Chích lể đau khuỷu tay là dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào điểm đau nhất quanh lồi cầu, sau khi đã giải cơ kỹ, để hỗ trợ bớt đau lúc cầm nắm. Nên hay không thì phải xét ba chuyện: bạn đau mặt ngoài hay mặt trong khuỷu, có dấu hiệu nào buộc phải đi khám không, và người làm có biết né dây thần kinh trụ không.
Nhấc ấm nước, vặn khăn mà nhói ở khuỷu thì có nên đi chích không? Bài này đi đúng thứ tự ba chuyện ở trên, dựa theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân.
Đau khuỷu tay kiểu nào hay tìm tới chích lể? Viêm lồi cầu ngoài khác lồi cầu trong ra sao?
Người ta hay tìm tới chích lể khi khuỷu nhói lúc cầm nắm, vặn tay, và càng làm nhiều trong ngày thì càng đau. Cầm cây chổi hay nhấc món đồ nặng cũng thấy ngại, tay cầm không còn chắc như trước. Trước khi nghĩ tới kim, bạn đối chiếu xem mình đau ở mặt nào:
| Mặt ngoài khuỷu | Mặt trong khuỷu | |
|---|---|---|
| Tên gọi | Viêm lồi cầu ngoài | Viêm lồi cầu trong |
| Chỗ đau | Quanh lồi cầu ngoài | Quanh lồi cầu trong |
| Động tác làm đau | Duỗi cổ tay, cầm nắm, vặn tay; làm lặp lại thì đau tăng | Gập cổ tay, nắm chặt, xoay sấp bàn tay |
| Tên dân gian | Khuỷu tay quần vợt (tennis elbow) | Khuỷu tay người chơi golf |
| Nhóm gân quá tải | Nhóm gân duỗi cổ tay | Nhóm cơ gấp cổ tay |
Sách Phác Đồ ghi lại một điều người làm nghề hay gặp: khách viêm lồi cầu gần như ai cũng bị tê kèm theo. Vì vậy người làm luôn kiểm tra cả vùng lân cận và cả hai bên tay, chứ không chỉ nhìn đúng chỗ khách chỉ. Tê do đâu, tê theo dải ngón nào, bạn xem thêm ở bài chích lể tê tay.
Nhìn theo Đông y, khí huyết ứ trệ thì người ta thấy mỏi, đau, nặng nề. Chích lể là gì cũng bắt đầu từ ý đó: chích để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Có điều trước khi bàn tới chuyện khai thông, phải loại ra những ca không được đụng kim.
Khi nào không được trích lể khuỷu tay mà phải đi khám?
Có những ca người làm nghề phải dừng tay ngay, chưa đụng tới kim mà mời người bệnh đi khám trước. Sách Phác Đồ ghi rõ các dấu hiệu "dừng tay" riêng cho vùng khuỷu:
- Khuỷu tay sưng, nóng, đỏ.
- Tê lan xuống bàn tay, cầm nắm yếu hẳn đi.
- Mới bị chấn thương, hoặc khuỷu tay biến dạng. Gặp ca này thì phải xem lại chẩn đoán.
- Người tới vừa uống rượu bia, còn mùi trong khoảng 4–5 tiếng. Ca này không nhận, hẹn qua ngày sau.
Người làm còn phải phân biệt viêm lồi cầu với hai kiểu đau dễ nhầm: đau lan từ cổ xuống và đau khớp khuỷu do viêm. Chưa rõ là kiểu nào thì đừng vội chích. Đã chích mấy buổi mà cầm nắm vẫn không bớt đau, hoặc tay yếu đi, thì cũng phải chuyển người bệnh đi khám.
Kế đó là bốn chống chỉ định chung của chích lể, khuỷu tay không ngoại lệ:
- Người rối loạn đông máu, vì dễ chảy máu kéo dài, khó cầm.
- Phụ nữ có thai.
- Vùng da đang nhiễm khuẩn.
- Người quá suy nhược.
Bài 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể giải thích kỹ từng trường hợp.
Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Thấy dấu hiệu nặng thì đưa người bệnh tới cơ sở y tế. Người làm nghề biết từ chối đúng lúc thì khách mới yên tâm giao tay cho mình.
Chích lễ khuỷu tay sát xương, sát dây thần kinh có nguy hiểm không?
Có một chỗ nguy hiểm thật: rãnh thần kinh trụ ở mặt trong khuỷu. Nhưng nó chỉ nguy hiểm khi người làm không biết né. Da khuỷu mỏng, xương nằm sát ngay dưới, nên bạn ngại là đúng. Nhưng ngại thì chọn người làm cho kỹ, chứ không cần sợ tới mức tránh xa.
⚠️ Rãnh sau lồi cầu trong — chỗ không chích sâu. Ngay sau lồi cầu trong có một rãnh, dây thần kinh trụ nằm trong đó, nông và sát xương. Người làm có nghề thì đặt kim tránh rãnh này. Đang chích mà người được chích thấy tê buốt chạy xuống ngón út, ngón áp út thì phải rút kim ngay.
Theo học thuyết kinh lạc – huyệt vị, mỗi huyệt có vị trí giải phẫu định khu riêng, nên phải xác định cho chính xác rồi mới cầm kim. Người làm đàng hoàng không chích thử, không để người bệnh tự chỉ chỗ, không bỏ bước này vì đã "quen tay".
Ngoài chuyện dây thần kinh, bạn nên biết thêm 4 tai biến khi chích: ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ, bỏng da khi giác lửa. Cả 4 đều phòng được nếu làm đúng quy trình. Bạn đọc kỹ hơn ở bài chích lể có nguy hiểm không và dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về đau khuỷu tay kèm tê buốt bàn tay trên kênh YouTube:
Một buổi chích lể đau khuỷu tay đúng chuẩn diễn ra thế nào?
Chỗ làm ẩu hỏi "đau đâu" xong là cầm kim chích liền. Chỗ làm đàng hoàng thì đi theo thứ tự. Bài chỉ nêu nguyên tắc, đủ để bạn nhìn ra một buổi làm đúng:
- Hỏi và xem trước khi đụng kim. Người làm kiểm tra cả hai tay, vùng lân cận và dò các dấu hiệu dừng tay ở trên. Dính dấu hiệu nào thì người làm có tâm sẽ khuyên bạn đi khám.
- Giải cơ thật kỹ. Vùng khuỷu được xoa bằng dầu nóng cho dịu và mềm rồi mới tới bước sau. Vì sao không được bỏ bước này, bạn xem bài giải cơ trước khi chích lể.
- Úp ống giác để tìm chỗ tắc. Úp ống lên vùng lồi cầu một lúc, gỡ ra thì điểm tắc nổi lên trên da. Ống phải vừa khít khuỷu từng người, nhỏ quá thì ôm hờ, không ăn thua.
- Ấn tìm "điểm đau nhất". Người làm ấn quanh lồi cầu để tìm A thị, tức chỗ ấn vào là bạn phản xạ la lên. Mấy chỗ đau nhẹ hơn là điểm lân cận, làm sau.
- Vô khuẩn từ đầu tới cuối. Sát khuẩn da, dùng kim vô khuẩn một lần, chích xong bỏ kim ngay vào hộp kháng thủng. Nguyên tắc là "Một kim – một người bệnh".
- Có thứ tự, đau đâu chích đó. Làm mặt ngoài trước, xong ống này mới tới ống sau; mặt trong thì tránh rãnh thần kinh trụ. Viêm lồi cầu thì chỉ làm ở vùng lồi cầu, không chích lan ra cánh tay. Ống giác đặt ngay chỗ vừa chích, giống bài chích lể giác hơi. Nếu giác bằng lửa thì phải đề phòng bỏng da.
Sau buổi làm, dấu kim còn hơi đau là bình thường. Vì sao từng điểm phải xác định theo vị trí giải phẫu, bạn xem thêm ở bài huyệt chích lể.
Phương châm của Lương Y Xuân là "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Ở khuỷu tay, tìm sai điểm thì tay nhẹ cỡ nào cũng không giúp được gì, nên vế đầu tiên đứng đầu là có lý do.
Thao tác thì phải học ở lớp có người hướng dẫn trực tiếp, đừng tự làm theo bài viết. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể hỗ trợ khi cầm nắm bị đau ở khuỷu trên kênh YouTube:
Muốn chích lể khuỷu tay cho đúng, bạn nên bắt đầu từ đâu?
Nếu bạn đang đau: đọc lại mấy dấu hiệu dừng tay ở trên. Chỉ cần dính một dấu hiệu là đi khám, đừng tự chích ở nhà. Không có dấu hiệu nào thì nhớ lời dặn trong sách Phác Đồ: bớt mấy động tác làm đau, cho tay nghỉ hợp lý; có thể tập lệch tâm gân duỗi (eccentric) và dùng đai khuỷu. Để ý xem lúc cầm nắm còn đau cỡ nào. Đau hoài không bớt, hoặc tay yếu dần, thì đi khám, đừng ráng chờ.
Nếu bạn là kỹ thuật viên (KTV) massage, spa: khuỷu tay là chỗ dễ sai, chưa nắm chắc rãnh thần kinh trụ thì đừng đưa kim vô. Tinh thần của chương trình Chích Lể là an toàn học trước, kỹ thuật học sau. Còn phân vân chưa biết học lớp nào thì bạn đọc bài học chích lể ở đâu.
Người đứng lớp là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y làm nghề Đông y hơn 10 năm, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc, trực tiếp đứng lớp, tự biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video. Hằng ngày Lương Y làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM.
Bạn cứ đi từng bước, cái nào nhẹ thì làm trước:
- Xem miễn phí trước. Trang Quà tặng có 12 bài giảng chọn lọc, mỗi bài một vùng. Kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng miễn phí.
- Học nền tại nhà. Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản có 20 bài video. Phần A dạy an toàn – vô trùng trước, rồi mới tới Phần B là chích lể theo từng vấn đề. Học phí ưu đãi 1.868.000đ, giá gốc 3.868.000đ. Muốn có tài liệu để tra thì có sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", 145 trang A5, giá 375.000đ, trong đó có một bài riêng cho vùng khuỷu soạn theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y.
- Muốn học lớp trực tiếp thì bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi lịch.
Câu hỏi thường gặp
Tennis elbow chích lể có hết hẳn không?
Không ai nên hứa với bạn chuyện đó. Chích lể chỉ hỗ trợ giảm đau, và người làm phải giải cơ kỹ, ấn tìm đúng điểm đau nhất rồi mới chích. Phần của bạn là bớt động tác gây đau, nghỉ tay hợp lý. Cầm nắm vẫn không đỡ hoặc tay yếu dần thì bạn nên đi khám.
Chích lễ khuỷu tay xong có đau không?
Dấu kim có thể còn đau một chút, vậy là bình thường. Còn nếu khuỷu sưng nóng đỏ hoặc đau tăng thì bạn đi khám liền, vì nhiễm khuẩn tại chỗ là một tai biến khi chích. Tai biến này phòng được nếu người làm vô khuẩn đúng quy trình.
Viêm lồi cầu trong có chích lể giống lồi cầu ngoài không?
Cách tìm thì giống: ấn tìm điểm đau nhất. Khác ở chỗ mặt trong có rãnh thần kinh trụ phải né, nên càng cần người đã được đào tạo bài bản.
Tự trích lể khuỷu tay ở nhà được không?
Bạn đừng tự làm. Chích đúng phải định vị theo giải phẫu, né dây thần kinh nằm nông, dùng kim vô khuẩn một lần và có người theo dõi. Nếu bạn làm nghề và muốn học cho đàng hoàng, nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi lịch lớp.
