Giác hơi thường làm ở những vùng nhiều cơ: cổ vai gáy – lưng trên, thắt lưng – mông, quanh khớp vai và quanh gối. Vùng bụng cũng làm được nhưng phải thận trọng hơn. Có điều người làm nghề không thấy đau chỗ nào là úp ống chỗ đó, mà dò điểm trên chính người khách rồi mới đặt ống.
Trong các lớp chích lể của Lương Y Hồng Xuân, học viên được dạy tìm điểm bằng mốc sờ được trên người, luôn lấy đối xứng hai bên, đánh dấu trước rồi mới làm. Học viên mới khỏi lo thuộc tên huyệt, vì theo Lương Y: "Mình không nhớ huyệt cũng được, mình nhớ cái vị trí đúng là được." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Giác hơi vùng nào hay gặp nhất? Bảng 5 vùng hay giác
Có năm vùng hay gặp, mỗi vùng có một chỗ người làm nghề phải để ý riêng:
| Vùng | Người làm nghề để ý gì | Đọc thêm |
|---|---|---|
| Cổ vai gáy – lưng trên | Lấy mốc sờ được, làm đối xứng hai bên, chọn ống theo khổ người | Chích lể cổ vai gáy, Đại chùy – Kiên tỉnh |
| Thắt lưng – mông | Nhìn cả tấm lưng từ ngang dây áo xuống mông, xem độ dày và màu da | Chích lể chữa đau lưng |
| Quanh khớp vai | Chọn ống theo vóc vai, kiểm tra kỹ hốc nách vì vùng này nhiều dây thần kinh | Chích lể khớp vai |
| Quanh gối | Ấn dò rồi đánh dấu điểm, coi kỹ chân khách trước khi đắp nóng | Chích lể đau gối, gai gót |
| Bụng (thận trọng) | Định vị bằng mốc trên người khách như hõm ức; đau bụng dữ dội, đột ngột thì không giác | Xem phần vùng bụng bên dưới |
Khi giác đi chung với chích lể thì ống giác được đặt ngay chỗ vừa chích, cách làm này có trong bài chích lể giác hơi. Còn muốn biết ống giác làm được gì, không làm được gì thì bạn đọc bài giác hơi có tác dụng gì. Giờ mình đi qua từng vùng.
Giác hơi vai gáy, lưng trên: sao không úp ngay chỗ mỏi?
Chỗ bạn thấy mỏi chưa chắc là cả vùng cần xử lý: phải giải cơ trước, làm đối xứng hai bên, rồi mới tới bước giác.
Lương Y Xuân Trần làm vai gáy kỹ xuống tới lưng trên chứ không dừng ở vai như nhiều nơi. Lương Y tách bạch hai chuyện: vuốt nhẹ là xoa bóp, còn giải cơ thì phải có lực, tách được chỗ cơ bó. Lương Y nói gọn: "Không vuốt, không cạo gió, mà là hãy giải cơ." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Người đau vai gáy hay đau đầu kèm theo, nên Lương Y không bỏ qua vùng đầu khi giải cơ bằng lược sừng (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Tới lúc đặt ống, có ba thói quen Lương Y dặn học viên:
- Đúng một điểm chính hơn nhiều chỗ sai. Làm đúng thì không tốn kim, không phải úp tràn lan mà lưng khách vẫn gọn. Ống phải đặt thẳng hàng, đúng vị trí (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Chọn cỡ ống theo khổ người. Người to dùng ống lớn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Gặp u gồ sau gáy to, cứng thì dùng ống giác cỡ lớn hút cho mềm, khỏi ngồi nắn miết lâu, đỡ tốn sức lẫn thời gian (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Bước giải cơ làm ra sao thì có ở bài giải cơ trước khi chích lể.
Giác hơi ở mông, thắt lưng có được không? Vì sao phải nhìn cả tấm lưng
Được, nhưng người được đào tạo nhìn cả tấm lưng rồi mới chọn chỗ đặt ống.
Khách nằm sấp, Lương Y nhìn toàn bộ lưng từ ngang dây áo xuống tới mông, xem độ dày và màu da để tìm vùng bị tắc, rồi kéo giãn da để xác định đúng điểm quanh L4–L5–S1 chứ không ước lượng. Khách sợ đau thì Lương Y đắp cao thuốc làm ấm trước, ủ kín bằng tấm bọc và khăn, trong lúc làm không bật quạt, không bật máy lạnh (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Không có cách giác chung cho mọi người. Người mông cong, lớp cơ dày thì khó xử lý hơn người gầy. Lương Y giải kỹ vùng L4–L5–S1, cơ hình lê và mở luôn vùng khớp háng vì mấy vùng này liên quan nhau. Thứ tự là làm ấm, đắp thuốc, giác hút giải cơ, dùng dụng cụ tách cơ, chích lể là bước cuối. Với người lớn tuổi, Lương Y làm từ từ theo thể trạng và nói thẳng mục tiêu là giảm tắc, giảm đau, chứ không làm cho hết thoát vị (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Mấy chi tiết nhỏ mà người mới hay sót:
- Khách to con, da dày thì dùng ống lớn, vì ống nhỏ hút nông, không đủ lực (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Lúc đặt ống thì căng nhẹ da ra (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Nhiều người chỉ làm vùng L4–L5–S1 mà quên vùng xương cụt, trong khi chỗ này cũng hay mỏi, tức. Với người lớn tuổi, Lương Y dùng ống giác thay cho ấn tay, vừa dò điểm tắc vừa làm mềm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về giải cơ vùng thắt lưng – mông trước khi chích lể trên kênh YouTube:
Có một giới hạn bạn cần nhớ: đau lưng kèm tê yếu chân hoặc rối loạn tiểu tiện thì không giác, không chích, mà đưa tới cơ sở y tế ngay. Đau lan xuống chân thì bạn đọc thêm bài chích lể thần kinh tọa.
Quanh khớp vai, khớp gối có giác hơi được không? Chọn ống theo vóc dáng
Được, nhưng vùng quanh khớp gồ ghề, không phẳng như tấm lưng, nên phải dò điểm, đánh dấu rồi mới chọn cỡ ống. Không có chuyện một cỡ ống cho mọi người, và chỗ nhạy cảm thì phải biết né.
Ở khớp vai, Lương Y Xuân Trần kiểm tra trước: khách đưa tay lên được tới đâu, đưa ra trước được không, căng tức chỗ nào. Vai gầy mới dùng ống nhỏ, vai tròn đầy dùng ống lớn. Thứ tự là đánh dấu điểm, giải cơ bằng dụng cụ, sát khuẩn rồi mới châm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Hốc nách nhiều dây thần kinh, da lại non, dễ rách, nên muốn làm vùng nách thì người làm phải cắt móng tay trước (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Lương Y hay dùng ống giác hút làm mềm vùng vai trước, sau đó mới dùng lược tách, để khách bớt đau mà người làm cũng đỡ tốn sức. Lương Y cũng xử lý luôn vùng lân cận, vì làm vài điểm chính thì khách đỡ đau nhưng về nhà lại mỏi: "Đau họ chịu được, nhưng mỏi họ chịu không được." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Ở khớp gối, Lương Y vẽ phác hình xương bánh chè lên da, ấn dò, hỏi khách có nhói không rồi đánh dấu. Trước khi đắp cao nóng phải coi kỹ chân khách, vì có trường hợp không nên đắp nóng (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Điểm đau nhất tìm được thì đánh dấu ngay bằng ống giác (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đọc thêm chích lể khớp vai và chích lể đau gối, gai gót.
Giác hơi ở bụng, giác hơi cho nữ: trích lể giác hơi vùng nhạy cảm và vùng cấm
Nguyên tắc rất gọn: vùng nhạy cảm thì định vị kỹ hơn, vùng cấm thì không giác, khách có xin cũng không làm.
Giác hơi ở bụng
Bụng là vùng phải thận trọng. Người được đào tạo không ước lượng bằng bàn tay mình mà tìm điểm theo mốc trên chính người khách, như hõm ức, vì mỗi người cao thấp khác nhau. Ống giác cũng chọn theo thể trạng, vóc dáng. Gặp điểm bó sâu, Lương Y không ấn tay thật mạnh làm khách đau và sợ, mà dùng ống giác hút cho mềm rồi mới lắc tách. Lương Y cũng nói thẳng: "Phương pháp chích lể không phải là tất cả, mà phải kết hợp." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Ở vùng ngực trên gần hõm cổ, Lương Y lên từng ống một, chờ khách dịu, bớt căng rồi mới lên ống tiếp, không làm dồn dập (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đau bụng dữ dội, đột ngột thì đừng giác, đừng chích, đưa người bệnh tới cơ sở y tế ngay.
Giác hơi cho nữ
Nói thật với bạn, tư liệu nghề không có bảng vùng giác riêng cho nữ: chọn vùng theo chỗ tắc, chọn ống theo vóc dáng, nam hay nữ cũng vậy. Khác biệt nằm ở chi tiết, ví dụ vùng chẩm gáy, khách nam tóc ngắn dễ quan sát, khách nữ tóc dài thì khó hơn, nên người làm phải dùng tay kiểm tra kỹ, không được làm đại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Riêng phụ nữ có thai thì không giác. Khách lần đầu còn sợ thì Lương Y giải thích từng bước, làm nhẹ trước cho khách yên tâm, vì "Tâm lý nó rất là quan trọng." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Những vùng và người không được giác
- Vùng da đang nhiễm khuẩn, sưng nóng đỏ.
- Vùng động mạch cảnh ở cổ: Lương Y dặn không đưa ống vào đây (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Người rối loạn đông máu, người quá suy nhược, phụ nữ có thai.
Giác lửa thì phải đề phòng bỏng da, ống dùng lại phải khử khuẩn đúng quy trình. Cứ vài ống, Lương Y hỏi khách có mệt không. Khách mệt thì dừng, cho nằm nghỉ, uống nước đường rồi mới tính tiếp (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh là phải ngừng ngay. Bạn xem thêm dấu hiệu sắp ngất khi chích lể và 4 trường hợp không chích lể.
Giác hơi chỉ là cách hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Bài này không hướng dẫn tự giác, tự chích ở nhà; nếu đang tính giác cho người nhà, bạn đọc trước bài giác hơi tại nhà có an toàn không.
Ai đứng sau những nguyên tắc chọn vùng giác này?
Các nguyên tắc trên do Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) đúc kết qua hơn 10 năm làm nghề Đông y. Lương Y đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam và miền Bắc, trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình Chích Lể, là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần". Lương Y làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM). Phương châm của Lương Y: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Muốn tận mắt xem Lương Y dò điểm, chọn ống ở từng vùng, bạn vào kênh YouTube Xuân Trần với hơn 60 video bài giảng miễn phí, hoặc xem 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng, ở trang Quà tặng. Lịch lớp và video thực hành được đăng trên Facebook Xuân Trần. Nếu bạn làm nghề và muốn học bài bản, khóa online Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài video, Phần A là nền tảng an toàn – vô trùng.
📖 Đọc thêm: Giải cơ là gì? Có đau không, có tốt không, khác massage chỗ nào
Câu hỏi thường gặp
Giác hơi ở mông có phải cởi đồ, có ngại không?
Khách nằm sấp để người làm nhìn được vùng lưng từ ngang dây áo xuống mông. Sau khi đắp thuốc, vùng đó được ủ kín bằng tấm bọc và khăn. Ngại chỗ nào bạn cứ nói trước với người làm.
Đau chỗ nào úp ống ngay chỗ đó được không?
Không nên. Người làm nghề dò điểm, xử lý cả vùng và làm đối xứng hai bên, để khách không chỉ đỡ đau mà còn đỡ mỏi.
Chích lễ giác hơi có làm ở vùng bụng không?
Có, nhưng chỉ người được đào tạo mới làm, định vị bằng mốc trên chính người khách và chọn ống theo vóc dáng. Đau bụng dữ dội, đột ngột thì đưa tới cơ sở y tế.
Giác hơi ở cổ, ở mặt được không?
Vùng cổ trước thì không đưa ống vào vùng động mạch cảnh. Vùng cổ, mặt da mỏng, nhạy cảm, tay người làm phải thật sạch, không vướng móng, sơ suất làm trầy là khách rát và khó chịu lắm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Vùng này nên để người có tay nghề làm.
Trích lể giác hơi có phải lúc nào cũng chích ở chỗ giác?
Không phải. Nhiều khi Lương Y giác hút trước chỉ để làm mềm cơ, rồi nhìn vết đậm, nhạt hay lấm tấm mà biết vùng nào đang tắc (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Còn khi có chích thì theo nguyên tắc châm ở đâu hút ở đó (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chi tiết có ở bài chích lể giác hơi.
