Chích lể đau gối, gai gót chân là cách hỗ trợ theo Y học cổ truyền: người làm dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt quanh gối hoặc gót để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc, thường làm chung với giải cơ và giác hơi. Nó không thay thuốc, không thay việc đi khám, và không ai được hứa với bạn là hết gai.
Sáng bước xuống giường là thốn gối, đi vài bước mới đỡ? Ngồi lâu đứng dậy là gót đau chói? Bài này đi theo chương trình Chích Lể do Lương Y Hồng Xuân đứng lớp, để bạn biết nên kỳ vọng tới đâu và lúc nào phải dừng tay.
Chích lể đau gối, gai gót chân hỗ trợ được gì và không làm được gì?
Theo học thuyết kinh lạc – huyệt vị, khí huyết ứ trệ thì sinh mỏi, đau, nặng nề. Kinh lạc là đường vận hành khí huyết, không phải mạch máu hay dây thần kinh. Chích đúng huyệt là để khơi chỗ bế tắc đó, vậy thôi. Ai hứa chích vài lần là hết gai, hết đau thì bạn nên dè chừng. Chích lể làm được gì, không làm được gì, bạn xem thêm ở bài chích lể chữa bệnh gì và chích lể có tốt không.
Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" soạn theo phác đồ cổ truyền Việt Nam, kèm kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân. Sách tách vùng này làm hai phần riêng: khớp gối (thoái hóa, gai gối, tràn dịch nhẹ) và gai gót chân. Phần gót làm riêng được, dù bạn có đau gối hay không.
Vì vậy, trước khi cầm kim, người làm nghề phải trả lời được 3 câu:
- Đây là kiểu đau gì?
- Có cờ đỏ nào bắt phải dừng tay không?
- Làm gối hay gót, và một buổi được mấy vùng?
Đau đầu gối kiểu nào chích lễ hỗ trợ được, kiểu nào phải đi khám?
Cùng kêu "đau gối" nhưng mỗi người đau một kiểu, và kiểu đau quyết định có được chích hay không. Bạn dò bảng dưới đây:
| Kiểu đau gối | Dấu hiệu dễ nhận ra | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Thoái hóa, gai gối | Sáng dậy cứng gối, bước xuống giường thì thốn, đi vài bước mới đỡ; chân yếu, lên xuống cầu thang phải vịn; co duỗi nghe lục cục; ấn hai hõm dưới xương bánh chè thấy đau chói | Chích lể hỗ trợ được |
| Tràn dịch nhẹ, lâu ngày | Phía trên xương bánh chè phồng lên, sờ lùng bùng như túi nước; gối nặng, khó gập hết; không nóng đỏ, không sốt; hay gặp ở người lớn tuổi | Hỗ trợ được, nhưng người làm phải học bài bản |
| Viêm cấp | Gối sưng nóng đỏ dữ dội, đau tới mức không cho chạm vào, có sốt | Không chích, đi khám |
| Chấn thương | Sau khi té hoặc vặn gối; gối bị kẹt, biến dạng, không đứng được | Không chích, đi khám |
Hai dòng cuối là chỗ dễ làm ngược nhất. Đừng nghĩ gối càng sưng thì càng phải lể cho "tan". Gối đang nóng đỏ, đang sốt, hay vừa té, vừa vặn trẹo thì đi khám trước đã.
Ngoài hai dòng đó, gặp một trong mấy trường hợp sau cũng phải dừng tay, đưa tới cơ sở y tế:
- Tràn dịch căng to, gối căng bóng, không gập được.
- Đang dùng thuốc chống đông, bị rối loạn đông máu hoặc tiểu đường nặng.
- Da vùng gối hay vùng gót đang trầy loét, nhiễm khuẩn.
Thêm vào đó là 4 chống chỉ định chung: rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn và người quá suy nhược. Bạn coi kỹ ở bài 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể.
Chích lể chỉ là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Chưa chắc gối mình thuộc kiểu nào thì cứ đi khám trước.
Chích lể gai gót chân khác gì chích gối, có đau không?
Gót chân là phần riêng. Đi làm gối thì người làm có thể gợi ý làm thêm gót, nhưng chỉ là gợi ý. Gai gót có mấy dấu hiệu dễ nhận ra:
- Gót thốn ở mấy bước đầu, lúc sáng mới bước xuống giường hoặc ngồi lâu rồi đứng dậy.
- Ấn vào dưới gót thì đau chói.
- Đau lan ra gan bàn chân thì xử lý luôn cả gót lẫn gan bàn chân.
Gót khác gối ở hai chỗ. Chỗ thứ nhất là cách tìm điểm: người làm lấy mắt cá làm mốc, vì mỗi người mập ốm khác nhau, ước chừng bằng mắt là dễ trật. Chỗ thứ hai là lực tay: ở gót, người làm phải tác động thẳng vào vùng gai, có lực, bằng dụng cụ cầm chắc tay. Cạo gió không làm được chuyện này. Thủ pháp đó được dạy trực tiếp trong lớp, bài viết không ghi ra để bạn tự làm ở nhà.
Vậy có đau không? Nói thật là có. Kim thì chích nhẹ, nhưng phần tác động vào gót là lúc đau nhất cả buổi. Sách Phác Đồ dặn người làm phải báo trước cho khách, vì đây là phần "đau nhất trên đời". Sợ đau nói chung khi chích thì bạn đọc thêm bài chích lể có đau không.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về gai gót chân trên kênh YouTube Xuân Trần:
Một buổi trích lể đau gối, gai gót đúng chuẩn diễn ra thế nào?
Phần này không dạy bạn tự chích, chỉ tả một buổi làm đúng chuẩn ở mức chung để bạn có cái mà so với nơi mình định tới. Cả buổi bám theo phương châm của Lương Y Hồng Xuân: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
- Hỏi và nhìn gối trước khi đụng kim, loại trừ các cờ đỏ ở phần trên.
- Định vị theo mốc xương. Người làm sờ mốc xương quanh gối, lấy mắt cá làm mốc ở gót, đánh dấu đủ các điểm rồi mới làm. Không chích thử chỗ bất kỳ, không chích theo chỗ người bệnh tự chỉ.
- Làm cho đỏ, chích, rồi giác. Vùng có gai được tác động cho đỏ lên rồi mới chích. Sau đó úp ống giác hút ngay tại chỗ, thường 5–10 phút, giống cách phối hợp trong bài chích lể giác hơi.
- Mỗi buổi tối đa 2 vùng. Làm cả gối lẫn gót là đã đủ 2 vùng.
- Vô khuẩn và theo dõi. Mỗi người dùng kim riêng theo nguyên tắc một kim – một người bệnh. Trong lúc làm, người làm nhìn sắc mặt và hỏi bạn có chóng mặt không, để bắt sớm dấu hiệu sắp ngất.
- Về nhà mới là phần dài hơi. Giữ ấm gối và chân; gối lạnh thì đắp cao (thuốc đắp), cũng là việc ghi trên biển hiệu cơ sở của Lương Y: "đắp cao giải hàn". Giảm cân nếu thừa, hạn chế ngồi xổm, leo dốc, đứng lâu, và tập cơ đùi nhẹ bằng cách duỗi thẳng gối, nằm nhấc chân lên.
Muốn biết có đỡ không, bạn tự hỏi hai câu: sáng bước xuống giường gối còn thốn không, lên cầu thang còn phải vịn không. Nếu gối sưng nóng hơn hay đau tăng thì ngưng và đi khám.
Muốn học chích lể đau gối, gai gót chân bài bản thì học ở đâu?
Dò hai hõm dưới xương bánh chè, nhận ra gối đang tràn dịch, tác động có lực vào gai gót mà vẫn an toàn: xem vài clip rời thì khó nắm. Học bài bản thì đi theo thứ tự cố định: Môn 01 về kiến thức cơ sở và an toàn là môn bắt buộc, học xong rồi mới qua Mô đun 02 kỹ thuật.
Chương trình do Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) phụ trách. Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc, trực tiếp đứng lớp và quay toàn bộ video bài giảng, và vẫn làm nghề mỗi ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM.
Bạn có thể bắt đầu theo ba mức:
- Xem miễn phí: video gai gót chân ở trên và hơn 60 video bài giảng khác trên kênh YouTube Xuân Trần. Trang Quà tặng có 12 bài chọn lọc, trong đó có bài về đầu gối và bài về gót chân.
- Đọc kỹ: sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang khổ A5, giá 375.000đ) có một bài riêng cho khớp gối và gai gót chân. Sách có ở trang Sách & dụng cụ.
- Học bài bản: Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản học online gồm 20 bài video, Phần A dạy nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B mới dạy chích lể theo từng vấn đề, trong đó có gối và gót chân; giá 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ). Lớp trực tiếp ở Sài Gòn/Bình Dương là 6.800.000đ, ở Hà Nội (Hoàng Mai) là 7.800.000đ. Học viên lớp nghề được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng có phôi gốc, khoản này không nằm trong học phí. So sánh chi tiết ở bài học chích lể ở đâu.
Hỏi lịch lớp hay hỏi sách, bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
Trả lời xong 3 câu hỏi đầu bài thì mới tới chuyện kỹ thuật. Lương Y Xuân Trần dạy đúng thứ tự đó: an toàn trước, kỹ thuật sau, và kim nào cũng theo nguyên tắc "Một kim – một người bệnh."
Câu hỏi thường gặp
Chích lể đau gối, gai gót chân có hết hẳn không?
Ai hứa "hết hẳn" hay "chích là tan gai" thì bạn nên dè chừng. Chích lể chỉ hỗ trợ điều hòa khí huyết, khai thông chỗ ứ trệ, và không thay cho việc đi khám.
Gối tràn dịch có chích lễ được không?
Tùy kiểu. Dịch ít, bị lâu, sờ trên xương bánh chè thấy lùng bùng, không nóng đỏ, không sốt thì người đã học bài bản có thể hỗ trợ. Còn gối căng to, căng bóng, không gập được thì đi khám, không chích.
Trích lể gai gót chân có đau không, tự làm tại nhà được không?
Có đau, đoạn tác động có lực vào vùng gai là đau nhất buổi. Chưa học thì đừng tự làm: người làm phải biết định vị theo mắt cá, biết ai không được chích, và biết xử trí khi người bệnh sắp ngất.
Chích lể đầu gối và gót chân cùng một buổi được không?
Được. Gối và gót tính là 2 vùng, đã đủ mức tối đa cho một buổi, nên buổi đó không làm thêm vùng nào khác.
