mặt chỉ là cách hỗ trợ. Nó hợp nhất với kiểu chóng mặt kèm cứng mỏi cổ gáy, và chỉ được làm sau khi đã sàng lọc dấu hiệu nguy hiểm. Nếu chóng mặt đi cùng đau đầu dữ dội, mất thăng bằng đột ngột, ngất hay có bất thường về thần kinh thì không chích, phải gọi cấp cứu ngay.
Nhiều người hễ thấy choáng là tính đi lể liền. Khoan đã. Với chóng mặt, nhận ra dấu hiệu nguy hiểm quan trọng hơn mũi kim nhiều.
Chóng mặt kèm dấu hiệu nào thì không chích lể, phải gọi cấp cứu ngay?
Gặp MỘT trong các dấu hiệu sau là gọi cấp cứu hoặc đưa tới cơ sở y tế, tuyệt đối không chích: - Đau đầu dữ dội kèm chóng mặt. - Mất thăng bằng đột ngột. - Ngất. - Có dấu hiệu bất thường về thần kinh.
Cơn chóng mặt nặng dần lên theo thời gian → đi khám, đừng chờ.
Chích lể là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Ngoài các dấu hiệu trên, người bị rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, người quá suy nhược và vùng da đang nhiễm khuẩn cũng không chích. Chi tiết có ở bài 4 trường hợp không chích lể.
Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" mở bài chóng mặt bằng đúng lời dặn đó: sàng dấu hiệu nguy hiểm quan trọng hơn chích. Phần thực hành của bài này cũng không phải là kỹ thuật cầm kim, mà là diễn tập sàng lọc trên một ca chóng mặt rồi tự ra quyết định chuyển viện. Ở lớp của Lương Y Hồng Xuân, môn an toàn là môn bắt buộc, học trước phần kỹ thuật.
Cho nên nếu người làm nghề hỏi kỹ một hồi rồi ngừng lại, khuyên bạn đi khám, thì đó không phải là từ chối bạn. Người biết lúc nào phải dừng tay mới là người đáng tin. Muốn hiểu thêm vì sao, bạn đọc bài chích lể có nguy hiểm không.
Chóng mặt kiểu nào thì chích lễ chóng mặt mới hợp?
Qua được vòng sàng lọc rồi, câu hỏi kế tiếp là bạn đang bị kiểu chóng mặt nào. Sách Phác Đồ chia ra ba kiểu hay gặp. Kiểu mà giải cơ, chích lể vùng gáy hướng tới là chóng mặt đi kèm cứng, mỏi cổ gáy. Hai kiểu còn lại thì bạn nên đi khám tìm nguyên nhân trước đã.
| Kiểu chóng mặt | Dấu hiệu nhận biết | Nên làm gì trước |
|---|---|---|
| Quay cuồng khi đổi tư thế | Vừa ngồi dậy hay xoay người là thấy cả phòng quay tròn, buồn nôn | Đi khám tìm nguyên nhân trước khi tính tới chích lể |
| Xây xẩm khi đứng lên | Đứng lên là xây xẩm, người đuối sức | Đi khám tìm nguyên nhân. Người quá suy nhược thì không chích |
| Kèm cứng mỏi gáy | Chóng mặt đi chung với cảm giác cổ gáy cứng, nặng | Kiểu mà giải cơ, chích lể vùng gáy hướng tới, sau khi đã sàng dấu hiệu nguy hiểm |
Nếu bạn không chắc mình thuộc kiểu nào, hoặc đây là lần đầu bị, thì đi khám trước. Bảng này để bạn biết nên tìm ai trước, không phải để tự chẩn đoán.
Vì sao kiểu thứ ba lại khác hai kiểu kia? Theo học thuyết kinh lạc, khí huyết ứ trệ thì người ta thấy mỏi, đau, nặng nề, mà vùng gáy là chỗ hay bị nhất ở người ngồi lâu. Chích lể nhằm điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc ở vùng đó. Nó không phải kiểu "nặn máu ra là hết chóng mặt". Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, ca chóng mặt do gáy đi theo thứ tự: sàng dấu hiệu nguy hiểm trước, giải cơ nhẹ tay, rồi mới tới chích.
Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về đau đầu, mất ngủ vùng chẩm gáy, Lương Y coi vùng chẩm – gáy là chỗ không được bỏ qua: người cứng cổ, sáng dậy đơ cổ, ngủ chập chờn thường có điểm bó ở đây. Nhưng Lương Y cũng dặn phải dùng tay kiểm tra, tìm đúng điểm tắc trước, không chẩn đoán qua loa hay làm đại. Lương Y nói gọn: "Không phải cứ châm là được."
Phần gốc của phương pháp có ở bài chích lể là gì. Riêng vùng vai gáy thì xem bài chích lể cổ vai gáy.
Đang chóng mặt mà đi trích lể chóng mặt có dễ xỉu hơn không?
Đây là ca cần canh kỹ hơn bình thường. Ngất khi chích thường liên quan cơ chế cường phế vị, nên người tới mà đầu đã quay quay sẵn thì người làm càng phải chậm, càng phải nhẹ tay. Chuyện choáng, sắp ngất ngay trong lúc chích thì bạn đọc riêng ở bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Một buổi làm đúng chuẩn, do người đã được đào tạo thực hiện, đi theo thứ tự sau:
- Tư thế vững trước đã. Người bệnh nằm hoặc ngồi cho chắc. Người còn đứng loạng choạng thì chưa chích.
- Giải cơ cổ gáy trước, làm nhẹ tay. Phác đồ ưu tiên điểm phản ứng (a thị, tức chỗ bấm vào thấy đau, thấy phản ứng) và vùng gáy. Người đang chóng mặt thì tránh mọi động tác mạnh vùng cổ. Vì sao phải giải cơ trước, bạn xem bài giải cơ trước khi chích lể.
- Xác định đúng vị trí theo giải phẫu định khu. Người làm không để người bệnh tự chỉ "chỗ này nè", cũng không chích thử chỗ bất kỳ.
- Vô khuẩn. Rửa tay, đeo găng, sát khuẩn vùng chích. Chi tiết có ở bài vô khuẩn khi chích lể.
- Chích nhẹ, nặn máu vừa đủ, xong thì sát khuẩn lại. Kim vô khuẩn chỉ dùng một lần, đúng nguyên tắc một kim – một người bệnh.
- Theo dõi trong và sau buổi. Người làm nhìn sắc mặt, xem mạch, hỏi người bệnh có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không. Thấy da tái, vã mồ hôi lạnh là ngừng tay liền.
Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về quy trình vai gáy cho dân văn phòng, Lương Y dặn học viên cứ làm được vài ống là phải hỏi khách có mệt không, có chịu được không. Khách mệt thì dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp. Với người tới mà đã sẵn chóng mặt, thói quen hỏi han này càng không được bỏ.
Cả quy trình gói lại trong phương châm của Lương Y Xuân Trần: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Bài này cố ý không ghi huyệt cụ thể, số lần hay độ sâu. Mấy thứ đó phải học trên lớp, có người cầm tay chỉ. Đọc trên mạng rồi tự làm theo thì không an toàn.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về giải cơ, chích lể vùng cổ vai gáy trên kênh YouTube Xuân Trần:
Sau buổi chích lể chóng mặt cần dặn gì, theo dõi gì?
Chích xong chưa phải là xong việc. Người làm nghề luôn dặn người bệnh mấy điều về nhà làm được liền:
- Đổi tư thế chậm: ngồi dậy từ từ, đứng lên từ từ, đừng bật dậy một cái.
- Uống đủ nước trong ngày.
- Tránh đứng lâu một chỗ.
- Chóng mặt kèm cứng mỏi gáy: giải cơ cổ gáy tiếp với người được đào tạo. Ở nhà đừng tự bóp mạnh hay vặn cổ.
Người làm nghề còn theo dõi cơn chóng mặt: bao lâu bị một lần, hay tới trong hoàn cảnh nào, ví dụ lúc đổi tư thế. Bạn tự ghi lại thì người làm nghề hoặc bác sĩ dễ đánh giá hơn nhiều.
Cơn chóng mặt nặng lên, hoặc có dấu hiệu bất thường về thần kinh, thì đưa người bệnh tới cơ sở y tế liền, đừng ngồi chờ tới buổi hẹn sau. Còn ai hứa làm bao nhiêu buổi là hết hẳn thì bạn nên dè chừng.
Chuyện chăm sóc vết chích (giữ sạch, khi nào được tắm, kiêng gì) có bài riêng: sau khi chích lể cần lưu ý gì.
Muốn được chích lể vùng gáy đúng chuẩn hoặc học bài bản thì tìm ai?
Với ca chóng mặt, phần khó không nằm ở mũi kim. Trước khi cầm kim, người làm phải sàng được dấu hiệu nguy hiểm, đoán ra cơn chóng mặt thuộc kiểu nào. Lúc chích phải theo dõi sát, khách choáng là biết xử trí liền. Mấy việc này chỉ người được đào tạo mới làm chắc tay.
Tay nghề còn nằm ở độ êm. Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về giải cơ vùng mặt khi đau đầu, Lương Y nhấn mạnh làm vùng đầu phải mượt và êm, làm giật cục thì khách khó chịu và mất niềm tin, nhất là người khó ngủ, hay chóng mặt. Lương Y nói thẳng: "Mấy bạn làm không êm là không có chỗ nào mà người ta tin mình."
Chương trình Chích Lể do Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay video. Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc, và chia sẻ miễn phí hơn 60 video bài giảng trên YouTube. Ngày nào Lương Y cũng làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM.
Bạn chọn cách nào hợp với mình:
- Đọc sách: cuốn "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" dày 145 trang A5, giá 375.000đ. Sách có bài riêng về chóng mặt, mở bài bằng lời dặn sàng dấu hiệu nguy hiểm. Xem ở trang Sách & dụng cụ.
- Học online: khóa Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài video, đi từ nền tảng an toàn – vô trùng rồi mới tới chích theo từng vấn đề. Học phí 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Lên lớp trực tiếp: có lớp ở Bình Dương/TP.HCM (6.800.000đ) và Hà Nội – Hoàng Mai (7.800.000đ). Bạn xem bài học chích lể ở đâu hoặc nhắn Zalo 0327 668 134.
Muốn xem thêm bài giảng và lịch lớp, bạn theo dõi Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần.
📖 Đọc thêm: Chích lể đau đầu do cổ gáy: có an toàn không, khi nào đi khám?
📖 Đọc thêm: Chích lể tê tay do cột sống cổ: nhận đúng gốc, biết lúc dừng
Câu hỏi thường gặp
Chích lể có làm hết chóng mặt không?
Không ai nên hứa điều đó. Chích lể chỉ hỗ trợ, hợp nhất với kiểu chóng mặt kèm cứng mỏi cổ gáy, và không thay được chẩn đoán của bác sĩ. Chóng mặt cứ quay lại thì bạn nên đi khám tìm nguyên nhân trước.
Bà bầu bị chóng mặt có trích lể được không?
Không. Phụ nữ có thai nằm trong nhóm chống chỉ định của chích lể, dù chóng mặt kiểu nào cũng vậy. Bạn hỏi thẳng bác sĩ đang theo dõi thai kỳ cho mình.
Chóng mặt kèm cứng gáy nên đi khám hay đi chích lễ trước?
Đi khám trước, nhất là khi bạn bị lần đầu hoặc chưa rõ vì sao bị. Gặp một trong bốn dấu hiệu nguy hiểm ở đầu bài (đau đầu dữ dội, mất thăng bằng đột ngột, ngất, bất thường về thần kinh) thì đi cấp cứu ngay, không chích. Loại trừ được các dấu hiệu này rồi mới tính tới giải cơ, chích lể vùng gáy, và phải làm với người được đào tạo bài bản.
Tự lể đầu ngón tay ở nhà khi chóng mặt được không?
Không nên. Ở nhà không ai sàng giúp bạn các dấu hiệu nguy hiểm, không có kim vô trùng đúng chuẩn, cũng không có người ngồi cạnh nhìn sắc mặt, bắt mạch cho bạn trong lúc chích. Người đang chóng mặt lại càng dễ choáng. Bài tự chích lể tại nhà nói kỹ hơn chuyện này. Muốn chăm người nhà cho đúng, hãy bắt đầu từ phần nền tảng an toàn – vô trùng trong khóa học của Lương Y Xuân.
