Nghề chích lể là nghề dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh để hỗ trợ điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc, làm theo quy trình chuẩn và trong phạm vi hành nghề. Học xong, bạn có thể hiểu đúng để lo cho người nhà, thêm kỹ năng cho nghề massage, spa, hoặc học bài bản để mở tiệm.
Bài này không đưa con số thu nhập nào. Bạn sẽ thấy mỗi hướng đi có lằn ranh nào, người làm nghề giữ chuẩn gì trong từng ca, và mở tiệm phải lo gì ngoài tay nghề.
Nghề chích lể là làm gì, khác gì "chích giùm" trong xóm?
Chích giùm trong xóm thường là thấy chỗ nào đau thì chích chỗ đó, nặn máu ra là xong. Nghề chích lể thì khác. Đây là một kỹ thuật Y học cổ truyền có cơ sở lý luận, có chỉ định và chống chỉ định rõ ràng, và phải học theo chương trình bài bản.
Cơ sở của nghề là học thuyết kinh lạc – huyệt vị (xem bài chích lể là gì). Kinh lạc là hệ thống đường vận hành khí huyết, không phải mạch máu ngoại biên, cũng không phải hệ thần kinh. Mỗi huyệt có vị trí giải phẫu định khu riêng nên phải xác định cho chính xác: không chích thử vùng bất kỳ, không dựa vào kinh nghiệm truyền miệng chưa kiểm chứng. Miền Nam quen gọi là trích lể, nhiều người gõ "nghề chích lễ"; chuyện tên gọi có bài chích lể hay trích lể nói riêng.
Một ca làm đúng nghề đi trọn các bước: hỏi kỹ để lọc người không được chích, giải cơ trước khi chích, xác định huyệt, sát khuẩn, chích, phối hợp giác hơi khi cần, rồi thu dọn kim và chất thải. Từ đầu tới cuối, người làm theo dõi sắc mặt và mạch của người được chích.
Người làm nghề cũng không hứa "làm một lần là hết", không nói chích lể thay được thuốc Tây y. Chích lể là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Học chích lể ra làm gì? 3 hướng đi và ranh giới của từng hướng
Hiểu nghề làm gì rồi thì tới câu hỏi học xong đi đường nào. Có 3 hướng, hướng nào cũng có lằn ranh riêng. Lương Y Hồng Xuân dạy học viên nhận biết ranh giới nghề nghiệp ngay trong phần học trước, trước khi qua phần kỹ thuật.
| Hướng | Hợp với ai | Ranh giới phải giữ |
|---|---|---|
| (1) Hiểu đúng để lo cho gia đình | Người muốn hiểu đúng, không làm theo kiểu nghe đâu làm đó | Biết lúc nào KHÔNG làm, lúc nào phải khuyên người nhà đi khám; không tự chích ở nhà khi chưa học bài bản |
| (2) Bổ sung cho nghề đang làm | Người làm massage, spa, chăm sóc sức khỏe | Học bù vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn và thực hành có người kèm; không học lóm rồi làm luôn cho khách |
| (3) Học thành nghề | Người muốn làm chích lể cho khách | Học lớp nghề trực tiếp có người chỉnh tay, chỉ làm trong phạm vi hành nghề |
Hướng (1): nhiều người học để "tự chích ở nhà cho tiện", nhưng cái đáng học nhất là biết lúc nào không nên đụng tay. Bài tự chích lể tại nhà được không giải thích rõ lý do.
Hướng (2): dân massage, spa đã quen tay giải cơ, cái còn thiếu là nền vô khuẩn và giờ thực hành có người kèm. Bài chích lể cho kỹ thuật viên massage nói kỹ phần này. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chuyện dân massage hay bị tê tay trên kênh YouTube.
Hướng (3): học trích lể để làm cho khách nghĩa là bạn chịu trách nhiệm với từng người nằm trên giường. Lớp nghề trực tiếp có ở TP.HCM/Bình Dương và Hà Nội (Hoàng Mai), học trên người thật, có người cầm tay chỉ việc. Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần quay một buổi thực hành thần kinh tọa, bạn thấy Lương Y đứng kế bên sửa tay từng học viên về lực, hướng lướt, tư thế đứng, cách tì tay làm điểm tựa, mà vẫn để học viên tự làm chứ không làm thay cả buổi: "Không lẽ giờ em đè em làm hết, đúng không? Phải để cho các chị làm."
Sợ làm hại người: người làm nghề chích lễ giữ những gì trong từng ca?
Người mới học sợ nhất là lỡ tay làm hại người ta, và sợ vậy là đúng. Ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ hay bỏng da khi giác lửa là những tai biến khi chích có thể gặp, và tất cả đều phòng được nếu làm đúng quy trình. Người làm nghề giữ mấy chuẩn sau trong mọi ca:
- Lọc người trước khi cầm kim. Người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, người quá suy nhược, hay vùng da đang nhiễm khuẩn thì không chích. Xem đủ ở bài 4 trường hợp không chích lể.
- Xác định đúng huyệt. Không chích thử, không bỏ bước xác định vì "quen tay", không để người bệnh tự chỉ chỗ. Chích sai nguy hiểm tới đâu thì bài chích lể có nguy hiểm không có nói.
- Một kim – một người bệnh. Kim vô khuẩn chỉ dùng một lần, rửa hay lau cồn rồi cũng không dùng lại. Tay rửa đúng kỹ thuật trước và sau khi chích, đeo găng khi có nguy cơ dính máu. Chi tiết ở bài vô khuẩn khi chích lể.
- Canh người suốt ca. Người làm nhìn sắc mặt, bắt mạch, hỏi người được chích có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không. Thấy da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ là ngừng ngay, xử trí theo quy trình cấp cứu ban đầu và báo người có thẩm quyền. Đọc thêm bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
- Biết chỗ dừng. Máu chảy lâu không cầm thì phải đánh giá lại chuyện đông máu. Gặp triệu chứng nặng thì đưa người ta tới cơ sở y tế, đừng cố làm tiếp.
Lương Y dặn học viên gọn trong một câu: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Lương Y Xuân Trần cũng có video bài giảng về một bước người mới học hay bỏ sót, trên kênh YouTube Xuân Trần.
Học chích lể mở tiệm cần chuẩn bị gì ngoài tay nghề?
Tay nghề là phần giúp bạn làm tốt cho một người khách. Cơ sở trụ được là nhờ chuẩn chung: ai đứng tay, hôm đông hay vắng cũng làm y như nhau. Trước khi treo bảng, bạn lo cho xong 4 việc sau.
(a) Dụng cụ và chất thải. Kim chích xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng, chống rò rỉ. Bông gạc dính máu là chất thải lây nhiễm, thu gom vào túi hoặc thùng theo quy định. Ống giác dùng lại thì khử khuẩn đúng quy trình. Danh sách đồ cần sắm có ở bài dụng cụ chích lể và trang Sách & dụng cụ. Còn máy móc thì Lương Y khuyên người mở tiệm đầu tư đúng mục đích của phác đồ mình làm, đừng mua tràn lan, theo video bài giảng của Lương Y Xuân Trần.
(b) Biết từ chối. Gặp người thuộc các trường hợp không được chích, khách năn nỉ cỡ nào bạn cũng không nhận mà khuyên họ đi khám.
(c) Học đúng thứ tự trước khi nhận khách. Môn học 01 là môn bắt buộc, dạy kinh lạc, huyệt vị, chỉ định và chống chỉ định, vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn, xử lý vật sắc nhọn và chất thải. Học xong Môn 01 mới qua Mô đun 02 kỹ thuật chích lể, trong đó có phần theo dõi người bệnh và xử trí tai biến khi chích. Tinh thần là an toàn học trước, kỹ thuật học sau. Bạn xem thêm bài học chích lể ở đâu.
(d) Phạm vi hành nghề và đạo đức. Bạn tuân thủ quy chế chuyên môn, không nói quá công dụng, không hứa hẹn kết quả. Giáo trình của chương trình có tham khảo hướng dẫn quy trình kỹ thuật của Bộ Y tế. Bài này không hướng dẫn thủ tục mở cơ sở; phần đó bạn tìm hiểu quy định hiện hành ở nơi mình định mở.
Muốn xem một cơ sở như vậy ngoài đời, bạn ghé Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân ở 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM. Biển hiệu ghi bấm huyệt, đả thông kinh lạc, đắp cao giải hàn, kèm dòng chữ "Uy tín – Tận tâm".
Đây là nơi Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) làm nghề hằng ngày. Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc, trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình Chích Lể. Lương Y cũng là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y, 145 trang A5) và "Chích Lể Căn Bản". Trên kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng miễn phí để bạn xem cách Lương Y dạy trước khi quyết.
Ai hợp với nghề trích lể, ai nên cân nhắc lại?
Nghề trích lể hợp với người chịu giữ kỷ luật, không hợp với người muốn làm nhanh. Tay nghề luyện từ từ cũng ra. Cái khó hơn là ca nào cũng làm đủ từng bước như nhau, lúc mệt cũng vậy, lúc tiệm đông khách cũng vậy. Bạn thử tự trả lời 3 câu này:
- Mỗi ca mình có rửa tay đúng cách, dùng kim một lần, bỏ kim vô hộp kháng thủng liền không, hay sẽ bỏ bớt bước vì "quen tay"?
- Mình có giữ được miệng, không hứa với khách kiểu "làm một lần là hết" không?
- Mình có chịu học chắc kinh lạc, huyệt vị, chỉ định với chống chỉ định rồi mới cầm kim, và ca vượt sức thì khuyên khách đi khám không?
Câu nào cũng trả lời "có" được thì bạn hợp với nghề này. Còn nếu bạn chỉ tính học cho nhanh để mở tiệm liền thì nên chậm lại một nhịp, vì cái giá của việc đốt cháy giai đoạn là sự an toàn của người nằm trên giường.
Giữ kỷ luật cũng là giữ cho chính mình. Ngay trên lớp, Lương Y chỉnh tư thế cho học viên, đứng ngồi sao cho tay không bắt chéo, đỡ mỏi, để cơ thể theo nghề được lâu mà không bị lệch người, đồng thời nhắc học viên cẩn trọng lời nói khi làm với khách. Lương Y gói lại trong một câu: "Làm nghề thì mình phải thương mình, thương người ta." (theo video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Nếu chỉ mang theo một thói quen suốt đời làm nghề, hãy là nguyên tắc "Một kim – một người bệnh" mà Lương Y Xuân luôn dặn học viên.
Muốn xem thêm bài giảng và lịch lớp, bạn theo dõi Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần.
Câu hỏi thường gặp
Nghề chích lể thu nhập bao nhiêu?
Chichle.com không đưa con số nào. Khóa học có ghi là dành cho cả người muốn học một nghề tay để có thêm thu nhập, nhưng làm được tới đâu là nhờ tay nghề, sự cẩn thận và chuyện làm đúng phạm vi hành nghề. Lớp nào chưa dạy đã hứa thu nhập thì bạn nên dè chừng.
Học chích lễ mở tiệm có cần chứng chỉ không?
Học viên lớp nghề trực tiếp được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng có phôi gốc; phần này tính riêng, không nằm trong học phí. Trên Facebook Xuân Trần, Lương Y có đăng lớp thi chứng chỉ Chích Lể ở Hà Nội, hôm sau (22/9/2026) thi tiếp ở Sài Gòn, và tháng 10/2026 thông báo hỗ trợ anh chị em làm nghề đăng ký học – thi chứng chỉ Chích Lể, An toàn y tế tại TP. Đà Nẵng. Chứng chỉ không làm thay tay nghề, cũng không cho phép làm ngoài phạm vi hành nghề. Xem kỹ ở bài học chích lể có chứng chỉ không.
Học trích lể online xong có mở tiệm được không?
Chưa đủ để mở tiệm. Khóa online "Chích Lể Chuyên Sâu" có 20 bài video: Phần A học nền tảng an toàn – vô trùng trước, Phần B mới vào chích lể theo từng vấn đề, học xong bạn nhận chứng nhận hoàn thành. Muốn làm cho khách thì bạn phải lên lớp trực tiếp ở TP.HCM/Bình Dương hoặc Hà Nội, thực hành có người chỉnh tay. Xem thêm bài học chích lể online.
Học chích lể ra làm gì nếu không định mở tiệm?
Bạn vẫn có thể học để hiểu đúng khi lo cho người nhà, biết lúc nào nên đưa người nhà đi khám, hoặc thêm một kỹ năng làm đúng chuẩn nếu đang làm massage, spa. Dù mục đích nào, ở lớp Lương Y Hồng Xuân, phần an toàn vẫn học trước phần kỹ thuật.
