Viêm chóp xoay là khi mấy sợi gân ôm quanh đầu vai bị viêm, nên bạn đau vai mỗi lần giơ tay tới một khoảng. Chích lể chỉ hỗ trợ: giải cơ trước, chích nhẹ đúng điểm để vai bớt đau, cử động dễ hơn. Nó không làm gân lành ngay, không thay việc đi khám khi tay yếu hẳn.
Bài này không dạy bạn tự làm. Nó giúp bạn hiểu vì sao vai đau kiểu đó, một buổi làm bài bản ra sao, và lúc nào phải đi khám trước.
Vì sao viêm chóp xoay làm bạn đau vai khi giơ tay tới một khoảng?
Chóp xoay giữ đầu xương cánh tay nằm yên trong ổ khớp khi bạn cử động. Gân viêm thì tay giơ tới khoảng giữa bị chèn nên nhói, qua khỏi khoảng đó lại đỡ.
Sách Phác Đồ Chích Lể gọi đó là "cung đau", khoảng 60°–120°. Đau ở đoạn giữa mà qua 120° dễ chịu hơn thì nghiêng về gân trên gai bị kẹp dưới mỏm cùng vai.
Ai hay bị? Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần, Lương Y kể ba nhóm hay gặp: người ít vận động, người chơi thể thao dùng vợt như tennis, cầu lông, và người lớn tuổi bị thoái hóa. Có khi chỗ bó không nằm riêng ở đầu vai mà ở cơ ngực lớn hay vùng liên sườn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Vùng liên sườn bị kéo theo thì bạn đọc thêm bài đau liên sườn, đau khi hít sâu.
Theo Đông y, khí huyết ứ trệ thì vai mỏi, đau, nặng nề. Vì vậy chích lể nhắm vào việc điều hòa khí huyết, khai thông chỗ bế tắc, chứ không phải đau đâu chích đó.
Để phân biệt: viêm chóp xoay thì người khác nâng giúp, tay lên được nhiều hơn. Nếu nâng giúp mà tay vẫn khựng ở mọi hướng thì nghiêng về vai đông cứng. Trường hợp đó bạn đọc bài chích lể đau vai, viêm quanh khớp vai.
Đau vai không giơ tay lên được, người làm đúng nghề kiểm tra gì trước khi chích lể?
Người làm có nghề chưa cầm kim vội. Họ xem vai bạn kẹt ở chiều nào, vùng nào bị kéo theo. Bảng dưới để bạn biết một buổi làm bài bản ra sao, không phải để tự làm ở nhà.
| Người làm kiểm tra gì | Vì sao |
|---|---|
| Tầm giơ tay: bạn giơ thẳng tay lên cao, dang ngang, rồi vòng tay ra sau như lúc cài nút áo | Để biết chiều nào bị kẹt, chiều nào đau (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) |
| Khuỷu tay và cổ tay | Người đau vai hay bị kèm luôn hai vùng này, nên Lương Y luôn xem tới. Khuỷu tay cũng đau thì bạn đọc thêm bài chích lể đau khuỷu tay |
| Hốc nách | Chỗ này có nhiều dây thần kinh (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần), nên người làm phải lấy đúng hốc, không lệch ra ngoài (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Da vùng nách non, dễ rách, nên Lương Y dặn cắt móng tay trước khi làm (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) |
| Nét mặt của bạn | Người làm nhìn nét mặt, phản xạ của bạn để biết chỗ đau, không hỏi "đau không" liên tục làm bạn mệt (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) |
| Vết giác thử | Người làm giác hút trước rồi xem vết đậm, nhạt hay lấm tấm để biết vùng nào đang tắc. Làm vậy bạn đỡ đau hơn là ấn dụng cụ vào ngay (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần) |
Xem xong mới tới thứ tự làm: đánh dấu điểm, giải cơ bằng dụng cụ, sát khuẩn, rồi mới châm. Lương Y nói: "Cái bí quyết của mình là lắc cơ." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Với vai, Lương Y dặn học viên "Phần giải cơ bắt buộc phải có", và điểm phải lấy đúng khe, đúng hốc, không châm đại cho xong (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Nhiều người lo nhất là chuyện làm gần nách. Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, khi giải cơ thì người làm không được ép vào đỉnh nách. Nếu bạn thấy tê rần như điện giật hoặc tay lạnh đi, người làm phải dừng ngay. Rủi ro nằm ở người làm ẩu chứ không nằm ở phương pháp.
Khó giơ tay ngang đầu, vì sao trích lể không chỉ làm mỗi đầu vai?
Giơ tay lên cao không chỉ nhờ đầu vai. Tay lên tới đâu thì vùng nách sau và mạng sườn phải giãn theo tới đó, nên kẹt chiều nào thì vùng cần xử lý khác nhau. Sách Phác Đồ ghi theo ý chung như vầy: không giơ tay ngang đầu được thì làm thêm vùng nách sau và mở liên sườn, còn không luồn tay ra sau được thì giải kỹ mặt trước vai và ngực.
Người làm lâu năm còn lường trước chuyện vùng lân cận. Chỉ xử lý vài điểm chính ngay đầu vai thì khách đỡ đau, nhưng về nhà lại mỏi rồi quay lại than (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bạn đọc thêm ở các bài giải cơ trước khi chích lể, chích lể giác hơi và một kim – một người bệnh.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể hỗ trợ viêm quanh khớp vai trên kênh YouTube:
Kẹt chiều nào làm vùng nào, làm tới mức nào, nằm trong sách Phác Đồ và khóa học. Phần đó không đăng lên web vì người học phải được hướng dẫn trực tiếp.
Chích lể viêm chóp xoay xong hết đau mà vai vẫn mỏi, vì sao?
Nhiều người nghĩ chích lể vai xong là giơ tay lên được liền. Trong video bài giảng về viêm chóp xoay và viêm lồi cầu ngoài, Lương Y nói thẳng: "Mình không có thần y mà làm xong mà về là hết liền." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Viêm lâu thì cải thiện từ từ, và kết hợp nhiều cách sẽ tốt hơn chỉ làm một kiểu (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Đau và mỏi là hai chuyện khác nhau. Lương Y có một câu rất đời: "Đau họ chịu được, nhưng mỏi họ chịu không được." (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Vì vậy Lương Y dặn học viên: hết cơn đau vai thì khách thường còn mỏi, phải làm tiếp phần đó (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Muốn vai đỡ lâu thì bạn cũng phải góp phần. Sách Phác Đồ Chích Lể (phác đồ cổ truyền Việt Nam cộng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y) dặn mấy điều sau buổi làm:
- Vận động mở khớp vai trong mức chịu được: tập bài con lắc, kéo giãn nhẹ, tăng tầm từ từ, giữ ấm vai. Vai bị giới hạn lâu ngày dễ chuyển sang thể đông cứng.
- Đừng để một vai đau quá lâu. Vai kia phải gánh đỡ, lâu dần sẽ đau cả hai vai.
- Ghi lại mức giơ tay trước và sau buổi làm để theo dõi.
Nên kỳ vọng tới đâu, bạn đọc thêm chích lể có hết bệnh không và sau khi chích lể.
Đau vai khi giơ tay, lúc nào phải đi khám chứ không trích lể?
Sách Phác Đồ dặn người làm nghề tách hai trường hợp ra trước tiên. Viêm quanh khớp vai thì chỉ đau khi giơ tay tới một khoảng, người khác nâng giúp thì tay lên cao hơn. Rách chóp xoay sau chấn thương thì tay yếu rõ, mất hẳn một động tác.
Gặp một trong các dấu hiệu sau, bạn cần được đưa tới cơ sở y tế khám trước, chưa chích lể:
- Tay yếu hẳn hoặc mất một động tác sau khi té ngã, va đập hay nâng nặng.
- Khớp vai sưng nóng, kèm sốt.
- Tê lan xuống tay, mỗi ngày một tăng.
Bạn sẽ được hẹn lại nếu: mới mổ nối gân vai chưa tới 1 năm (lúc này không làm mạnh, không vung tay mạnh), hoặc vừa uống rượu bia, người còn mùi trong khoảng 4–5 tiếng. Các trường hợp khác như rối loạn đông máu, mang thai, da vùng làm đang nhiễm khuẩn, người quá suy nhược, bạn xem ở bài 4 trường hợp không chích lể và bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Người làm hẹn lại hay từ chối là đang giữ an toàn cho bạn.
Bài này dựa trên kinh nghiệm làm nghề của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, hằng ngày làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân. Lương Y trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình Chích Lể, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc, và là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang A5), trong đó có hẳn một bài về vai. Bạn có thể xem miễn phí hơn 60 video bài giảng trên kênh YouTube Xuân Trần và theo dõi lịch lớp, video thực hành ở Facebook Xuân Trần.
Muốn xem thêm bài giảng theo từng vùng, bạn coi 12 bài chọn lọc ở trang Quà tặng.
Câu hỏi thường gặp
Tự chích lễ viêm chóp xoay ở nhà được không?
Không nên. Vùng hốc nách có nhiều dây thần kinh, ngay cả học viên cũng được dặn phải lấy đúng hốc, không lệch ra ngoài. Trước khi châm còn phải đánh dấu điểm, giải cơ, sát khuẩn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Lý do cụ thể có trong bài tự chích lể tại nhà.
Trích lể viêm chóp xoay sát nách có đau không?
Có cảm giác, nhưng người làm đúng cách sẽ giảm bớt cho bạn: giác hút trước để tìm vùng tắc thay vì ấn dụng cụ vô liền (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần), và nhìn nét mặt bạn để biết chỗ đau (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đọc thêm: chích lể có đau không.
Đau vai không giơ tay lên được bao lâu thì nên đi khám?
Không có mốc ngày chung cho mọi người. Gặp dấu hiệu nêu ở trên thì đi khám ngay. Đo tầm giơ tay trước và sau buổi làm mà không khá hơn, hoặc tay yếu dần, thì cũng nên đi khám.
Chơi tennis, cầu lông bị đau vai khi giơ tay có nên chơi tiếp?
Người chơi thể thao dùng vợt là một trong ba nhóm Lương Y hay gặp đau vai. Với các ca viêm lâu do chơi vợt, Lương Y nói thẳng với khách là phải nghỉ, dưỡng tay kết hợp, còn chơi tiếp thì dễ bị lại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Nếu tay yếu hẳn sau một cú đánh mạnh thì bạn đi khám trước.
Muốn học chích lể vùng vai bài bản thì học ở đâu?
Có hai cách học:
- Khóa online Chích Lể Chuyên Sâu 20 bài video, Phần A học an toàn, vô trùng trước. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ).
- Lớp nghề trực tiếp: Sài Gòn/Bình Dương 6.800.000đ, Hà Nội 7.800.000đ.
Chi tiết có trong bài học chích lể ở đâu.
