Chích lể viêm xoang là dùng kim vô khuẩn chích nông, nhẹ tay ở vài vùng quanh trán, chân mày, gò má và cánh mũi để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Cách này chỉ hỗ trợ làm nhẹ cảm giác nghẹt mũi, nặng mặt. Nó không làm hết viêm xoang và không thay được việc khám tai mũi họng.
Cúi xuống là nặng đầu, gò má tức, mũi nghẹt đặc, nghe người ta nói chích lể cho nhẹ đầu là muốn thử liền. Nhưng vùng mặt da mỏng, lại sát mắt. Đang sốt cao, sưng đau quanh hốc mắt hay đau đầu dữ dội thì đó là lúc đi khám, không phải lúc cầm kim.
Bài này đi đúng thứ tự Lương Y Xuân Trần dạy học viên: đúng bệnh, không có cờ đỏ, rồi mới tới tay nghề.
Chích lể viêm xoang dựa trên cơ sở nào, hỗ trợ được tới đâu?
Chích lể, miền Nam quen gọi trích lể, là kỹ thuật Y học cổ truyền dựa trên học thuyết kinh lạc – huyệt vị. Kinh lạc là đường vận hành khí huyết, không phải mạch máu hay dây thần kinh. Chích đúng huyệt là để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc, chứ không phải để "rút viêm" ra khỏi xoang.
Viêm xoang nằm trong nhóm vấn đề Đầu – mặt – cổ, chung nhóm với đau đầu, mất ngủ, ù tai (xem bảng các nhóm trong bài chích lể chữa bệnh gì). Ngoài thực tế, người làm nghề hay phối hợp chích lể với giải cơ và giác hơi.
Ranh giới thì phải rõ. Sách Phác Đồ Chích Lể tách hai loại: viêm xoang mạn kiểu nghẹt mũi, nặng mặt là loại hỗ trợ được; còn nhiễm trùng cấp có mủ là loại phải chuyển đi khám. Chích lể không thay thuốc, không thay việc điều trị.
Phần nền này bám theo chương trình do Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) trực tiếp đứng lớp. Có hai hiểu lầm bạn nên gỡ trước:
- "Chích ra máu là hết xoang." Không phải vậy. Chích lể chỉ hỗ trợ cảm giác nghẹt mũi, nặng mặt.
- "Nặn càng nhiều máu càng tốt." Máu ra nhiều không có nghĩa là hiệu quả hơn. Nặn vừa đủ, không để mất máu quá mức. Chuyện này có nói kỹ trong bài máu độc khi chích lể.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về giải cơ cho người đau đầu, nghẹt mũi, nặng vùng mặt trên kênh YouTube Xuân Trần:
Chích lể nghẹt mũi: kiểu nào là viêm xoang, kiểu nào không?
Nhiều người tìm chích lể nghẹt mũi mà chưa biết mình thuộc kiểu nào. Nghẹt mũi chưa chắc là viêm xoang, mà viêm xoang cũng chưa chắc là ca chích được.
Trong sách Phác Đồ Chích Lể (phác đồ cổ truyền Việt Nam cộng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân), việc đầu tiên khi khách tới là tách cho ra ba kiểu này, rồi mới tính tới chuyện chích:
| Kiểu | Dấu hiệu thường gặp | Chích lể? |
|---|---|---|
| Viêm xoang | Nghẹt mũi, nặng vùng trán, gò má (cúi xuống nặng hơn), chảy dịch, ngửi kém | Hỗ trợ được khi không có cờ đỏ |
| Viêm mũi dị ứng | Hắt hơi, dịch trong, không nặng mặt | Không phải viêm xoang, không áp chung cách làm của xoang |
| Xoang cấp có mủ | Đau nhức dữ, sốt | Không chích, đưa tới cơ sở y tế |
Dấu dễ nhận nhất là nặng mặt khi cúi xuống: cúi rửa mặt mà trán, gò má nặng trĩu thì nghiêng về viêm xoang.
Bảng này để bạn biết lúc nào phải dừng, không phải để tự kết luận bệnh.
Khi nào tuyệt đối không trích lể viêm xoang mà phải đi khám ngay?
Ở vùng mặt, biết dừng đúng lúc còn quan trọng hơn khéo tay. Sách Phác Đồ Chích Lể ghi hẳn một mục "dừng tay, chuyển khám" riêng cho viêm xoang.
Nhóm 1: ba cờ đỏ, dừng ngay và đưa tới cơ sở y tế
- Sốt cao.
- Sưng đỏ, đau quanh hốc mắt hoặc nhìn mờ. Sách lưu ý phải nghĩ tới biến chứng ở ổ mắt.
- Đau đầu dữ dội. Sách lưu ý phải nghĩ tới biến chứng nội sọ. Các kiểu đau đầu cần đi khám có trong bài chích lể chữa đau đầu.
Gặp một trong ba dấu hiệu này thì đừng chờ, đừng tự chích ở nhà.
Nhóm 2: không chích, dù chưa tới mức cấp cứu
- Vùng định chích đang có mủ hoặc da đang nhiễm khuẩn.
- Người bị rối loạn đông máu, vì máu dễ chảy kéo dài, khó cầm.
- Phụ nữ có thai.
- Người quá suy nhược.
Đây là các chống chỉ định chung, đọc kỹ hơn ở bài 4 trường hợp không nên chích lể. Và nhớ giùm: chích lể chỉ là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Chích lễ vùng mặt có nguy hiểm không, làm sao cho an toàn?
Chích trên mặt nghe thì sợ, và sợ vậy cũng có lý. Tai biến khi chích có thể gặp là ngất, chảy máu kéo dài hoặc nhiễm khuẩn tại chỗ. Theo giáo trình, cả ba đều phòng được nếu làm đúng quy trình (xem bài chích lể có nguy hiểm không).
Theo sách Phác Đồ Chích Lể, chích lể hỗ trợ viêm xoang thường làm ở vùng trán, đầu trong chân mày, gò má dưới mắt và rãnh cạnh cánh mũi, làm cả hai bên. Chích điểm nào, sâu cỡ nào thì phải học có người hướng dẫn tận tay.
Khi chích vùng mặt, người làm nghề phải giữ 4 điều:
- Xác định đúng vị trí, sát khuẩn rộng. Vùng mặt nhiều mạch máu: tránh mạch máu lớn, không chích sát góc mắt, chỗ đang nhiễm trùng có mủ thì không chích.
- Chích nông, nhẹ tay. Nếu có giác thì dùng ống nhỏ.
- Vô khuẩn tuyệt đối. Một kim – một người bệnh. Rửa tay trước và sau khi chích, đeo găng tay, kim dùng xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng.
- Theo dõi người bệnh suốt buổi. Nhìn sắc mặt, hỏi có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không. Thấy dấu hiệu sắp ngất là ngừng ngay.
Gói lại thì đó là phương châm của Lương Y Hồng Xuân: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Các bước hút ống giác sau khi chích bạn xem ở bài chích lể giác hơi.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể hỗ trợ viêm xoang và đau đầu trên kênh YouTube Xuân Trần:
Sau buổi chích, sách dặn giữ ấm, xông ấm, rửa mũi bằng nước muối sinh lý, tránh khói bụi. Theo dõi mức nghẹt mũi và nặng mặt; nếu sốt lên hoặc đau quanh mắt thì đi khám tai mũi họng, đừng chích tiếp.
Muốn học chích lể hỗ trợ viêm xoang bài bản thì bắt đầu từ đâu?
Vùng mặt không phải chỗ để tập tay. Vì vậy chương trình Chích Lể dạy theo thứ tự cố định: an toàn học trước, kỹ thuật học sau. Môn học 01 (kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định, vô khuẩn) là môn bắt buộc. Học xong môn này mới vào Mô đun 02 Kỹ thuật chích lể, có thực hành dưới hướng dẫn.
Người đứng lớp là Lương Y Hồng Xuân, hơn 10 năm làm nghề Đông y, tự biên soạn bài giảng, tự quay toàn bộ video và đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc. Hằng ngày Lương Y vẫn làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM).
Bài viết này cố ý không đưa huyệt, độ sâu, liệu trình. Phần đó nằm trong bài viêm xoang của sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" và trên lớp, có người chỉnh tay.
Bạn có ba cách học, tùy thời gian và mục tiêu:
- Học online tại nhà: khóa "Chích Lể Đông Y Cơ Bản", 20 bài video, Phần A nền tảng an toàn – vô trùng học trước. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ).
- Tự đọc, tra cứu: sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", 145 trang A5, giá 375.000đ.
- Học làm nghề: lớp trực tiếp ở Bình Dương/TP.HCM 6.800.000đ, Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ. Học viên lớp nghề được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng có phôi gốc; chứng chỉ không nằm trong học phí.
Chưa biết chọn cách nào thì bạn đọc bài Học chích lể ở đâu?, có bảng so sánh và bộ câu hỏi tự đánh giá một lớp học.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể viêm xoang có hết hẳn không?
Không ai nên hứa chuyện đó. Chích lể chỉ hỗ trợ bớt nghẹt mũi, bớt nặng mặt. Nghẹt mũi kéo dài hoặc cứ trở lại hoài thì bạn đi khám tai mũi họng. Muốn biết phương pháp này hợp với ai thì đọc thêm bài chích lể có tốt không.
Viêm mũi dị ứng có chích lể giống viêm xoang được không?
Không. Viêm mũi dị ứng hay hắt hơi, dịch trong, không nặng mặt. Theo sách Phác Đồ Chích Lể, phải tách hai bệnh trước khi cầm kim, không áp chung cách làm của xoang.
Đang sốt, viêm xoang có mủ có chích lể được không?
Không được. Có mủ, sốt cao, sưng đau quanh hốc mắt hay đau đầu dữ dội là cờ đỏ: dừng tay, đưa tới cơ sở y tế ngay.
Trích lể viêm xoang tự làm ở nhà được không?
Chưa học thì đừng tự làm. Da mặt mỏng, sát mắt, nhiều mạch máu; người làm phải chích nông, đúng vị trí, vô khuẩn và nhận ra dấu hiệu sắp ngất để dừng kịp. Muốn chăm cho người nhà thì học phần nền tảng an toàn trước rồi mới tới kỹ thuật.
Nghẹt mũi kéo dài, bạn nên làm gì trước?
Nghẹt mũi, nặng mặt thì khó chịu thật, nhưng nóng ruột cỡ nào cũng đừng để người chưa học cầm kim chích lên mặt mình. Nhớ thứ tự: nhận biết đúng bệnh, lọc cờ đỏ, rồi mới chích nông, nhẹ tay, vô khuẩn.
Muốn coi Lương Y làm thật ra sao thì bạn xem trước hơn 60 video miễn phí trên kênh YouTube Xuân Trần, hoặc 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng, ở trang Quà tặng.
Hỏi lớp trực tiếp ở Bình Dương/TP.HCM hay Hà Nội thì bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941. Và nhớ nguyên tắc Lương Y luôn dặn: "Một kim – một người bệnh."
