Huyệt quanh khớp gối hay được nhắc gồm Hạc Đỉnh phía trên bánh chè, Huyết Hải ở mặt trong phía trên gối, Tất Nhãn và Độc Tỵ là hai hõm đối xứng dưới bánh chè, Túc Tam Lý phía dưới gối, cùng Dương Lăng Tuyền, Âm Lăng Tuyền hai bên cẳng chân. Huyệt nào cũng xác định theo giải phẫu định khu, không theo chỗ người bệnh tự chỉ.
Gõ "các huyệt chữa đau gối" là ra cả chục hình chấm đỏ. Nhưng gối khô khớp đi lụp khụp khác gối viêm sưng nóng đỏ, mà hình chấm đỏ thì không cho bạn thấy chỗ khác đó. Nhiều người kể sáng bước xuống bậc đầu tiên là thấy thốn, lên cầu thang thì khó (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Trong nghề chích lể, phải định vị cho đúng rồi mới tới cây kim.
Bài này giúp bạn biết từng huyệt nằm ở đâu và nhận ra người làm đúng nghề. Bài không hướng dẫn tự chích tại nhà.
Huyệt quanh khớp gối gồm những huyệt nào, nằm vùng nào?
Bạn cần một tấm bản đồ: quanh cái gối có những huyệt nào, mỗi huyệt nằm ở mặt nào. Nói nền một chút trước. Theo học thuyết kinh lạc – huyệt vị, kinh lạc là hệ thống đường vận hành khí huyết, không phải mạch máu, cũng không phải dây thần kinh. Huyệt là những điểm nằm trên đường kinh. Các huyệt chích lể nói chung đã có ở bài huyệt chích lể, bài này chỉ khoanh riêng vùng quanh gối.
Trong bài thực hành khớp gối, Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) chưa vội gọi tên huyệt nào. Lương Y vẽ một vòng quanh xương bánh chè ngay trên chân người mẫu để học viên thấy đủ cả vùng, rồi mới lần lượt gọi tên 7 huyệt dưới đây (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần):
| Tên huyệt | Vùng quanh gối | Ghi chú từ buổi dạy |
|---|---|---|
| Hạc Đỉnh | Phía trên, chỗ lõm giữa bờ trên xương bánh chè | Huyệt đầu tiên Lương Y gọi tên |
| Huyết Hải | Mặt trong, phía trên gối | Đi ngang qua từ vùng Hạc Đỉnh |
| Tất Nhãn | Hõm phía trong, ngay dưới bánh chè | Lương Y gọi cặp này là "hai cái hõm" |
| Độc Tỵ | Hõm phía ngoài, đối xứng với Tất Nhãn | Cặp được Lương Y lưu ý nhiều nhất |
| Túc Tam Lý | Phía dưới gối | Gọi tên ngay sau cặp hõm |
| Dương Lăng Tuyền | Mặt ngoài, dưới gối | |
| Âm Lăng Tuyền | Mặt trong, dưới gối | Đối diện Dương Lăng Tuyền |
Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (phác đồ cổ truyền Việt Nam cộng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân) còn ghi thêm huyệt Lương Khâu, nằm phía trên gối ở mặt ngoài, đối xứng với Huyết Hải.
Bảng này chỉ để bạn biết huyệt nằm vùng nào. Bảng cố ý không ghi số đo, độ sâu hay thứ tự làm. Mấy phần đó phải học trực tiếp, có người đứng cạnh chỉnh tay, vì gối gầy hay mập, sưng hay khô thì mốc trên da cũng lệch đi.
Vậy ấn trúng chỗ nhói là chích liền được hả? Không đơn giản vậy đâu bạn.
Sợ chích trúng gân, trúng khớp? Lương Y Xuân Trần dạy định vị huyệt quanh gối thế nào
Quanh gối, xương bánh chè, dây chằng và mấy cái hõm khớp nằm sát rạt nhau, lệch một chút là sai chỗ. Người được đào tạo bài bản không chích thử, không làm theo trí nhớ hay lời truyền miệng. Họ phải tự xác định được vị trí giải phẫu của từng huyệt trên chính chân khách.
Trong bài thực hành đó, Lương Y chia khớp gối làm hai mặt: mặt trước gồm bánh chè, mặt trong và mặt ngoài; mặt sau là vùng khoeo chân. Xác định xong các điểm, Lương Y dặn kiểm tra vùng lân cận, nhất là quanh hai huyệt Độc Tỵ và Tất Nhãn, xem có viêm hay không (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đây là cách dạy học viên nhìn đủ các mặt của gối, không phải thứ tự của một phác đồ.
Ở một buổi khác, Lương Y vẽ phác hình xương bánh chè lên da cho học viên dễ thấy mốc, rồi ấn thử, hỏi khách có nhói không. Huyệt nào học viên chưa nhớ tên thì cứ ấn dò, gặp điểm đau thì đánh dấu lại (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Với ca gai gối, Lương Y đặt tay lên đỉnh khớp gối, ấn tìm chỗ đau rõ nhất rồi mới đánh dấu (video).
Lương Y tìm điểm đau nhất bằng hai ngón tay hoặc bằng lược sừng, hạn chế ấn bằng một ngón. Trong lúc dò, Lương Y vừa nhìn nét mặt vừa nhìn phản xạ của khách để biết đã trúng điểm, rồi đánh dấu ngay bằng ống giác. Nói về cách cầm lược sừng, Lương Y có câu: "Đi rất nhẹ nhưng mà lực rất mạnh." (video).
Vậy nỗi sợ chích trúng gân, trúng khớp được giải quyết ngay từ bước định vị, trước khi cầm tới cây kim: vẽ mốc, ấn dò, nhìn phản xạ, đánh dấu, xong mới tới bước kế. Muốn tận mắt xem Lương Y vẽ mốc và dò điểm quanh gối, bạn xem video bài giảng thực hành trên kênh YouTube Xuân Trần:
Tra được các huyệt chữa đau gối rồi, sao vẫn chưa được tự chích lể?
Tên huyệt thì tra mạng một buổi là thuộc. Cái khó nằm chỗ khác: cùng là đau gối mà có nhiều nhóm, và có nhóm không được đụng kim. Trước khi đặt kim, người làm phải trả lời được ba câu:
| Bước | Người làm phải trả lời câu gì |
|---|---|
| 1. Phân nhóm | Gối này thuộc nhóm nào: thoái hóa, khô khớp ở người lớn tuổi (đi lụp khụp), viêm (sưng, đỏ, nóng hực, có dịch), hay đau khi vận động, nhất là bước đầu tiên lúc xuống giường, xuống cầu thang? |
| 2. Loại cờ đỏ | Có dấu hiệu nào buộc phải dừng tay không? Ca viêm sưng nóng đỏ hay có dịch phải nhận ra trước, không xử lý như ca đau cơ thường. |
| 3. Định vị | Trên chính cái gối trước mặt, huyệt nằm ở đâu theo mốc thật của người đó? |
Ba nhóm ở bước 1 là cách Lương Y phân biệt ngay đầu buổi thực hành khớp gối (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Qua đủ ba bước, Lương Y vẫn làm theo thứ tự: đắp thuốc, giải cơ, rồi mới châm. Trước khi đắp cao nóng phải coi kỹ chân khách, vì có ca không nên đắp nóng (video). Theo cách nhìn liên thông, làm vùng gối thì Lương Y xử lý luôn vùng gót, phần này bạn đọc thêm ở bài gai gót chân thốn gót buổi sáng. Lương Y cũng khuyên khách nên đi thăm khám, còn nếu dùng thực phẩm bổ sung thì đừng lạm dụng (video).
Vậy nên tự chích lể tại nhà quanh gối là chuyện không nên, vì bốn lẽ:
- Lệch mốc: quanh gối có bánh chè, dây chằng, hõm khớp. Lệch một chút là kim vô chỗ không phải huyệt.
- Không nhận ra gối đang viêm: gối sưng nóng mà tưởng "đau thường" thì càng làm càng hỏng.
- Vô khuẩn: phải đeo găng, giữ đúng nguyên tắc "Một kim – một người bệnh", kim xài xong bỏ ngay vô hộp kháng thủng. Ở nhà khó làm đủ mấy thứ này.
- Theo dõi: người làm phải coi sắc mặt, bắt mạch suốt buổi. Da tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ là dấu hiệu sắp ngất, phải ngừng ngay.
Gặp mấy dấu hiệu sau thì không trích lể mà đưa tới cơ sở y tế: gối sưng nóng đỏ dữ dội kèm sốt; tràn dịch căng tới mức không gập được; gối đau sau khi té, vặn gối hoặc bị kẹt khớp, không đứng được; người đang dùng thuốc chống đông. Ngoài ra còn bốn chống chỉ định chung là rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn và người quá suy nhược, bạn xem kỹ ở bài 4 trường hợp không chích lể. Bảng phân biệt từng kiểu đau gối có sẵn ở bài chích lể đau gối, gai gót chân.
Chích lể chỉ hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Muốn học định vị huyệt chích lễ, trích lể quanh gối bài bản thì bắt đầu từ đâu?
Học an toàn trước, học kỹ thuật sau. Môn 01 gồm kinh lạc, huyệt vị, chỉ định và chống chỉ định, vô khuẩn. Đây là môn bắt buộc, học xong mới qua Mô đun 02 là phần kỹ thuật chích.
Bạn đang ở đâu thì bắt đầu từ đó:
- Đang đau gối: đi khám trước, rồi tìm nơi làm đúng quy trình.
- Chỉ muốn hiểu: xem bài giảng miễn phí trên kênh YouTube Xuân Trần.
- Làm nghề hoặc muốn vào nghề: phải có người đứng cạnh chỉnh tay. Chỉ đọc thì không định vị đúng được.
Lương Y Xuân Trần có hơn 10 năm làm nghề Đông y, làm hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân và đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc. Trên lớp, Lương Y không làm thay. Học viên tự tay làm, Lương Y đứng cạnh sửa lực, hướng lướt và tư thế cho từng người (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Đọc trước: sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", 145 trang khổ A5, giá 375.000đ, có chương riêng về khớp gối (xem sách).
- Học online: khóa Chích Lể Chuyên Sâu gồm 20 bài video, giá 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ) (xem khóa).
- Học trực tiếp: lớp Sài Gòn/Bình Dương 6.800.000đ, lớp Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ. Học viên được hỗ trợ học chứng chỉ, chi phí chứng chỉ không nằm trong học phí.
Lịch khai giảng mới nhất có trên Facebook Xuân Trần.
Câu hỏi thường gặp
Huyệt Độc Tỵ và huyệt Tất Nhãn khác nhau thế nào?
Đây là hai cái hõm ngay dưới xương bánh chè, nằm đối xứng hai bên dây chằng bánh chè: Tất Nhãn ở phía trong, Độc Tỵ ở phía ngoài. Sách Phác Đồ Chích Lể xếp hai điểm này là điểm chính của gối. Trên lớp, Lương Y Xuân Trần dạy chúng như một cặp và luôn cho kiểm tra xem có viêm không.
Huyệt Hạc Đỉnh nằm ở đâu?
Hạc Đỉnh nằm ở chỗ lõm chính giữa bờ trên xương bánh chè. Trên lớp, Lương Y dò từ Hạc Đỉnh trở đi, dựa vào vòng mốc đã vẽ quanh bánh chè, nên học viên thấy rõ từng điểm, khỏi phải đoán theo hình.
Huyệt Huyết Hải và Lương Khâu nằm ở đâu?
Cả hai nằm phía trên xương bánh chè, trên đùi. Huyết Hải ở góc trong, chỗ cơ đùi mặt trong nổi lên khi gồng chân; Lương Khâu ở góc ngoài, đối xứng với Huyết Hải. Khoảng cách cụ thể phải đo theo mốc thật trên người, nên cần học có người chỉnh tay.
Ấn hai hõm dưới bánh chè thấy đau chói là bị gì?
Theo sách Phác Đồ Chích Lể, đau chói ở hai hõm này hay gặp ở nhóm thoái hóa, gai gối. Đó chỉ là gợi ý, chưa phải chẩn đoán. Gối sưng nóng đỏ dữ dội, có sốt, hoặc mới đau sau một lần té thì bạn nên đi khám trước. Với bệnh lâu năm, Lương Y nói thẳng là phải chăm sóc bảo tồn, không có chuyện làm xong một lần là xong cả đời (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Bạn đọc thêm bài chích lể có hết bệnh không.
Đau gối một bên lâu ngày có ảnh hưởng chân kia không?
Có. Theo kinh nghiệm của Lương Y Xuân Trần, gối một bên đau lâu ngày thì chân bên kia phải gánh đỡ, riết rồi cả hai bên cùng mệt. Chuyện này hay gặp ở người lớn tuổi và người hay mang giày cao gót (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
Biết tên các huyệt quanh gối là để hiểu người làm đang làm gì trên chân mình, chứ không phải để tự cầm kim. Muốn đặt tay cho đúng thì phải học bài bản về chích lể. Bạn xem trước 12 bài chọn lọc ở phần Quà tặng hoặc hơn 60 video trên kênh YouTube Xuân Trần; trang Facebook Xuân Trần có video ngắn giải cơ quanh gối. Muốn theo nghề thì nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941. Buổi dạy nào Lương Y cũng giữ một phương châm: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
