Ngất là tai biến người làm chích lể hay gặp nhất, nhất là với người lần đầu được chích, người sợ kim, người đang mệt. Tin vui là: phát hiện sớm thì xử trí được, và phần lớn phòng được.
Vì sao lại ngất?
Phản ứng ngất trong lúc chích lể thường liên quan đến cơ chế cường phế vị — cơ thể phản ứng quá mức (do đau, sợ, căng thẳng…) làm người bệnh choáng, xỉu. Nó không phải do "chích trúng chỗ hiểm".
Theo dõi gì, lúc nào?
Theo dõi trong và sau thủ thuật — không phải chỉ lúc đầu, không phải đợi người bệnh kêu mới nhìn.
- Nhìn: sắc mặt.
- Bắt: mạch.
- Hỏi: "Có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không?"
Hỏi như vậy không phải để trò chuyện cho vui, mà để phát hiện sớm phản ứng ngất và xử trí kịp.
3 dấu hiệu báo động
- Da tái nhợt
- Vã mồ hôi lạnh
- Mạch nhanh nhỏ
Thấy những dấu hiệu này là người bệnh sắp ngất.
Xử trí: việc đầu tiên là NGỪNG
- Ngừng ngay thủ thuật. Không "cố chích cho xong", không chuyển sang giác hơi.
- Để người bệnh nằm ở tư thế an toàn, nơi thoáng khí, nới lỏng quần áo.
- Theo dõi sát sắc mặt, mạch, ý thức.
- Xử trí theo đúng quy trình cấp cứu ban đầu đã được học. Nếu người bệnh không tỉnh lại nhanh, khó thở, hoặc tình trạng xấu đi → gọi cấp cứu, đưa đến cơ sở y tế.
- Sau khi xử trí, báo cáo kịp thời cho người có thẩm quyền — không giấu, không "ổn rồi thì thôi".
Ở lớp, Xuân luôn dặn: người làm nghề phải thận trọng, chính xác và chịu trách nhiệm về an toàn của công việc mình làm. Tự xử lý theo kinh nghiệm cá nhân, bỏ qua quy trình là sai.
Phòng ngất từ trước
- Hỏi kỹ, loại trừ người quá suy nhược (xem 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể).
- Không làm cho người đang đói lả, đang quá căng thẳng.
- Trấn an, giải thích trước khi làm.
- Cho người bệnh ở tư thế ổn định, không đứng.
- Chích nhẹ, nặn máu vừa đủ, không nặn quá mức.
3 tai biến khác cần biết
| Tai biến | Thường liên quan đến | Cách phòng |
|---|---|---|
| Chảy máu kéo dài | Tình trạng đông máu của người bệnh | Hỏi kỹ tiền sử; chảy lâu bất thường → đánh giá lại đông máu |
| Nhiễm khuẩn tại chỗ | Sát khuẩn không bảo đảm, dụng cụ không vô khuẩn | Kim vô khuẩn dùng 1 lần, sát khuẩn trước và sau |
| Bỏng da | Giác hơi bằng lửa | Kiểm tra nguồn nhiệt; người mới nên dùng cốc giác không lửa |
Cả bốn tai biến (ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn, bỏng) đều phòng được nếu làm đúng quy trình. Đó là lý do phần "theo dõi và xử trí tai biến" là một nội dung bắt buộc trong chương trình đào tạo, chứ không phải phần đọc thêm.
