Chích lể có thể giúp làm nhẹ cơn đau đầu khởi từ sau gáy do cúi lâu, cứng mỏi cổ. Điều kiện là người làm đã được đào tạo, kiểm tra cột sống cổ trước, xác định đúng huyệt và vô khuẩn tuyệt đối. Đau đầu sau té ngã hay va đập, tê yếu tay tăng dần, chóng mặt muốn ngất thì đi khám, đừng đi lể. Chích lể chỉ hỗ trợ, không thay việc khám.
Cúi điện thoại, ngồi máy tính cả buổi là gáy nặng trịch. Cơn nhức bò từ chân tóc sau gáy lên chẩm, lên tới đỉnh đầu, càng cúi càng nặng. Vậy nằm xuống chích gáy, nặn chút máu là xong? Chưa đâu.
Gáy nằm sát cột sống cổ, đâm kim vô đó có sao không? Kiểu đau này có đúng là do gáy không? Đó là hai câu người làm nghề phải trả lời được trước khi cầm kim. Bài này đi lần lượt từng câu.
Cứng gáy đau đầu kèm dấu hiệu nào thì không chích lể, phải đi khám?
Trước khi tính tới kim, người được đào tạo luôn lọc qua hai lớp. Trúng một dòng thôi là dừng tay.
Lớp 1: cơn đau có dấu hiệu phải chuyển đi khám.
- Đau đầu kèm chóng mặt, muốn ngất.
- Tê hoặc yếu tay, càng ngày càng tăng.
- Đau đầu sau chấn thương như té ngã hay va đập.
Gặp một trong mấy dấu hiệu này thì khỏi tìm huyệt, đưa người bệnh tới cơ sở y tế. Lúc này cái gáy không còn là chuyện mỏi cơ nữa, phải có người khám mới biết nguyên nhân thật nằm ở đâu.
Lớp 2: người không được chích, dù cơn nhức gáy rất bình thường. Đó là người bị rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, người có vùng da đang nhiễm khuẩn ngay chỗ định chích, và người quá suy nhược. Từng trường hợp được nói kỹ ở bài 4 trường hợp không được chích lể.
Qua được hai lớp lọc rồi vẫn chưa xong. Người làm nghề theo phác đồ cổ truyền ghi lại số cơn đau mỗi tuần và mức nặng sau từng buổi. Không đỡ sau vài buổi, hoặc cơn đau đổi tính chất so với trước, thì cũng cho đi khám, không lể thêm.
Lương Y Xuân Trần luôn nói rõ: chích lể là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Biết lúc nào không đặt kim cũng là tay nghề, quan trọng không kém biết đặt kim ở đâu.
Đau đầu sau gáy kiểu nào mới đúng là đau đầu do cổ gáy?
Lọc xong dấu hiệu nguy hiểm, câu hỏi tiếp theo là: cơn đau này có thật sự bắt đầu từ gáy không? Muốn xem đủ các kiểu đau đầu thì bạn đọc bài chích lể chữa đau đầu. Còn nếu chủ yếu là mỏi vai gáy mà không nhức lên đầu, bài chích lể cổ vai gáy hợp hơn. Phần này chỉ nói kiểu đau khởi từ gáy rồi bò lên đầu.
Nhiều người than "nhức đầu" mà tay lại chỉ lên gáy. Cơn đau bắt đầu ở chân tóc sau gáy, lan lên vùng chẩm rồi lên đỉnh đầu, cúi lâu hay giữ cổ một tư thế lâu thì càng nặng. Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về đau đầu vùng chẩm gáy, Lương Y coi vùng chẩm – gáy là chỗ không thể bỏ qua khi làm vùng đầu: người cứng cổ, sáng dậy đơ cổ, ngủ chập chờn thường có điểm bó ngay ở đây. Theo Y học cổ truyền, khí huyết ứ trệ thì sinh ra mỏi, đau, nặng nề. Kiểu đau này rất dễ lẫn với hai kiểu khác:
| Dấu hiệu | Đau đầu do cổ gáy | Đau nửa đầu | Đau đầu căng thẳng |
|---|---|---|---|
| Đau ở đâu? | Bắt đầu từ gáy, chẩm, lan lên đỉnh, thái dương, thường một bên | Một bên đầu | Hai bên đầu |
| Đau kiểu gì? | Nặng, mỏi, kèm cứng gáy | Giật giật theo nhịp mạch | Nặng như đội một vòng siết |
| Có gì đi kèm? | Cúi hoặc giữ cổ lâu thì nặng hơn | Sợ ánh sáng, buồn nôn | Nặng đều cả hai bên |
Bảng này để bạn tả đúng cơn đau cho người làm nghề nghe, không phải để tự chích. Nhận nhầm kiểu đau thì chọn vùng cũng dễ nhầm theo. Riêng kiểu giật theo nhịp mạch có bài chích lể đau nửa đầu nói kỹ hơn.
Trong sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", bài đau đầu do gáy bắt người học thực hành trên ca thật. Người học phải điền bảng phân biệt ba kiểu đau, ghi rõ chỗ bắt đầu đau và hướng lan. Phân biệt được rồi mới tới chuyện cầm kim.
Chích lể vùng gáy gần cột sống cổ có nguy hiểm không?
Giờ tới câu hỏi thứ hai, câu nhiều người lo nhất. Vùng gáy tự nó không làm chích lể nguy hiểm. Nguy hiểm là khi người làm đi tắt: bỏ khâu kiểm tra cột sống cổ, chích theo cảm giác, xài dụng cụ không vô khuẩn. Người được đào tạo làm đủ ba khâu dưới đây theo đúng thứ tự, và bạn có thể dựa vào đó để coi người làm cho mình có làm đúng không.
Khâu 1: kiểm tra cột sống cổ trước khi đụng tới kim. Người làm đúng sẽ hỏi bạn đã chụp phim cổ chưa, có tê lan xuống cánh tay, bàn tay không. Sau đó họ sờ dọc cột sống cổ để tìm đốt nào ấn vô thấy đau, nhờ vậy mới biết cơn nhức đầu có dính tới đốt sống cổ hay không. Ai nghe bạn nói "nhức sau gáy" là cầm kim chích liền, không hỏi câu nào, thì bạn nên đứng dậy về.
Còn nếu bạn đang đau cấp, cổ đơ cứng tới mức không quay được, thì càng không phải lúc nằm xuống cho người ta nắn. Lương Y dặn rõ trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần: khách đang đau cấp thì không đè nắn, không chỉnh vì rất nguy hiểm, phải làm mềm, làm ấm trước (cứu ngải, đắp cao). Lương Y cũng nói gọn một câu: "Không phải cứ châm là được."
Nếu bạn có thoát vị, gai hay thoái hóa đốt sống cổ thì cách xử lý sẽ khác, và phần này chỉ học được trên lớp, có người kèm. Cũng phải nói thẳng: chích lể không chữa được thoát vị hay thoái hóa đốt sống cổ. Nó chỉ hỗ trợ khi người có chuyên môn thấy làm được. Nghi thoái hóa thì bạn đi khám để có chẩn đoán trước.
Khâu 2: xác định đúng huyệt. Theo Y học cổ truyền, mỗi huyệt có vị trí riêng theo giải phẫu định khu. Người làm đúng không chích thử chỗ bất kỳ, không bỏ bước xác định huyệt vì "quen tay", không để người bệnh tự chỉ chỗ, cũng không làm theo kinh nghiệm truyền miệng chưa ai kiểm chứng. Lương Y Xuân dạy theo phác đồ cổ truyền Việt Nam cộng với kinh nghiệm ứng dụng của mình, và nguyên tắc này giữ y vậy ở mọi lớp.
Khâu 3: giữ an toàn trong lúc làm. Tai biến khi chích có thể gặp là ngất, chảy máu kéo dài hoặc nhiễm khuẩn tại chỗ. Cả ba đều phòng được nếu làm đúng quy trình: kim vô khuẩn, sát khuẩn kỹ, theo dõi sắc mặt và mạch của người bệnh suốt buổi. Từng loại tai biến khi chích và cách phòng có trong bài Chích lể có nguy hiểm không?.
Muốn thấy khâu kiểm tra cổ vai gáy trước khi chích, bạn xem bài giảng của Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube:
Một buổi chích lễ đau đầu do gáy đúng chuẩn diễn ra thế nào?
Ba khâu trên là nguyên tắc. Khi ráp vô một buổi làm thật, chúng đi theo thứ tự cụ thể. Phần này không dạy bạn tự làm, chỉ giúp bạn nhìn vào là biết người làm có đủ bước hay đang làm tắt. Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, một buổi chuẩn đi qua 4 nhịp:
- Hỏi và lọc trước. Người làm hỏi bạn có dấu hiệu nào phải đi khám không, có thuộc nhóm không được chích không, rồi kiểm tra cột sống cổ như đã nói ở trên.
- Giải cơ cho mềm cổ gáy. Cơ đang co cứng thì phải làm mềm trước rồi mới tới kim, chuyện này có bài riêng là giải cơ trước khi chích lể. Sau đó có thể giác hút để lộ điểm tắc, cách phối hợp có nói ở bài chích lể giác hơi.
- Xác định huyệt rồi mới chích. Người làm sát khuẩn, đeo găng, dùng kim vô khuẩn dùng một lần theo nguyên tắc một kim – một người bệnh. Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về vai gáy dân văn phòng, Lương Y lau sạch dầu trước rồi sát khuẩn theo một chiều, không quẹt đi quẹt lại. Chích nhẹ, nặn máu vừa đủ, xong rửa lại bằng nước muối sinh lý.
- Theo dõi suốt buổi. Người làm coi sắc mặt, bắt mạch, hỏi bạn có chóng mặt hay vã mồ hôi không. Da tái, mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ là phải ngừng ngay. Cũng trong video vai gáy dân văn phòng đó, Lương Y dặn cứ làm vài ống là hỏi khách có mệt, có chịu nổi không; khách mệt thì dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp. Xem thêm dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Bạn có nghĩ đau chỗ nào thì chích chỗ đó, nặn càng nhiều máu càng tốt không? Không phải vậy đâu. Chích sai chỗ hay nặn quá tay không làm cơn nhức gáy bớt nhanh hơn, chỉ làm người nằm trên giường gặp thêm rủi ro. Chích điểm nào, bao nhiêu, mấy buổi là phần phác đồ phải học trên lớp, có người hướng dẫn tận tay. Đúng như phương châm của Lương Y Xuân: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Sau buổi trích lể đau đầu sau gáy nên làm gì, học bài bản ở đâu?
Chích xong mới đi được nửa đường. Nửa còn lại là mấy việc hằng ngày, không cần tới kim:
- Sửa tư thế ngồi và tư thế cúi, nhất là lúc cầm điện thoại.
- Giữ ấm vùng gáy, đừng để gió lạnh thổi thẳng vô sau cổ.
- Cho mắt nghỉ xen giữa những lúc ngồi lâu trước màn hình.
- Ghi lại mỗi tuần đau mấy cơn, nặng nhẹ ra sao, để lần sau kể cho người làm nghề nghe cho đúng.
Phần dặn dò chi tiết có trong bài sau khi chích lể nên làm gì. Còn nhớ cái gáy nặng trịch ở đầu bài không? Thói quen cúi điện thoại cả buổi là thứ bạn tự sửa được mỗi ngày. Kim chỉ phụ thêm một tay thôi.
Nếu bạn muốn học thì chọn người vừa làm nghề vừa dạy nghề. Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) có hơn 10 năm làm nghề Đông y và đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc. Lương Y tự đứng lớp, tự soạn bài giảng, tự quay hết video của chương trình Chích Lể, và ngày nào cũng làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM. Chương trình bắt học an toàn trước, kỹ thuật sau: học xong Môn 01 (kiến thức cơ sở, vô khuẩn, chỉ định – chống chỉ định) mới qua Mô đun 02, là phần có chích vùng gáy – vai và thái dương.
Bạn đang ở mức nào thì chọn bước đó:
- Muốn coi thử trước cho chắc: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng miễn phí. Bạn coi bài Cổ vai gáy căng cứng? Giải cơ, chích lể để vận động dễ hơn trước, đúng vùng mình đang nói. Trang Quà tặng gom sẵn 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng.
- Muốn nắm chắc phần an toàn trước rồi mới tính tiếp: Khóa Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài video, Phần A dạy nền tảng an toàn – vô trùng, học phí 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ). Ai cần sách để tra thì có sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", 145 trang A5, giá 375.000đ, xem ở trang Dụng cụ.
- Muốn có người cầm tay chỉ từng bước: lớp trực tiếp ở Bình Dương/TP.HCM học phí 6.800.000đ, ở Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ. Thông tin từng lớp có ở bài học chích lể ở đâu. Muốn hỏi lịch lớp gần nhất, bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
Muốn xem thêm bài giảng và lịch lớp, bạn theo dõi Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần.
Câu hỏi thường gặp
Cứng gáy đau đầu có chích lễ được không?
Nếu cơn đau đi lên từ gáy, ngồi cúi lâu hay giữ cổ một tư thế lâu thì đau hơn, thì có thể cân nhắc. Nhưng người làm phải lọc trước đã. Đau đầu sau chấn thương, đau kèm chóng mặt muốn ngất, hay tê yếu tay mỗi lúc một nặng thì bạn đưa người bệnh đi khám. Người có thai, rối loạn đông máu, quá suy nhược hoặc da vùng gáy đang nhiễm khuẩn cũng không chích.
Bị thoái hóa, thoát vị đốt sống cổ có trích lể đau đầu sau gáy được không?
Bạn báo trước cho người làm, có phim chụp thì mang theo. Với đau đầu do gáy, bước đầu tiên luôn là kiểm tra cột sống cổ: hỏi phim, hỏi có tê lan không, sờ dọc cột sống tìm đốt đau. Chích lể không chữa được thoái hóa hay thoát vị, chỉ hỗ trợ khi người có chuyên môn thấy làm được.
Chích lể đau đầu do cổ gáy vài buổi mà không đỡ thì sao?
Thì ngưng và đi khám. Bạn mang theo bảng ghi mỗi tuần bị mấy cơn, cơn nặng cỡ nào, để người khám dễ đánh giá. Nếu cơn đau đổi kiểu so với trước thì cũng nên đi khám.
Xem video rồi tự chích lể vùng gáy ở nhà được không?
Không nên. Xác định đúng huyệt, vô khuẩn, nhận ra người bệnh tái mặt, vã mồ hôi lạnh sắp ngất là những việc phải tập có người kèm tay. Muốn học đàng hoàng thì bắt đầu từ Phần A nền tảng an toàn – vô trùng của khóa Chích Lể Chuyên Sâu.
Bớt cúi là bước đầu. Còn nếu chích thì phải lọc dấu hiệu nguy hiểm, kiểm tra cột sống cổ rồi mới tới kim, theo đúng nguyên tắc của Lương Y Xuân Trần: "Một kim – một người bệnh."