Giác hơi sai cách có sao không? Có. Giác hơi sai cách có thể làm bỏng da khi giác lửa, phồng rộp, nhiễm khuẩn tại chỗ, hoặc làm người nằm choáng, xỉu. Mấy chuyện này đều phòng được, vì lỗi thường nằm ở thói quen của người giác chứ ít khi nằm ở cái ống.
Úp kín lưng, để thật lâu cho "ra hết", tím chi chít mới yên tâm là đáng tiền? Lương Y Xuân Trần nghĩ ngược lại: làm đúng một điểm chính còn hơn làm nhiều chỗ mà không đúng (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bài này gom 7 lỗi theo hai chặng, trước khi úp ống và lúc giữ ống, kèm cách người được đào tạo làm đúng. Bài không hướng dẫn bạn tự giác hay tự chích ở nhà.
Giác hơi sai cách có sao không, sai từ đâu mà ra?
Giác khô là chỉ úp ống lên da, không dùng kim. Giác sau chích là đặt ống hút ngay chỗ vừa chích để tăng hiệu quả dẫn lưu. Bước này nằm trong quy trình chích lể (miền Nam quen gọi trích lể), có kim, có máu, nên chỉ người được đào tạo mới được làm. Thứ tự phối hợp xem bài chích lể giác hơi.
Vết giác đậm, nhạt hay lấm tấm tự nó không phải là lỗi. Lương Y còn dùng chính những vết này để quan sát vùng đang tắc (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chăm da ra sao sau buổi giác thì xem bài sau khi giác hơi.
Lỗi thật thường đến từ ý "cho mạnh, cho lâu, cho nhiều", dẫn tới đúng mấy tai biến khi chích mà bài chích lể có nguy hiểm không đã nêu.
| Lúc nào | Lỗi | Hậu quả có thể gặp | Người làm đúng sẽ… |
|---|---|---|---|
| Trước khi úp ống | (1) Giác cho người chưa ăn, đang mệt hoặc thuộc diện chống chỉ định | Xỉu, nhất là khi có lấy máu | Hỏi sức khỏe, hỏi chuyện ăn uống trước khi làm |
| Trước khi úp ống | (2) Dùng lại ống mà không khử khuẩn | Nhiễm khuẩn tại chỗ | Khử khuẩn đúng quy trình hoặc dùng ống mới cho mỗi người |
| Trước khi úp ống | (3) Chọn cỡ ống đại khái, không ướm thử | Ống không vừa vùng cần làm | Chọn ống theo vóc dáng, ướm thử trước |
| Lúc giữ ống | (4) Để ống quá lâu | Phồng rộp, dễ gặp ở người lớn tuổi, da yếu | Làm nhanh với nhóm da yếu, theo dõi da liên tục |
| Lúc giữ ống | (5) Giác lửa mà không canh nhiệt | Bỏng da | Kiểm tra nguồn nhiệt trước khi giác |
| Lúc giữ ống | (6) Lên ống dồn dập, không hỏi han người nằm | Mệt, choáng, xỉu | Sau vài ống hỏi có mệt không, mệt thì dừng |
| Lúc giữ ống | (7) Đặt ống tràn lan, lệch điểm | Mệt mà không trúng chỗ cần làm | Đặt ống thẳng hàng, đúng vị trí, ít mà trúng |
Giác hơi không đúng cách trước khi úp ống: sai người, ống bẩn, sai cỡ
Nhiều lỗi giác hơi không đúng cách xảy ra trước khi ống chạm da. Người được đào tạo luôn tự hỏi ba câu: người này có nên giác không, ống có sạch không, cỡ ống có hợp không.
Lỗi 1: Giác cho người không nên giác, hoặc người đang đói, mệt
Có những người không nên chích lể hay giác sau chích: người bị rối loạn đông máu (máu dễ chảy kéo dài, khó cầm), phụ nữ có thai, người có vùng da đang nhiễm khuẩn, người quá suy nhược. Danh sách đầy đủ có trong bài 4 trường hợp không chích lể.
Người khỏe mà đói cũng phải để ý. Lương Y Xuân Trần cảnh báo khách chưa ăn, thiếu sức mà vẫn bị lấy máu nhiều thì có thể xỉu, nên phải giữ ấm và chăm vùng bụng trước (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y cũng dặn khách ăn sáng đầy đủ trước buổi làm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Chích lể và giác hơi chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Lỗi 2: Ống không sạch, dùng chung
Ống giác dùng lại phải được khử khuẩn đúng quy trình. Người làm rửa tay trước và sau, đeo găng khi có nguy cơ dính máu. Lương Y còn dặn kỹ hơn: làm cho ai thì dùng ống mới, làm xong bỏ luôn, vì khách kỹ lắm, làm bậy bạ là bị người ta la liền (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Xem thêm vô khuẩn khi chích lể.
Lỗi 3: Chọn sai cỡ ống, dùng một cỡ cho mọi người
Lương Y chọn ống theo thể trạng và vóc dáng từng khách: người gầy thì lấy được ống nhỏ, còn lại phải chọn cái hợp nhất, chứ không đưa một cái ống nhỏ xíu cho ai cũng như ai (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y cũng nhắc phải ướm thử ống trước khi châm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Ướm vừa rồi, người làm mới kiểm tra lại nguồn nhiệt hoặc máy hút.
Giác hơi sai cách lúc giữ ống: để quá lâu, giác lửa, lên ống dồn dập
Chuẩn bị kỹ rồi, sai sót vẫn có thể tới lúc ống đã bám da. Để ống lâu hơn không có nghĩa là giác tốt hơn. Người làm phải canh ba thứ: thời gian, nhiệt và người đang nằm.
Lỗi 4: Để ống quá lâu
Theo quy trình chuẩn, giác ngay sau khi chích thường giữ ống khoảng 5–10 phút, vừa giữ vừa theo dõi phản ứng của da. Với người lớn tuổi và người dùng nhiều thuốc giảm đau, Lương Y Xuân Trần dặn làm nhanh, không để ống lâu, vì da nhóm này yếu, để lâu là rộp lên (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Lỗi 5: Giác lửa mà không canh nhiệt
Giác lửa thì nguy cơ lớn nhất là bỏng da. Người làm đúng luôn kiểm tra nguồn nhiệt trước khi úp. Ngay cả khi đắp thuốc nóng, Lương Y cũng thử trên tay mình trước, vì "Mình chịu được thì người ta mới chịu được" (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Người mới học, tay chưa quen, thường được khuyên dùng cốc giác hơi không dùng lửa (có trên trang Sách & dụng cụ). Các loại ống khác nhau ra sao, xem bài giác hơi có mấy loại.
Lỗi 6: Lên ống dồn dập, không hỏi han
Ở vùng nhạy cảm như ngực trên, Lương Y làm từng ống một, chờ khách dịu lại, bớt căng rồi mới lên ống tiếp (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Cứ sau vài ống, Lương Y lại hỏi khách có mệt không. Mệt thì dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Người làm cũng phải canh sắc mặt và mạch suốt buổi, vì ngất thường liên quan tới cơ chế cường phế vị. Dấu hiệu sắp ngất gồm:
- Da tái nhợt.
- Vã mồ hôi lạnh.
- Mạch nhanh, nhỏ.
Thấy một trong các dấu hiệu này thì phải ngừng ngay, xử trí theo quy trình cấp cứu ban đầu (xem bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể).
Giác hơi nhiều có tốt không, càng nhiều ống càng hay?
Không. Úp nhiều ống chưa chắc buổi giác tốt hơn, và đây chính là Lỗi 7: đặt ống tràn lan, lệch điểm. Lưng tím kín một mảng không nói lên buổi giác đúng hay sai.
Theo Lương Y Xuân Trần, làm đúng một điểm chính thì không tốn kim, không phải làm nhiều mà lưng khách vẫn gọn. Người mới phải tập ngay từ đầu thói quen đặt ống thẳng hàng, đúng vị trí, để đồng nghiệp hay người nhà làm y tế nhìn vô không chê được (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Trong buổi chích lể, ống đặt ngay chỗ vừa chích để dẫn lưu, không rải khắp lưng. Càng nhiều ống người nằm càng dễ mệt, nên thêm ống mà không hỏi han thì phạm Lỗi 7 xong là dính luôn Lỗi 6.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về bước người mới học hay bỏ qua khi làm vùng cổ vai gáy, trên kênh YouTube Xuân Trần:
Lỡ bị giác sai cách thì làm sao, nhận ra người giác đúng thế nào?
Đang nằm giác mà chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh thì nói liền, đừng ráng chịu.
Về nhà mà da phồng rộp, rát kéo dài, hay chỗ giác sưng đỏ có dấu hiệu nhiễm khuẩn tại chỗ thì bạn báo lại người đã làm, rồi tới cơ sở y tế. Đừng tự xử lý chỗ rộp hay tự đắp thứ gì lên. Người nằm xỉu mà không tỉnh lại nhanh thì phải đưa tới cơ sở y tế ngay.
Vậy giác hơi đúng cách là sao? Lần sau đi giác, bạn để ý 5 điều dưới đây. Bảng này giúp bạn nhận ra người làm có đúng nghề không, không phải hướng dẫn tự giác:
| Người làm có... | Có / Không |
|---|---|
| Hỏi bạn có thai không, có bệnh máu khó cầm không, có đang suy nhược không? | ☐ |
| Hỏi bạn đã ăn chưa, dặn ăn đầy đủ trước buổi làm? | ☐ |
| Dùng ống sạch, khử khuẩn đúng cách? | ☐ |
| Ướm thử ống cho vừa vùng giác? | ☐ |
| Đeo găng khi có máu, và cứ vài ống lại hỏi bạn có mệt không? | ☐ |
Một ô "không" là bạn có quyền hỏi lại hoặc ngừng buổi giác. Lỗi ở phần có kim xem bài sai lầm khi chích lể; giác ở nhà xem bài giác hơi tại nhà có an toàn không.
Các nguyên tắc trên đều lấy từ video bài giảng của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, làm hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM), là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang A5), và đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc.
Trong chương trình Chích Lể, Môn 01 về an toàn, vô khuẩn và chống chỉ định bắt buộc học trước Mô đun 02 kỹ thuật, nơi có phần phối hợp giác hơi. Phương châm của Lương Y là "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Bạn xem hơn 60 video bài giảng miễn phí trên kênh YouTube Xuân Trần, theo dõi Facebook Xuân Trần để biết lịch lớp, hoặc xem Khóa Chích Lể Chuyên Sâu học online và bài học giác hơi ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Ống giác dùng lại có an toàn không?
Ống dùng lại phải được khử khuẩn đúng quy trình. Lương Y còn dặn dùng ống mới cho từng khách, làm xong bỏ luôn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Giác hơi để bao lâu là vừa?
Giác ngay sau khi chích thường giữ ống khoảng 5–10 phút, vừa giữ vừa theo dõi da. Người lớn tuổi, da yếu thì phải làm nhanh hơn, không để ống lâu.
Giác hơi nhiều có tốt không?
Không. Nhiều ống chưa chắc tốt hơn mà người nằm còn dễ mệt. Làm đúng một điểm chính còn hơn làm nhiều chỗ không đúng.
Đang giác mà thấy choáng thì làm sao?
Báo người làm liền. Người làm phải dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Không tỉnh lại nhanh thì đưa tới cơ sở y tế.
Giác hơi đúng cách là như thế nào?
Giác đúng là: đúng người, ống sạch và đúng cỡ, đặt ống thẳng hàng đúng vị trí, canh giờ và hỏi han người nằm suốt buổi. Phần có kim thì để người đã được đào tạo làm. Muốn học bài bản, đọc bài học giác hơi ở đâu.
