Chích lể đau nửa đầu chỉ là cách hỗ trợ làm dịu cơn đau giật một bên đầu thông thường, không làm hết hẳn. Muốn an toàn thì người làm phải được đào tạo bài bản, loại dấu hiệu nguy hiểm trước, xác định đúng huyệt và vô khuẩn tuyệt đối. Còn nếu cơn đau ập tới dữ dội như sét đánh, hay đau kèm sốt, cứng gáy, nôn vọt thì đi cấp cứu liền, đừng đi lể.
Phòng tắt đèn, người đau nằm im vì sợ ánh sáng, kế bên có người bảo "chích thái dương nặn chút máu là đỡ liền". Khoan bàn chích chỗ nào đã. Câu phải hỏi trước là: cơn đau một bên này có đúng là đau nửa đầu thông thường, hay là loại đang báo hiệu chuyện nguy hiểm?
Chích lể (miền Nam quen gọi trích lể) là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Bài này đi theo đúng thứ tự mà chương trình của Lương Y Xuân Trần đặt ra cho học viên: lọc dấu hiệu nguy hiểm, phân biệt kiểu đau, hướng làm, rồi tới chuyện sau buổi lể. Đau đầu nói chung thì bạn xem bài chích lể chữa đau đầu.
Đau nửa đầu kèm dấu hiệu nào thì không chích lể, phải đi khám ngay?
Cơn đau lần này khác kiểu quen thuộc và trúng một trong các dấu hiệu dưới đây thì bạn đừng đi chích lể, hãy đưa người bệnh tới cơ sở y tế:
- Đau kiểu "sét đánh": đột ngột và dữ dội → đi cấp cứu ngay.
- Đau kèm sốt, cứng gáy.
- Đau kèm dấu hiệu thần kinh bất thường mới xuất hiện → đi cấp cứu.
- Đau kèm nôn vọt.
- Đau đầu mới xuất hiện ở người lớn tuổi, đau tăng dần, hoặc đau sau chấn thương ở đầu.
Có một dấu hiệu nữa dễ bị bỏ qua: cơn đau dày lên hoặc đổi tính chất so với mọi khi. Gặp vậy cũng phải đi khám chuyên khoa thần kinh.
Không dính dấu hiệu nào ở trên vẫn chưa chắc là chích được. Người bị rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, người quá suy nhược hay người có vùng da đang nhiễm khuẩn thì không chích. Chi tiết nằm ở bài 4 trường hợp không chích lể. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" dặn học viên đọc thuộc lòng các dấu hiệu này, với một nguyên tắc ngắn gọn: gặp là không đặt kim.
Đau đầu một bên có phải lúc nào cũng là đau nửa đầu?
Qua được vòng lọc rồi mới tới chuyện phân loại. Nhiều người gõ "trích lể đau đầu một bên" vì nghĩ cứ đau lệch một bên là đau nửa đầu. Chưa chắc đâu. Đau đầu do gáy cũng hay đau một bên, có điều cơn khởi từ chân tóc sau gáy rồi mới bò lên. Nhận sai kiểu đau thì làm cũng lệch trọng tâm.
Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân) phân biệt hai kiểu này như sau:
| Tiêu chí | Đau nửa đầu | Đau một bên khởi từ gáy |
|---|---|---|
| Khởi từ đâu | Ngay một bên đầu, có khi hoa mắt báo trước | Từ gáy, vùng chẩm, lan lên đỉnh và thái dương |
| Kiểu đau | Giật giật theo nhịp mạch | Nặng, mỏi |
| Đi kèm | Sợ ánh sáng, sợ tiếng động, buồn nôn, phải tắt đèn nằm im | Cứng mỏi gáy |
| Nặng lên khi nào | Gặp yếu tố khởi phát: thiếu ngủ, đói, rượu, màn hình, mùi mạnh | Cúi lâu hoặc giữ cổ một tư thế lâu |
Còn hai kiểu nữa không nằm trong bảng. Đau đầu căng thẳng thường nặng cả hai bên, như bị đội vòng quanh đầu. Đau đầu thứ phát là đau có nguyên nhân nằm trong sọ; kiểu này phải đi khám, không chích. Chưa rõ kiểu đau thì chưa bàn tới chuyện làm vùng nào.
Bạn đừng dùng bảng này để tự chẩn đoán rồi tự chích. Bảng này chỉ giúp bạn kể bệnh cho đúng. Đọc xong vẫn thấy cơn đau của mình không giống cột nào thì đi khám trước đã.
Chích lễ đau nửa đầu thường làm ở vùng nào, có trúng mạch máu không?
Nói ngắn gọn: người được đào tạo đúng nghề biết cách tránh mạch máu lớn. Phần dưới chỉ giải thích nguyên lý để bạn hiểu, không phải hướng dẫn tự chích.
Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, bài đau nửa đầu được ghép từ hai bài: đau đầu do gáy và mất ngủ. Vì vậy thường đụng tới ba vùng:
- Gáy – chẩm: gỡ từ cổ gáy đi lên. Trước khi đặt kim, người làm phải hỏi kỹ cột sống cổ của bạn có thoát vị, gai hay thoái hóa không.
- Thái dương – trán, làm cả hai bên: vùng này nhiều mạch máu nên phải sát khuẩn rộng, chích nông, nhẹ tay, tránh mạch máu lớn.
- Đỉnh đầu, quanh huyệt Bách hội: có khi làm thêm vùng này. Ở đỉnh đầu chỉ chích nặn, không giác hút.
Chích mấy điểm, sâu bao nhiêu, làm mấy buổi là phần học trên lớp, có người kèm tay. Chỉ chỗ đau rồi đặt kim ngay vào đó là sai: mỗi huyệt có vị trí riêng, phải xác định chính xác trước khi chích (xem các huyệt chích lể). Phương châm của nghề là "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Riêng vùng chẩm – gáy, trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về đau đầu kèm mất ngủ, Lương Y coi đây là vùng không thể bỏ qua khi làm vùng đầu. Người làm phải dùng tay kiểm tra, tìm cho ra điểm tắc trước, không được chẩn đoán qua loa hay làm đại. Lương Y nói gọn: "Không phải cứ châm là được." Khách đang đau cấp thì không đè nắn, không chỉnh, vì rất nguy hiểm; phải làm mềm, làm ấm vùng đó trước đã.
Đi chích ở đâu, bạn cũng tự kiểm tra được ba việc:
- Kim mới được bóc ra ngay trước mặt bạn, theo nguyên tắc một kim – một người bệnh.
- Người làm rửa tay rồi mang găng.
- Trong lúc chích, họ hỏi bạn có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không. Nếu bạn tái da, ra mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ thì họ phải ngừng ngay. Xem thêm dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Tai biến khi chích là có thật, ví dụ ngất, chảy máu kéo dài hay nhiễm khuẩn tại chỗ. Làm đúng quy trình thì phòng được; chi tiết ở bài chích lể có nguy hiểm không.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể vùng đầu mặt trên kênh YouTube:
Sau buổi trích lể đau đầu một bên nên làm gì để ít lên cơn?
Rút kim xong là phần của người làm nghề đã xong. Từ đó tới cơn kế tiếp là phần của bạn. Sách Phác Đồ dặn người làm nghề nhắc khách né 5 thứ hay làm lên cơn: thiếu ngủ, để bụng đói, uống rượu, ngồi màn hình lâu và mùi mạnh.
Người hay đau nửa đầu thường dính cùng lúc hai, ba thứ mà không hay. Riêng chuyện ngủ, bạn đọc thêm bài chích lể hỗ trợ mất ngủ. Lương Y cũng có video bài giảng về đau đầu kèm mất ngủ:
Việc thứ hai là ghi nhật ký cơn. Mỗi lần lên cơn, bạn ghi một dòng vào sổ hoặc điện thoại:
| Ngày | Lúc lên cơn | Mức độ (nhẹ/vừa/nặng) | Nghi do (thiếu ngủ/đói/rượu/màn hình/mùi) |
|---|---|---|---|
Ghi được một thời gian, bạn sẽ thấy mình hay lên cơn vì cái gì để mà tránh. Lần sau gặp người làm nghề hay bác sĩ, bạn có sẵn dữ kiện để đưa ra. Sổ này để theo dõi, không phải lời hứa hết đau.
Cơn dày lên, hoặc đau khác hẳn kiểu cũ, thì bạn đi khám chuyên khoa thần kinh, đừng đi chích thêm. Còn chuyện chăm chỗ chích sau buổi làm thì có đủ trong bài sau khi chích lể nên làm gì.
Muốn được chích lể vùng đầu đúng chuẩn hoặc học bài bản thì tìm ai?
Đầu là vùng nhạy, đừng chọn người chỉ vì họ "làm lâu năm". Người được đào tạo bài bản hỏi kỹ cơn đau trước khi cầm kim, và dám từ chối chích khi thấy dấu hiệu cần đi khám. Trên Facebook Xuân Trần, Lương Y cũng hay đăng video ngắn về chuyện kiểm tra tình trạng khách trước khi xử lý, để "xác định đúng điểm tắc nghẽn để lên đúng phác đồ".
Tay nghề còn thể hiện ở độ êm. Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về giải cơ vùng mặt khi đau đầu, Lương Y nhấn mạnh làm vùng đầu phải mượt và êm; làm giật cục thì khách khó chịu và mất niềm tin, nhất là người khó ngủ, hay chóng mặt. Lương Y nói thẳng với học viên: "Mấy bạn làm không êm là không có chỗ nào mà người ta tin mình."
Lớp Chích Lể do Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) trực tiếp đứng lớp. Lương Y làm nghề Đông y hơn 10 năm, đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc. Bài giảng và video đều do Lương Y tự biên soạn, tự quay. Hằng ngày Lương Y làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM). Lớp nào cũng học an toàn, vô khuẩn, chỉ định – chống chỉ định trước rồi mới qua thực hành.
Bạn chọn bước nào vừa với mình:
- Xem miễn phí trước: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng. Trang Quà tặng gom sẵn 12 bài chọn lọc, mỗi bài nói về một vùng.
- Sách để tra cứu: Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" có bài riêng về đau đầu – nửa đầu, dày 145 trang khổ A5, giá 375.000đ.
- Học online: Khóa Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài video. Phần A học nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B học theo từng vấn đề. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Học trực tiếp, có người kèm tay: lớp Sài Gòn/Bình Dương học phí 6.800.000đ, lớp Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ. Hỏi lịch qua Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
Còn phân vân thì đọc thêm bài học chích lể ở đâu cho đúng.
Với cơn đau một bên đầu, bạn nhớ thứ tự: lọc dấu hiệu nguy hiểm trước, phân biệt kiểu đau sau, làm đúng quy trình rồi mới đặt kim. Và luôn giữ nguyên tắc mà Lương Y Xuân Trần dạy học viên: "Một kim – một người bệnh."
Muốn xem thêm bài giảng và lịch lớp, bạn theo dõi Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần.
Câu hỏi thường gặp
Trích lể đau đầu một bên có nguy hiểm không?
Vùng thái dương nhiều mạch máu nên phải sát khuẩn rộng, chích nông, nhẹ tay, tránh mạch lớn. Tai biến khi chích có thật, nhưng phòng được nếu người làm được đào tạo và làm đúng quy trình.
Đang lên cơn đau nửa đầu dữ dội có đi chích lễ được không?
Không. Đau như sét đánh, đau kèm sốt, cứng gáy hoặc nôn vọt thì đưa người bệnh tới cơ sở y tế ngay; người làm nghề đúng chuẩn cũng sẽ không đặt kim.
Chích lể đau nửa đầu có làm hết hẳn cơn đau không?
Không. Chích lể chỉ hỗ trợ làm dịu khó chịu với cơn đau nửa đầu thông thường. Giữ được ít lên cơn hay không còn nằm ở chuyện né yếu tố khởi phát và theo dõi bằng nhật ký cơn.
Xem video rồi tự chích lể đau nửa đầu ở nhà được không?
Chưa học thì đừng tự làm. Xác định huyệt, sát khuẩn vùng nhiều mạch máu và nhận ra lúc sắp ngất đều phải tập dưới sự hướng dẫn trực tiếp. Lý do được nói rõ trong bài tự chích lể tại nhà.
