Chích lể ho, viêm phế quản là dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các điểm ở vùng lưng trên để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc theo Y học cổ truyền. Cách này chỉ hỗ trợ phục hồi khi bạn đã qua đợt cấp và đã đi khám. Nó không thay việc khám và chữa bệnh hô hấp.
Nhiều người nghĩ ho lâu thì cứ ra lể là "thông phổi". Bài này nói thẳng chích lể giúp được tới đâu, và lúc nào bạn phải đi khám trước.
Chích lể ho, viêm phế quản dựa trên nguyên lý gì?
Gốc của chích lể là học thuyết kinh lạc – huyệt vị (đọc kỹ ở bài chích lể là gì). Kinh lạc là đường vận hành khí huyết, không phải mạch máu, cũng không phải dây thần kinh. Khí huyết ứ trệ thì người mỏi, nặng nề. Với người ho kéo dài, hụt hơi khi gắng sức, phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân tập trung vào vùng lưng trên, nơi có những huyệt gắn với tạng Phế. Trước khi chích, người làm thường giải cơ và giác hơi để tìm đúng điểm tắc, không chích đại.
Vậy chích ra là rút đờm, hút độc ra ngoài? Không phải. Chích lể không rút đờm, và máu chích ra cũng không phải "máu độc" (xem bài máu chích lể có phải máu độc không). Người làm nghề đàng hoàng sẽ không hứa "chích vài lần là hết ho".
Chích lể chỉ đứng ở vai trò hỗ trợ, không thay thuốc Tây y. Muốn biết rõ nó giúp được gì và không giúp được gì, bạn xem bài chích lể chữa bệnh gì. Còn trước khi tính tới chuyện chích, bạn cần biết mình đang ở nhóm nào đã.
Ho kéo dài kiểu nào chích lễ hỗ trợ được, kiểu nào phải đi khám?
Đừng vội hỏi chích ở đâu. Bạn đối chiếu với bảng dưới đây trước đã:
| Nhóm | Dấu hiệu | Làm gì |
|---|---|---|
| Cấp cứu ngay, không chích | Khó thở nặng hoặc khó thở cả khi ngồi nghỉ, đau ngực, ho ra máu, môi hoặc đầu ngón tay ngón chân tím, sốt cao; nhà có máy đo oxy mà chỉ số tụt | Đưa tới cơ sở y tế liền, không đặt kim |
| Hoãn lại | Đang trong đợt nhiễm trùng hô hấp cấp, đang sốt | Điều trị cho ổn đã, sau đó mới tính tới chuyện hỗ trợ |
| Có thể cân nhắc hỗ trợ | Ho kéo dài, hụt hơi khi gắng sức, tức ngực âm ỉ, mệt, giảm sức bền sau một đợt bệnh phổi đã ổn và đã đi khám | Có thể chích lể hỗ trợ phục hồi, song song với theo dõi y tế |
Ở nhóm thứ ba rồi cũng chưa nằm lên giường liền được. Theo phác đồ cổ truyền mà Lương Y Xuân Trần đang dạy, người làm nghề phải hỏi kỹ ba câu trước mỗi buổi:
- Hết bệnh được bao lâu rồi?
- Bây giờ còn sốt không?
- Hụt hơi cả lúc ngồi nghỉ, hay chỉ khi leo cầu thang, đi xa, làm việc nặng?
Chỗ nào không hỏi han gì mà đặt kim luôn thì bạn nên đứng dậy về.
Dù thuộc nhóm có thể hỗ trợ, vẫn không chích nếu bạn:
- Bị rối loạn đông máu hoặc đang uống thuốc chống đông, vì dễ chảy máu kéo dài, khó cầm.
- Đang mang thai.
- Có vùng da lưng đang nhiễm khuẩn.
- Đang quá suy nhược, thể trạng suy kiệt.
Bốn trường hợp này được nói kỹ trong bài 4 trường hợp không nên chích lể. Muốn biết những sự cố có thể gặp khi chích và cách phòng thì đọc thêm bài chích lể có nguy hiểm không.
Bảng trên chỉ giúp bạn biết lúc nào phải dừng, chứ không dùng để tự chẩn đoán bệnh phổi. Chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Chưa chắc mình thuộc nhóm nào thì cứ đi khám trước, chuyện hỗ trợ tính sau cũng chưa muộn.
Chích lể viêm phế quản làm ở vùng nào, buổi làm ra sao?
Qua được vòng sàng lọc rồi, buổi làm mới bắt đầu. Theo phác đồ cổ truyền Việt Nam và kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, chích lể hỗ trợ viêm phế quản làm ở vùng lưng trên, dọc cột sống và hai bên. Bản đồ huyệt chỉ để định hướng. Kim đặt ở đâu còn tùy điểm phản ứng thật trên lưng của từng người.
Bước đầu tiên là tư thế. Người bệnh nằm sấp có gối kê, sao cho thoải mái và dễ thở, ca hô hấp càng phải để ý chỗ này. Sau đó người làm giải cơ và giác hút trước, để chỗ tắc nổi lên rõ. Lý do phải giải cơ trước khi chích lể có bài riêng, bạn đọc thêm nhé.
Có thể bạn thắc mắc: vậy giác trước hay giác sau mới đúng? Ở ca này có hai lần giác, mỗi lần một việc. Lần đầu, trước khi cầm kim, là để tìm điểm phản ứng. Lần sau, đặt ống ngay chỗ vừa chích, mới là bước dẫn lưu, như bài chích lể giác hơi đã giải thích.
Huyệt phải xác định theo giải phẫu định khu. Không chích thử, cũng không để người bệnh tự chỉ chỗ. Người làm sát khuẩn, chích nhẹ, nặn máu vừa đủ, không để mất máu nhiều trong một buổi, rồi sát khuẩn lại. Kim làm theo nguyên tắc "Một kim – một người bệnh", chích xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Suốt buổi, người làm phải nhìn sắc mặt và hỏi người bệnh có chóng mặt, vã mồ hôi không. Thấy dấu hiệu sắp ngất là ngừng liền.
Còn chích mấy điểm, sâu cỡ nào, bao nhiêu buổi thì phải học có người hướng dẫn, nên web không ghi ra. Trong sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", phần phế – phổi có bài thực hành đếm đốt sống trên người thật. Phương châm của Lương Y vẫn là "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể hỗ trợ người viêm phế quản trên kênh YouTube Xuân Trần:
Sau khi trích lể ho cần chăm sóc và theo dõi gì?
Chích xong chưa phải là hết việc. Phần dặn dò sau buổi trong sách Phác Đồ gồm mấy việc này:
- Tập thở mỗi ngày: thở bằng bụng và thở chúm môi.
- Lấy lại sức từ từ: mỗi ngày tăng một chút, đừng ráng gắng sức đột ngột.
- Giữ ấm lưng với ngực: tránh gió lạnh, ngủ nghỉ cho đủ.
- Tự ghi lại mức hụt hơi sau mỗi buổi: leo được mấy tầng, đi bao xa thì thấy mệt. Có ghi chép này thì bạn biết rõ mình đỡ thật hay chỉ là cảm giác.
- Gặp các dấu hiệu cờ đỏ trong bảng ở trên thì không chích nữa mà đi cấp cứu ngay: khó thở nặng, đau ngực, ho ra máu, môi hoặc đầu ngón tay chân tím, sốt cao.
Còn chuyện giữ vết chích khô sạch và khi nào phải gọi lại người làm thì bạn coi bài sau khi chích lể.
Nếu bạn ho vì khói bụi hay cổ họng khó chịu, Lương Y Xuân Trần có video bài giảng riêng về chuyện này:
Muốn chích lể hỗ trợ ho cho người nhà thì học từ đâu?
Ca ho là ca người làm phải biết lúc nào cần dừng tay. Coi video thì học được động tác, còn hỏi gì để sàng lọc, ho kiểu nào thì hoãn, khi nào phải đưa người nhà đi khám liền thì phải có người dạy tận tay.
Người đứng lớp chương trình Chích Lể là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần):
- Hơn 10 năm làm nghề Đông y.
- Đã đào tạo hàng trăm học viên ở các lớp miền Nam và miền Bắc.
- Tự đứng lớp, tự soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình.
- Làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM.
Chương trình đi theo tinh thần "an toàn học trước, kỹ thuật học sau". Học viên phải học xong Môn 01 (kiến thức cơ sở và an toàn trong chích lể, trong đó có chỉ định và chống chỉ định) thì mới được qua Mô đun 02 học kỹ thuật. Phần phế – phổi nằm trong sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang, khổ A5). Sách soạn theo phác đồ cổ truyền Việt Nam, cộng thêm kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, và có bán ở trang Sách & dụng cụ.
Bạn chưa cần đăng ký gì vội, cứ đi từng bước:
- Xem miễn phí trước. Kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng. Trang Quà tặng có sẵn 12 bài chọn lọc.
- Thấy hợp thì học nền online. Khóa Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài video, mở đầu bằng phần nền tảng an toàn và vô trùng. Học phí ưu đãi là 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Muốn học trực tiếp ở Bình Dương/TP.HCM hay Hà Nội thì nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi lịch. Bài học chích lể ở đâu có so sánh kỹ từng lựa chọn.
Muốn xem thêm bài giảng và lịch lớp, bạn theo dõi Lương Y Xuân Trần trên kênh YouTube Xuân Trần và Facebook Xuân Trần.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể có hết ho, hết viêm phế quản không?
Không. Chích lể theo Y học cổ truyền chỉ nhằm điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Nó là cách hỗ trợ khi người bệnh đã qua đợt cấp, không phải cách chữa bệnh hô hấp. Bạn vẫn khám và uống thuốc theo bác sĩ như bình thường.
Đang ho, đang sốt có trích lể được không?
Chưa được, bạn hoãn lại. Đang nhiễm trùng hô hấp cấp hay đang sốt thì phải điều trị cho ổn trước. Nếu thấy khó thở nặng, đau ngực, ho ra máu, môi hoặc đầu ngón tay tím tái, sốt cao thì không chích gì hết, đưa người bệnh tới cơ sở y tế liền.
Đang uống thuốc chống đông có chích lễ viêm phế quản được không?
Không làm. Rối loạn đông máu hay đang dùng thuốc chống đông là chống chỉ định, vì chích vào thì máu dễ chảy lâu, khó cầm. Trong phác đồ Lương Y Xuân Trần đang dạy, câu hỏi này nằm trong phần sàng lọc bắt buộc trước mỗi buổi. Người bệnh trả lời có là dừng ở đó, chưa cầm tới kim.
Tự chích lể ho tại nhà được không?
Không nên. Chích cho đúng thì phải xác định huyệt theo giải phẫu định khu, sàng lọc cờ đỏ trước mỗi buổi, để ý dấu hiệu sắp ngất như da tái, vã mồ hôi lạnh, và mỗi người bệnh dùng một kim vô khuẩn riêng. Muốn tự tay chăm người nhà thì nên học bài bản, bắt đầu từ huyệt chích lể nằm ở đâu rồi tới khóa chích lể online.
