Giải cơ xong bị đau, ê ẩm: có sao không, bao lâu hết?

Giải cơ xong bị đau, ê ẩm thường là chuyện bình thường. Cơ vừa chịu lực nên hôm sau bạn thấy mỏi, nhức âm ỉ đúng chỗ vừa làm, rồi nhẹ dần và thường hết sau khoảng 1–2 ngày. Còn nếu đau tăng dần, đau dữ dội kéo dài, hoặc có sưng nóng, sốt thì đó không còn là ê ẩm thường nữa, bạn nên đi khám.

Bài này chỉ nói chuyện sau buổi giải cơ. Còn đang làm mà đau tới đâu là vừa thì bạn coi bài giải cơ là gì.

Giải cơ xong bị đau, ê ẩm có bình thường không?

Có. Ê ẩm nhẹ ở vùng vừa làm là tác dụng phụ nhẹ, hay gặp và thường tự hết.

Giải cơ là dùng tay hoặc lược sừng tác động có lực, có chủ đích, để tách những chỗ cơ đang bó. Massage thư giãn chủ yếu vuốt nhẹ, nên hai cái này khác nhau. Lương Y Xuân Trần phân biệt rõ: vuốt nhẹ là xoa bóp, còn giải cơ phải có lực và phải tách được chỗ cơ bó (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đã có lực thì hôm sau thấy ê cũng dễ hiểu.

Cleveland Clinic so cảm giác này với kiểu đau cơ sau một buổi tập nặng. Tổng quan hệ thống (systematic review, tức bài gom nhiều nghiên cứu lại rồi đánh giá chung) của Carnes và cộng sự năm 2009 xét các kiểu trị liệu bằng tay nói chung, ghi nhận đau, mỏi là hay gặp, phần lớn hết trong khoảng 24 giờ, còn biến cố nặng thì hiếm. Tổng quan của Yin và cộng sự năm 2014 về massage cho các tình trạng đau cũng cho thấy massage không phải hoàn toàn không có rủi ro, nhưng tỉ lệ sự cố thấp.

Nói cho thật: các dữ liệu này lấy từ trị liệu bằng tay nói chung. Riêng kiểu giải cơ ở Việt Nam thì chưa có con số nào, nên bài này không đưa ra phần trăm.

Bạn dò theo bảng sau để biết mình đang ở mức nào:

Vì sao giải cơ xong lại đau nhức? Có phải "càng đau càng hiệu quả"?

Ê ẩm sau giải cơ là do vùng cơ đang căng, bó vừa chịu một lực tác động có chủ đích. Cơ thể không "đẩy độc tố" ra ngoài. Cảm giác này na ná kiểu mỏi cơ hôm sau khi bạn vận động nhiều hơn thường ngày (Vinmec). Đây chỉ là so sánh về cảm giác, giải cơ không phải một kiểu tập luyện.

Theo Nhà thuốc Long Châu, bạn dễ đau nhiều hơn khi lực quá mạnh, cơ đã căng cứng sẵn, tư thế nằm ngồi không phù hợp, hoặc do tình trạng sức khỏe riêng của người được làm.

"Càng đau càng hiệu quả", "đẩy độc tố", "bầm là thải độc": câu nào đúng?

Không câu nào đúng cả. Đi qua từng câu nhé:

• "Càng đau càng hiệu quả": sai. Chưa có nghiên cứu nào chứng minh đau nhiều thì giải cơ hiệu quả hơn. Đau nhiều thường là do người làm quá tay hoặc làm thô.
• "Đau là đang đẩy độc tố": không có cơ sở. Ê ẩm là phản ứng của vùng cơ vừa chịu lực, cơ thể không "thải" thứ gì ra cả.
• "Bầm là thải độc": cũng sai. Bầm là do lực tác động hoặc do ống giác (nếu buổi đó có giác hơi), và thường tự mờ sau vài ngày. Riêng vết thâm sau giác thì bạn xem bài sau khi giác hơi.

Ê vừa phải trong lúc làm là bình thường, nhưng không có nghĩa càng đau càng tốt. Còn đau tăng dần sau buổi làm là chuyện khác hẳn, bạn phải để ý.

Người làm đúng cách giúp bạn bớt ê ẩm sau buổi ra sao?

Muốn bớt đau thì người làm phải chuẩn bị kỹ trước khi dùng lực và canh lực theo bạn, chứ không phải bắt bạn ráng chịu. Lương Y Xuân Trần luôn làm mềm, "mồi" vùng cơ trước rồi mới vào lực. Lương Y dặn học viên đây là bật cơ có lực, khác vuốt massage và cũng không phải cạo gió: "Không được cào gió, mà bật cơ cho nó nhả ra, mềm ra." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Khi bật ngang thì dùng lực vừa phải, không bấu ấn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).

Lương Y còn đắp thuốc thảo dược làm ấm trước để người làm bớt phải chà miết lên người khách, nhờ vậy giải cơ cũng nhanh hơn. Lương Y nói rõ giải cơ quá mức cũng là sai: chỉ làm vừa đủ, không dồn hết vào một buổi (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).

Lúc ấn, Lương Y dạy kiểu nhấn rồi nhả nhịp nhàng, khách thấy đau thì nhả ra chứ không ấn ghì một chỗ. Khách chịu được thì giữ lực, không chịu được thì hạ xuống (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Làm sâu tới đâu, mạnh cỡ nào là vừa thì bạn đọc thêm bài giải cơ chuyên sâu.

Sau khi giải cơ bị ê ẩm bao lâu thì hết?

Thường thì ê ẩm nhẹ dần rồi hết trong khoảng 1–2 ngày. Ngày đầu bạn có thể còn nhức âm ỉ, đụng vô mới thấy ê. Qua hôm sau, đa số người thấy nhẹ hẳn.

• Phần lớn hết trong khoảng 24 giờ theo tổng quan Carnes (2009) ở trên, nhưng đó là số liệu trị liệu bằng tay nói chung, chưa ai đo riêng cho giải cơ.
• Mốc 1–2 ngày chỉ để tham khảo. Mỗi người căng cơ nhiều ít khác nhau, lực của từng buổi cũng khác.
• Quá 2–3 ngày mà vẫn đau dữ dội, hoặc mỗi ngày một đau hơn, thì đừng ráng chờ. Cleveland Clinic khuyên đi khám khi đau dữ dội kéo dài quá vài ngày.

Giải cơ sau tập thể thao có dễ đau nhức hơn không?

Có thể ê hơn, vì cơ đang mỏi sau buổi tập mà còn chịu thêm lực giải cơ. Vừa tập nặng thì báo trước để người làm canh lực. Làm xong thì cho vùng đó nghỉ, khoan tập nặng lại liền.

Lương Y Xuân Trần nói chuyện này với khách rất thẳng: "Mình không có thần y mà làm xong mà về là hết liền." Với người bị lâu, Lương Y yêu cầu khách nghỉ ngơi, dưỡng vùng đó, và nói rõ nếu vẫn tiếp tục chơi thể thao thì sẽ bị lại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Ở một buổi dạy khác, Lương Y dặn khách phải cho tay nghỉ, chỉ vận động nhẹ, và nói trước điều đó để minh bạch với khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).

Giải cơ xong bị đau nên làm gì tại nhà cho mau dịu?

Bạn nghỉ ngơi, uống đủ nước, đi lại nhẹ nhàng, chườm ấm có lót khăn nếu thấy mỏi cứng, và đừng vận động nặng ở vùng vừa làm trong 1–2 ngày. Với phần lớn trường hợp ê ẩm thông thường, nhiêu đó là đủ để cơ dịu dần.

Nên:

• Uống đủ nước, chia ra uống nhiều lần trong ngày.
• Cho vùng vừa làm nghỉ 1–2 ngày, tạm đừng bê vác nặng hay tập tạ bằng đúng vùng đó.
• Vận động nhẹ. Đi bộ chậm, xoay vai, nghiêng cổ từ từ trong tầm dễ chịu, không cần nằm im cả ngày.

Không nên:

• Tự đấm bóp, day ấn mạnh vào chỗ đang ê.
• Đi giải cơ lại ngay hôm sau cho "mau tan".
• Tập nặng lại như cũ khi vùng đó còn ê.

Nên chườm nóng hay chườm lạnh sau giải cơ?

Chỗ chỉ mỏi cứng, không sưng thì chườm ấm có lót khăn, mỗi lần khoảng 15–20 phút. Chỗ đang sưng, nóng đỏ thì không chườm nóng. Theo Vinmec, chườm nóng hợp với đau cơ, cứng cơ, còn chỗ đang viêm cấp, sung huyết (máu dồn về làm vùng đó đỏ, nóng) thì không nên chườm nóng. Long Châu cũng lưu ý chỉ chườm nóng khi không sưng tấy.

Để túi chườm ở mức ấm dễ chịu, đừng ngủ quên với túi chườm, thấy da rát thì bỏ ra liền. Chi tiết hơn có trong bài chườm nóng hay chườm đá.

Có nên nhờ người nhà bóp thêm, giải tiếp cho tan không?

Không nên. Bạn cứ để cơ tự hồi lại. Vùng đó đang ê vì vừa chịu lực. Người nhà bóp, cạo hay miết mạnh thêm thì chỗ đang ê lại phải chịu lực thêm một lần nữa.

Kiểm tra lại sau giải cơ là việc của người làm: Lương Y luôn dùng tay kiểm tra lại và giải thích điểm đau cho khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Hết ê mà vẫn còn khó chịu thì buổi sau bạn nói lại với người làm.

Giải cơ xong bị đau kèm dấu hiệu nào thì phải đi khám ngay?

Đau mỗi ngày một tăng thay vì giảm, đau dữ dội quá 2–3 ngày, hay đau kèm sưng nóng, sốt, tê yếu mới xuất hiện thì bạn ngưng tự xử lý và đi khám. Mấy dấu hiệu này không còn là ê ẩm sau buổi làm nữa.

Những dấu hiệu nào cho thấy đây không còn là ê ẩm bình thường?

• Đau tăng dần, hoặc đau dữ dội quá 2–3 ngày. Ê ẩm bình thường thì mỗi ngày bớt một chút. Hôm sau nặng hơn hôm trước là bất thường.
• Sưng to, nóng đỏ lan rộng, sốt, ớn lạnh. Đụng vào thấy nóng, người lạnh run thì đi khám luôn, đừng ngồi chườm ở nhà.
• Tê bì, yếu tay chân MỚI xuất hiện. Trước buổi làm không bị, giờ cầm đồ không chắc tay hay đi đứng không vững thì đi khám sớm.
• Bầm lan rộng không rõ lý do, chảy máu khó cầm. Nếu bạn đang dùng thuốc làm loãng máu, nhớ nói với người làm trước buổi giải cơ.
• Nước tiểu sẫm như nước trà, kèm đau và yếu cơ toàn thân: đi cấp cứu. Đây có thể là tiêu cơ vân (rhabdomyolysis), tức mô cơ bị tổn thương làm các chất trong cơ tràn vào máu. Tình trạng này rất hiếm, chỉ có vài ca được báo cáo sau massage sâu (ca báo cáo trên PMC), biết để phòng thôi.
• Đau ngực, khó thở, chóng mặt nhiều: đưa người bệnh tới ngay cơ sở y tế gần nhất.

Vì sao chọn người làm có tay nghề lại giảm được rủi ro?

Vì sự cố nặng thường đến từ cách làm thô bạo, không phải từ bản thân việc giải cơ. Tổng quan của Yin và cộng sự (2014) ghi nhận sự cố nặng sau massage chủ yếu là ca đơn lẻ, thường do làm thô bạo hoặc do người chưa được đào tạo (Yin 2014, PMC).

Vì vậy Lương Y Xuân Trần dạy học viên canh khách ngay trong lúc làm: sau vài ống giác thì hỏi khách có mệt, có chịu nổi không; khách mệt là dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).

Phần này giúp bạn tự biết mình đang ở mức nào, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Còn lăn tăn thì cứ đi khám cho yên tâm.

Lần sau đi giải cơ nên dặn người làm những gì? Bao lâu thì làm lại?

Bạn nên đợi cơ hết ê ẩm hẳn rồi mới làm buổi kế, đừng ráng làm tiếp vào hôm sau. Tới buổi mới, bạn nói rõ chỗ nào lần trước còn đau và lực cỡ nào thì bạn chịu được. Chưa có nguồn nào nêu một số ngày chung cho mọi người, nên mốc dễ nhớ nhất là cơ hết ê và bạn sinh hoạt thoải mái lại như thường.

Trước khi nằm xuống, bạn nói với người làm ba điều:

• "Lần trước chỗ này ê mấy ngày, lần này làm nhẹ tay hơn giúp tôi."
• "Tôi vừa tập nặng", "tôi đang uống thuốc…" hay "tôi có bệnh nền…". Đang dùng thuốc làm loãng máu thì càng phải báo trước.
• "Về nhà tôi cần để ý gì?"

Người làm kỹ cũng sẽ dặn ngược lại bạn: Lương Y dặn khách ăn sáng đầy đủ trước buổi làm, nói thật là sẽ có đau ở mức chịu được để khách chuẩn bị tâm lý, và trong lúc làm thì liên tục hỏi cảm giác của khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).

Bạn cũng có thể nhìn cách người ta làm để biết nơi đó có làm bài bản không:

1. Họ làm mềm, làm ấm trước và hỏi han trong lúc làm, như phần trên đã nói.
2. Họ không để bạn về khi còn khó chịu. Nguyên tắc của Lương Y là hỏi khách còn khó chịu chỗ nào và xử lý cho dễ chịu rồi mới để khách về, vì để khách về còn khó chịu là mất khách (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).

Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) làm nghề Đông y hơn 10 năm, hằng ngày làm việc tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân và đã đào tạo hàng trăm học viên chương trình Chích Lể ở cả miền Nam lẫn miền Bắc. Lương Y có video bài giảng về giải cơ chuyên sâu vùng cổ vai gáy trên kênh YouTube:

Kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng chia sẻ miễn phí, bạn cũng có thể theo dõi thêm trên Facebook Xuân Trần. Trong nghề, giải cơ thường được làm trước khi chích lể. Muốn biết vì sao phải theo thứ tự đó, bạn đọc bài giải cơ trước khi chích lể.

Giải cơ xong lần nào cũng đau nhiều thì có nên đổi chỗ làm không?

Có, nếu người làm không hỏi han gì, chỉ ấn ghì thật mạnh, hoặc nói kiểu "càng đau càng tốt". Lần nào cũng đau quá sức chịu thì lực đang không hợp với bạn. Cách chọn nơi làm đáng tin có trong bài chích lể ở đâu uy tín.

Câu hỏi thường gặp

Giải cơ xong bị bầm tím có phải đang thải độc không?

Không. Bầm là do lực tác động hoặc do ống giác, không có nghĩa buổi làm hiệu quả hơn, và thường tự mờ sau vài ngày. Bầm lan rộng không rõ lý do hoặc chảy máu khó cầm thì bạn đi khám sớm.

Giải cơ xong đau hơn lúc chưa làm có phải bị làm sai không?

Chưa chắc. Ê hơn lúc chưa làm trong 1–2 ngày đầu rồi dịu dần là chuyện hay gặp (Cleveland Clinic). Đau nhiều cũng có thể do lực mạnh quá, cơ căng sẵn hoặc nằm sai tư thế. Lần sau bạn cứ nói rõ với người làm. Đau tăng dần, hoặc quá 2–3 ngày vẫn đau dữ dội, thì đi khám.

Giải cơ xong bị sốt, ớn lạnh có sao không?

Sốt và ớn lạnh không phải ê ẩm thông thường sau giải cơ. Bạn đừng ráng chịu, cũng đừng tự uống gì cho qua. Hãy ngưng tự xử lý và đi khám, nhất là khi kèm sưng to, nóng đỏ lan rộng hoặc đau tăng dần.

Đang uống thuốc làm loãng máu có đi giải cơ được không?

Bạn phải báo người làm trước buổi và hỏi bác sĩ đang điều trị cho mình. Người dùng thuốc làm loãng máu dễ bầm hơn, và nếu có chảy máu thì cũng khó cầm hơn. Đừng giấu chuyện mình đang uống thuốc. Có thông tin đó thì người làm mới chỉnh được lực, hoặc khuyên bạn chưa nên làm.

Giải cơ xong còn đau có nên chích lể luôn không?

Bạn không nên tự quyết chuyện này. Chích lể (miền Nam quen gọi trích lể, có nơi viết chích lễ) là một phương pháp hỗ trợ của y học cổ truyền. Có làm hay không là do người được đào tạo quyết định sau khi thăm khám, và bạn tuyệt đối không tự chích tại nhà. Đang ê ẩm thì cứ để cơ nghỉ, hết ê hẳn rồi hãy nhờ người có chuyên môn xem lại.

Bạn đang làm nghề trị liệu và muốn giải cơ đúng lực, khách về không ê ẩm quá mức? Bạn tham khảo khóa Giải Cơ Chuyên Sâu Bằng Lược Sừng và khóa Chích Lể Chuyên Sâu. Nếu chỉ muốn tự chăm sóc nhẹ nhàng tại nhà, bạn có thể nhận quà tặng tài liệu miễn phí.