Trước khi chích lể, người làm phải đi qua 4 bước kiểm tra. Một là hỏi: bạn có bệnh nền gì, đang uống thuốc gì, có thai không, hôm nay ăn chưa. Hai là sờ nắn tìm chỗ nóng, chỗ lạnh, điểm đau. Ba là cho bạn làm vài động tác để coi bị vướng ở hướng nào. Bốn là quyết định: chích, làm mềm trước, hoãn lại hay khuyên đi khám.
Vừa nằm xuống là có người cầm kim chích liền, không hỏi han câu nào? Nhiều người sắp đi chích lể lo đúng chuyện đó. Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần, Lương Y nói rõ thứ tự: "Trước nhất thì mình phải thăm khám và xem họ vận động như thế nào." Bài này chỉ nói về chặng thăm khám đó. Còn mũi kim đi ra sao thì bạn xem bài cách chích lể.
Trước khi chích lể cần kiểm tra gì? 4 bước nhìn nhanh
| Bước | Người làm kiểm gì | Để biết gì | Gặp gì thì sao | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|---|---|
| 1. Hỏi | Bệnh nền, thuốc đang dùng, có thai không, ăn chưa, tuổi, công việc | Lọc chống chỉ định, phòng xỉu | Thuộc nhóm chống chỉ định thì không chích | Kể thật, mang theo kết quả khám nếu có |
| 2. Sờ nắn | Chỗ nóng, chỗ lạnh, điểm đau | Đang viêm hay hàn khí tụ | Vùng sưng nóng đỏ, có mủ thì không chích chỗ đó | Chỉ chỗ đau, còn huyệt để người làm xác định |
| 3. Thử vận động | Giơ tay, dang ngang, đưa tay ra sau, quay cổ | Vướng hướng nào, căng mặt nào | Cổ đơ cấp thì làm mềm trước | Đau tới đâu nói liền tới đó |
| 4. Quyết định | Làm ngay, làm mềm trước, hoãn, hay cho đi khám | Ca này có nằm trong phạm vi nghề không | Có dấu hiệu cờ đỏ thì tới cơ sở y tế | Chưa hiểu chỗ nào thì hỏi lại |
Bạn để ý: thăm khám không phải lúc nào cũng kết thúc bằng mũi kim. Có ca, kết quả đúng nhất của buổi khám lại là một lời khuyên đi khám ở cơ sở y tế. Mấy phần dưới đi qua từng bước cho rõ.
Hỏi gì trước khi chích lễ, và vì sao người làm phải hỏi?
Phần hỏi chỉ mất vài phút. Nhưng nhờ nó, người làm mới biết có nên chích hay không, và nếu chích thì đi theo hướng nào. Đây là những câu một người làm nghề đàng hoàng hay hỏi, kèm lý do của từng câu.
- "Đau hay nhói? Có tê không, tê mấy ngón?" Đau, nhói và tê là ba cảm giác khác nhau, nên hướng xử lý cũng khác. Lương Y luôn hỏi kỹ mấy điều này trước khi đụng tay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- "Bạn bao nhiêu tuổi, làm nghề gì, có chơi thể thao đều không?" Theo Lương Y, vùng vai hay bị ở người lớn tuổi và ở người cứ lặp đi lặp lại một động tác. Người làm cũng để ý coi bạn có tê tay kèm theo không, vì vai với tay liên quan nhau (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- "Đau do va đập, hay bạn bị viêm khớp dạng thấp từ trước?" Lương Y dặn học viên phải phân biệt rõ hai chuyện này. Nếu nghi gãy xương thì đó không còn là phạm vi của chích lể (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- "Bạn đi khám, chụp chiếu chưa?" Nếu bạn đã có kết quả, Lương Y sẽ làm dựa trên kết quả đó (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- "Hôm nay ăn gì chưa, có mệt không?" Lương Y cảnh báo: khách chưa ăn, người đang thiếu sức mà vẫn lấy máu nhiều thì có thể bị xỉu, nên phải giữ ấm cho khách trước (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Những dấu hiệu cần để ý có trong bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
- "Bạn đang uống thuốc gì, có bệnh nền không?" Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" xếp việc hỏi kỹ tiền sử, thuốc đang dùng vào nhóm nguyên tắc phải làm trước khi đặt kim. Rối loạn đông máu, đang mang thai, vùng da đang nhiễm khuẩn và người quá suy nhược đều thuộc nhóm chống chỉ định. Nếu bạn đang dùng thuốc chống đông hoặc bị tiểu đường thì phải nói trước để người làm cân nhắc. Danh sách đầy đủ có trong bài 4 trường hợp không chích lể và bài tiểu đường có chích lể được không.
Bạn cứ trả lời thật, kể cả mấy chuyện bạn thấy nhỏ nhặt. Nếu bạn đau ở vùng tay, bài đau cánh tay, mỏi bắp tay có nói thêm về chuyện đau lan xuống và tê.
Thăm khám trước khi chích lể bằng tay và bằng động tác diễn ra thế nào?
Hỏi xong, Lương Y Xuân Trần vẫn chưa cầm kim. Lương Y khám tiếp bằng hai cách: sờ tay lên vùng đau, rồi cho bạn làm vài động tác để coi cơ thể đang kẹt ở chỗ nào.
Sờ tay để biết chỗ nóng, chỗ lạnh. Theo Lương Y, chỗ sờ thấy nóng là đang viêm. Chỗ sờ thấy lạnh là máu không tới được, hàn khí tụ lại ở đó. Khách chưa đi chụp chiếu thì Lương Y vuốt dọc cột sống cổ, dừng ở chỗ nghi có vấn đề, ấn nhẹ rồi nhìn phản xạ của khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Vùng nhỏ như ngón tay cũng vậy: hỏi trước, rồi sờ tìm cho ra điểm đau nhất và coi gập ngón nào thì đau (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Cho làm động tác để biết kẹt ở hướng nào. Với vùng vai, Lương Y cho khách làm 3 động tác: vòng tay ra sau như cài nút áo sau lưng, giơ thẳng tay lên cao, rồi dang tay ngang. Mục đích là biết khách bị hạn chế ở hướng nào, căng ở mặt nào. Người đau vai hay bị kèm ở khuỷu tay và cổ tay, nên Lương Y kiểm tra luôn hai vùng này (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Nếu vai bạn đang khó giơ lên, bạn đọc thêm bài viêm chóp xoay, đau vai khó giơ tay.
Ngày 29/10/2026, Facebook Xuân Trần có đăng một video ngắn về việc kiểm tra vùng cổ vai gáy và làm mềm các nhóm cơ trước khi xử lý. Muốn xem tận mắt Lương Y kiểm tra vùng này trước khi chích thì bạn coi video sau trên kênh YouTube Xuân Trần:
Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) có hơn 10 năm làm nghề Đông y và làm việc hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM). Các bài giảng của Lương Y bám theo sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", gồm phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân.
Kiểm tra xong thì trích lể ngay, làm mềm trước, hoãn hay không chích?
Nhiều người nghĩ đã nằm lên giường là kiểu gì cũng bị chích. Thật ra khám xong có mấy hướng đi, và chích liền chỉ là một trong số đó.
| Gặp tình huống | Quyết định |
|---|---|
| Khám ổn, không có gì đáng ngại | Làm mềm, giải cơ trước khi chích lể rồi mới chích |
| Cổ đơ cấp, không quay được | Hơ ngải hoặc đắp thuốc cho mềm, không day ấn mạnh, chưa chích liền |
| Chưa ăn, đang mệt | Nghỉ, giữ ấm trước; người quá suy nhược thì không chích |
| Lần đầu đi chích, sợ kim, sợ máu | Giải thích kỹ các bước, làm nhẹ trước, không ép |
| Có cờ đỏ hoặc thuộc nhóm chống chỉ định | Không chích, đi cơ sở y tế |
Gặp ca cổ đơ cấp, Lương Y không đụng kim liền mà hơ ngải hoặc đắp thuốc cho vùng cổ mềm ra rồi mới tính tới chích (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bạn đọc thêm bài chích lể cứng cổ, vẹo cổ. Với khách lần đầu, sợ kim, sợ máu, Lương Y giải thích nguyên nhân và các bước trước khi làm, vừa làm vừa trò chuyện cho khách thả lỏng, vì theo Lương Y, "Tâm lý nó rất là quan trọng" (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lương Y cũng chủ trương chia buổi, làm từng phần để cơ thể khách cân đối và hồi phục, và nói rõ không phải để thu thêm tiền: "Chích lể làm từng phần, không đè người ta ra tùm lum." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Gặp mấy dấu hiệu sau thì đưa tới cơ sở y tế, không chích: - khó thở nặng, đau ngực, ho ra máu; - sốt cao li bì, co giật; - vùng đau sưng nóng đỏ, có mủ; - rối loạn đại tiểu tiện kèm tê yếu hai tay hoặc hai chân.
Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Nên nếu khám xong mà người làm nói "hôm nay chưa chích được", bạn đừng nghĩ họ làm khó mình. Người làm đàng hoàng biết lúc nào phải dừng tay, và họ dừng là để giữ an toàn cho bạn.
Trước khi đi chích lễ, bạn nên chuẩn bị và lưu ý gì?
Lý do thì mấy phần trên đã nói, phần này chỉ còn việc cần làm. Trước khi đi, bạn dò lại 5 dòng sau:
- [ ] Mang theo kết quả khám, phim chụp nếu có.
- [ ] Ghi ra mấy thuốc bạn đang uống, nhất là thuốc chống đông.
- [ ] Đang mang thai hay từng bị chảy máu lâu khó cầm thì nói trước.
- [ ] Sợ kim, sợ máu thì nói thật ngay từ đầu, đừng ráng chịu.
- [ ] Nhớ cho rõ mình đau hay nhói, có tê không, tê mấy ngón.
Tới nơi mà người làm không hỏi câu nào, không sờ nắn gì, cầm kim lên là chích liền thì bạn nên đứng dậy về. Cách chọn chỗ làm có trong bài chích lể ở đâu uy tín.
Nếu bạn sắp đi chích: bạn có thể ghé Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân ở địa chỉ trên, hoặc nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi trước.
Nếu bạn muốn học nghề: chương trình Chích Lể của Lương Y theo tinh thần "an toàn học trước, kỹ thuật học sau". Bạn có thể đi từng bước:
- Xem hơn 60 video miễn phí trên kênh YouTube Xuân Trần, hoặc 12 bài chọn lọc ở trang Quà tặng.
- Học khóa Chích Lể Chuyên Sâu gồm 20 bài video, phần A là nền tảng an toàn – vô trùng. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Vào lớp trực tiếp: Sài Gòn/Bình Dương 6.800.000đ, Hà Nội 7.800.000đ. Bạn theo dõi Facebook Xuân Trần để biết tin lớp.
Lương Y đã đào tạo hàng trăm học viên ở các lớp miền Nam và miền Bắc. Còn đang phân vân chọn lớp thì bạn xem bảng so sánh trong bài học chích lể ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Trước khi chích lể có bắt buộc khám bác sĩ, chụp chiếu không?
Không phải ai cũng phải chụp chiếu rồi mới được chích. Nếu bạn đã có kết quả thì nhớ mang theo để Lương Y làm dựa trên đó. Chưa đi khám thì Lương Y thăm khám bằng tay như phần trên. Riêng khi đang có dấu hiệu cờ đỏ thì phải tới cơ sở y tế trước, chuyện chích tính sau.
Đang uống thuốc chống đông hoặc bị tiểu đường thì trích lể được không?
Bạn phải nói rõ với người làm ngay từ đầu. Rối loạn đông máu nằm trong nhóm chống chỉ định. Tiểu đường thuộc nhóm phải thận trọng vì vết chích lâu lành, còn tiểu đường nặng thì không chích. Bạn cũng đừng tự ý ngưng thuốc đang uống. Chi tiết có trong bài tiểu đường có chích lể được không.
Chỗ chích lể không hỏi gì mà chích liền thì có sao không?
Làm vậy là bỏ qua bước thăm khám, trong khi Lương Y dạy học viên phải thăm khám và xem vận động trước rồi mới tính tiếp. Người làm không biết bạn đang uống thuốc gì, có thai hay không, thì cũng không biết mình có đang chích vào một ca không được chích. Gặp chỗ như vậy, bạn nên cân nhắc lại.
Khám xong mà người làm chưa chịu chích là sao?
Là người làm đang giữ an toàn cho bạn. Có khi vùng đau cần làm mềm, làm ấm trước. Có khi bạn đang đau cấp, không nên đè nắn. Cũng có khi bạn cần đi khám ở cơ sở y tế trước. Dám nói "hôm nay chưa chích" mới là người có nghề.
Đọc bài này xong tự kiểm tra, tự chích lể ở nhà được không?
Không được. Bài này chỉ mô tả những việc người đã được đào tạo làm khi thăm khám. Muốn chăm sóc người nhà thì bạn nên học cho bài bản, lý do có trong bài tự chích lể tại nhà.
Một buổi chích lể đáng tin bắt đầu bằng vài câu hỏi và bàn tay thăm khám, chưa phải bằng cây kim. Lương Y Xuân Trần luôn theo đúng phương châm: Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn.
