Trời lạnh đau vai gáy, đau lưng là do hàn lạnh làm cơ co lại, khí huyết đi không thông nên gáy, vai, lưng mỏi nặng rồi đau. Việc đầu tiên là giữ ấm và dò các dấu hiệu phải đi khám. Giác hơi hay chích lể chỉ để người được đào tạo làm, sau khi đã làm ấm.
Mỗi lần không khí lạnh tràn về miền Bắc, nhiều người tính đi giác, đi cạo gió liền cho "đỡ nhức". Trong Nam ít lạnh hơn, nhưng ngồi máy lạnh cả ngày, quạt thổi thẳng vô cổ thì vai gáy cũng cứng y vậy. Bài này đi theo đúng thứ tự Lương Y Xuân Trần vẫn làm ở cơ sở: hiểu vì sao đau, loại trừ dấu hiệu nguy hiểm, giữ ấm, rồi mới tới giác hơi, chích lể.
Vì sao trời trở lạnh là vai gáy, lưng đau nhức lại?
Đông y gọi kinh lạc là đường đi của khí huyết. Gặp hàn lạnh thì cơ co lại, khí huyết ứ trệ, nên vai gáy với lưng thấy mỏi, nặng rồi đau. Khi giảng về người lớn tuổi bị cứng khớp háng, Lương Y Xuân Trần nói "lạnh là nó co lại", nên cơ khớp không còn dẻo dai như hồi trẻ. Người ít vận động, ngồi một chỗ lâu cũng cứng y vậy (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Có một điều nhiều người không để ý: hàn khí không vào người trong một bữa. Theo Lương Y, nó thấm vào từ từ, qua thời tiết, qua tính chất công việc, qua cái máy lạnh mình ngồi mỗi ngày (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đợt lạnh tràn về chỉ làm nó lộ ra, nên có người tưởng hết đau rồi, trời vừa trở gió là mỏi gáy lại.
Ca sáng ngủ dậy đơ cổ cũng vậy. Lương Y giải thích với khách nguyên nhân hay gặp là nằm máy lạnh, ăn uống đồ lạnh, nhiễm khí lạnh qua một đêm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Theo quan điểm Đông y của Lương Y, hàn lạnh làm khí huyết không tới nuôi khớp. Dù vậy, Lương Y vẫn khuyên khách nên đi thăm khám (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Trước khi tính tới kim, bạn cần biết mình đau kiểu nào. Đau "do cơ" (ngồi sai tư thế, nhiễm lạnh, căng thẳng) thì thường là cơ co cứng, ấn vào thấy đau, không tê tay. Còn tê tay, tê lan xuống các ngón là chuyện khác, bạn đối chiếu với các dấu hiệu ở phần dưới trước. Đau quanh năm chứ không riêng mùa lạnh thì bài đau vai gáy do ngồi máy tính sát với bạn hơn.
Nhiễm lạnh đau nhức kèm dấu hiệu nào phải đi khám ngay, chưa được chích lễ?
Bạn dò danh sách này trước đã. Chỉ cần có một dấu hiệu là đưa người bệnh tới cơ sở y tế. Lúc đó đừng giác, đừng chích, cũng đừng nhờ ai bóp bẻ:
- Ông bà, cha mẹ lớn tuổi bị đau ngực, khó thở khi trời lạnh.
- Lạnh run kèm sốt cao, sốt li bì hoặc co giật.
- Cứng gáy kèm sốt.
- Tê hai tay, tê yếu tay chân, yếu cơ mỗi ngày một nặng hơn.
- Rối loạn đại tiểu tiện kèm tê yếu tay chân.
- Đau lưng về đêm, nằm nghỉ cũng không đỡ, hoặc kèm sốt, sụt cân không rõ lý do.
- Chỗ đau sưng nóng đỏ, có mủ.
Cũng có người chỉ đau mỏi bình thường mà vẫn không được chích: người rối loạn đông máu, người đang dùng thuốc chống đông, phụ nữ có thai, người quá suy nhược, và trường hợp da chỗ định làm đang nhiễm khuẩn. Bạn đọc thêm bài 4 trường hợp không chích lể và chích lể cho người lớn tuổi.
Ca cổ đơ cấp, tức sáng dậy không quay cổ được, cũng chưa chích liền. Lúc cổ đang đơ, đừng để ai bẻ hay ấn mạnh. Xem thêm bài chích lể cứng cổ, vẹo cổ.
Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Gió mùa đông bắc về, giữ ấm vai gáy, lưng thế nào cho đỡ đau nhức?
Mấy việc này bạn làm được liền, không cần tới kim, theo lời dặn chung trong sách Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần (phác đồ cổ truyền Việt Nam + kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân):
- Giữ ấm gáy và lưng. Đừng để gió lạnh thổi thẳng vào cổ. Ngồi làm việc thì tránh chỗ quạt hay máy lạnh phả vào cổ, vào lưng.
- Chỉnh lại chỗ ngồi. Để màn hình ngang tầm mắt, cứ 45–60 phút đứng dậy xoay vai một lần.
- Uống đủ nước, nghỉ ngơi, chịu khó vận động. Lương Y nhắc ngồi một chỗ lâu thì khớp dễ cứng, còn trẻ thì nên ráng vận động, tập thể dục (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Làm mà không đỡ thì dừng. Đau tăng lên hay tê lan rộng thì đi khám, đừng ráng chịu.
Trời lạnh, nhiều người cạo gió cho đỏ lưng. Lương Y Xuân Trần nói rõ đó chưa phải là giải cơ: "Mình không cạo gió nha, mình đi cho nó nhả ra." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lưng cạo đỏ không có nghĩa là cơ đã mềm.
Thuốc làm ấm khác xoa dầu nóng chỗ nào? Lương Y dùng thuốc thảo dược để làm ấm, làm mềm vùng cơ. Thuốc này không phải dầu nóng, thấm vào mà không rít (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đắp xong thì ủ kín bằng khăn, trong lúc làm không bật quạt, không bật máy lạnh (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Biển hiệu cơ sở của Lương Y ghi rõ "đắp cao giải hàn" ngay cạnh bấm huyệt, đả thông kinh lạc (ảnh đầu bài). Cao đắp giải hàn là hàng dành cho người làm nghề, bạn xem ở trang Sách & dụng cụ. Còn giác khô ở nhà thì khác hẳn chích lể rồi giác ở cơ sở. Trước khi định tự làm, bạn đọc kỹ bài giác hơi tại nhà có an toàn không.
Trời lạnh có nên giác hơi, trích lể không? Ở cơ sở bài bản làm theo thứ tự nào?
Được, với điều kiện đúng người, đúng thứ tự, làm ấm trước và giữ ấm suốt buổi. Nếu đang có một trong các dấu hiệu ở phần trên thì bạn đi khám trước, chuyện giác hơi hay chích lể để sau.
Lương Y Xuân Trần không chích ngay. Bước đầu là sờ tay thăm khám: chỗ nóng là đang viêm, còn chỗ lạnh là máu không tới, hàn khí tụ lại. Phần lý luận hàn khí bạn đọc kỹ hơn ở bài giác hơi trong y học cổ truyền.
Quy trình người được đào tạo làm ở cơ sở, không phải để bạn tự làm
- Khám: sờ tìm chỗ nóng, chỗ lạnh. Khách đã chụp chiếu thì làm dựa trên kết quả đó. Cổ đơ cấp, không quay được thì chưa chích, hơ ngải hoặc đắp thuốc cho mềm trước, không day ấn mạnh.
- Làm ấm: đắp cao thuốc rồi ủ kín, không bật quạt, không bật máy lạnh. Người làm thử độ nóng trên tay mình trước, sao cho nóng mà không phỏng, vừa làm vừa hỏi khách chịu được không.
- Giải cơ: đi cho cơ nhả ra, không phải cạo gió. Lý do nằm ở bài giải cơ trước khi chích lể.
- Vô khuẩn rồi mới chích: lau sạch dầu, sát khuẩn một chiều, đeo găng, làm theo nguyên tắc một kim một người bệnh, kim dùng xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng.
- Theo dõi: sau vài ống thì hỏi khách có mệt không. Khách mệt thì dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường. Thấy da tái, vã mồ hôi lạnh thì ngừng ngay.
Bước khám và hơ ngải cho cổ đơ cấp có trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần. Chuyện thử nóng trên tay nằm ở một video khác, nơi Lương Y giải thích làm ấm lại thì máu mới đi tới. Bước giải cơ, vô khuẩn và theo dõi khách nằm trong quy trình vai gáy đầy đủ. Khách sợ kim thì Lương Y giải thích các bước trước, vì "Tâm lý nó rất là quan trọng."
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về việc kiểm tra vùng cổ vai gáy trước khi chích lể trên kênh YouTube:
Mùa lạnh có thêm mấy điều riêng, theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân:
- Người nhiều hàn khí, máu chưa tới thì không chích lại cho bằng được. Đắp thuốc làm ấm trước hoặc hẹn buổi sau.
- Người lớn tuổi, người dùng thuốc giảm đau lâu ngày thường da yếu, để ống lâu dễ rộp nên phải làm nhanh (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Giác thường 5–10 phút, giác lửa thì phải đề phòng bỏng.
- Không đắp thuốc nóng lên vết kim chưa lành. Chích xong thì cho khách về, không làm gì thêm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Chích và giác phối hợp ra sao có trong bài chích lể giác hơi; đau vùng thắt lưng thì xem bài chích lể chữa đau lưng.
Muốn tìm người làm đúng hay học trích lể bài bản cho mùa lạnh, bắt đầu từ đâu?
Trước khi nằm lên giường ở bất kỳ chỗ nào, bạn hỏi hai câu: có làm ấm, làm mềm vùng đau trước rồi mới chích không, và có sát khuẩn, giữ đúng nguyên tắc "Một kim – một người bệnh" không? Trả lời không rõ thì bạn nên tìm chỗ khác. Tiêu chí kỹ hơn có trong bài chích lể ở đâu uy tín.
Người đứng lớp chương trình Chích Lể là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y làm nghề Đông y hơn 10 năm, tới giờ vẫn làm hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM), đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc và biên soạn sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần". Câu Lương Y hay dặn học viên là: "Làm nghề thì mình phải thương mình, thương người ta." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Vì vậy học viên học Môn 01 về an toàn trước, xong rồi mới qua Mô đun 02 kỹ thuật.
Bạn có thể chọn một trong ba cách để bắt đầu:
- Xem miễn phí: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video, ngoài ra còn 12 bài giảng miễn phí. Lịch lớp và video thực hành được đăng trên Facebook Xuân Trần.
- Học online: khóa Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài, học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Học trực tiếp: lớp ở Bình Dương/TP.HCM học phí 6.800.000đ, lớp ở Hà Nội – Hoàng Mai học phí 7.800.000đ. Thông tin từng lớp có trong bài học chích lể ở đâu và học chích lể Hà Nội.
Muốn hỏi lịch lớp gần nhất thì bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134.
Mùa lạnh, thứ tự đúng là giữ ấm trước, thấy dấu hiệu lạ thì đi khám; giải cơ, giác hơi hay chích lể thì để người được đào tạo làm. Phương châm của Lương Y là: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
📖 Đọc thêm: Chích lể cổ vai gáy: khi nào nên làm, làm sao cho đúng?
Câu hỏi thường gặp
Trời lạnh đau lưng có nên đi chích lể liền không?
Chưa nên. Bạn giữ ấm trước và dò lại các dấu hiệu cần đi khám. Người làm nghề bài bản cũng không chích lúc cơ còn co cứng vì lạnh: theo Lương Y, vùng lạnh, nhiều hàn khí thì làm nóng trước, giải cơ cho mềm, lau sạch dầu và cao rồi mới sang bước kế.
Giác hơi khi trời lạnh có được không?
Được, nếu làm đúng cách: không bật quạt, máy lạnh, giác thường 5–10 phút, giác lửa thì đề phòng bỏng. Người lớn tuổi da yếu thì không để ống lâu. Vùng da đang nhiễm khuẩn hoặc người quá suy nhược thì không làm.
Nhiễm lạnh đau nhức, cạo gió hoài không đỡ thì sao?
Lương Y gọi đây là kiểu người "nhiều hàn khí": sợ lạnh, sợ quạt, trời mưa là thấy lạnh từ bên trong, cạo gió thường xuyên mà không đỡ. Lời dặn của Lương Y: "Không được cào gió, mà bật cơ cho nó nhả ra, mềm ra." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đau kéo dài thì bạn nên đi khám.
Sau khi giác, chích lể lúc trời lạnh cần giữ gì?
Giữ ấm, đừng để gió lạnh thổi thẳng vào vùng vừa làm. Thấy chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi thì báo ngay cho người đang làm. Xem thêm bài sau khi chích lể và sau khi giác hơi.
Trời lạnh tự trích lể vai gáy ở nhà được không?
Không nên. Làm đúng đòi hỏi xác định đúng huyệt, vô khuẩn, kim dùng một lần và biết nhận ra dấu hiệu sắp ngất như da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh. Muốn chăm người nhà thì bạn nên học bài bản trước. Đọc thêm bài tự chích lể tại nhà.
