Chích lể không làm hết hẳn đau đầu, nhưng có thể hỗ trợ giảm nhức đầu thông thường, như nhức đầu khi cảm mạo hay đau từ gáy lên do ngồi cúi lâu, với điều kiện làm đúng huyệt, vô khuẩn và người được chích không thuộc trường hợp chống chỉ định. Còn cơn đau dữ dội, đột ngột hay khác hẳn mọi lần thì bạn đi khám, đừng tự chích.
Nhiều bạn gõ "chích lễ chữa đau đầu" sau khi xem video chích vùng thái dương. Coi thì thấy dễ, mà trong bụng vẫn lo: lỡ trúng mạch máu, lỡ cái đau của mình là bệnh gì nặng thì sao? Lo vậy là đúng. Trước khi đặt kim, người làm nghề phải qua đủ ba bước:
| Bước | Xem gì | Không qua được thì |
|---|---|---|
| 1. Lọc | Dấu hiệu nguy hiểm của cơn đau và 4 trường hợp chống chỉ định | Đưa người bệnh tới cơ sở y tế |
| 2. Phân loại | Đây là kiểu đau đầu nào | Không rõ kiểu đau thì đi khám trước |
| 3. Làm đúng quy trình | Huyệt, vô khuẩn, theo dõi người bệnh | Chưa học bài bản thì không tự làm |
Bước nào chưa qua thì dừng ở bước đó. Nhưng trước hết, coi cái gốc của chuyện này nằm ở đâu đã.
Chích lể chữa đau đầu dựa trên cơ sở nào?
Theo Y học cổ truyền, chích lể (miền Nam quen gọi trích lể) là dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Kinh lạc là đường vận hành khí huyết, không phải mạch máu hay dây thần kinh. Khí huyết ứ trệ thì sinh mỏi, đau, nặng nề.
Trong chương trình Chích Lể, nhức đầu và cảm mạo nằm trong nhóm chỉ định chung, cùng nhóm với đau mỏi vai gáy nhẹ do ngồi lâu và sơ cứu cảm nắng, trúng gió (phần sơ cứu nằm ở bài huyệt Thập tuyên).
Phải nói cho rõ: chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Nằm trong nhóm chỉ định không có nghĩa là ai nhức đầu cũng chích được. Chữ "đúng người" bắt đầu từ bước lọc.
Đau đầu kiểu nào phải đi khám ngay, không chích lễ?
Đây là bước 1, cũng là bước quan trọng nhất. Người làm nghề giỏi là người biết lúc nào không đặt kim, chứ đâu phải người chích được nhiều. Bước lọc có hai lớp, trúng một dòng là dừng.
Lớp 1: cơn đau có dấu hiệu nguy hiểm.
- Đau đầu dữ dội, đột ngột, kiểu như sét đánh.
- Đau đầu kèm sốt, cứng gáy.
- Đau đầu sau chấn thương đầu (té ngã, va đập).
- Cơn đau khác hẳn mọi lần: đau tăng dần, đổi kiểu đau, hoặc người lớn tuổi mà lần đầu mới bị.
- Đau đầu kèm nôn vọt, hoặc chóng mặt muốn ngất.
Gặp một dòng thôi là khỏi tìm huyệt nữa, đưa người bệnh tới cơ sở y tế ngay.
Lớp 2: người không được chích, dù cơn đau rất bình thường. Đó là người bị rối loạn đông máu (máu dễ chảy kéo dài, khó cầm), phụ nữ có thai, người có vùng da đang nhiễm khuẩn ngay chỗ định chích, và người quá suy nhược. Từng trường hợp được giải thích kỹ ở bài 4 trường hợp không được chích lể.
Qua được cả hai lớp rồi mới tới chuyện coi đó là kiểu đau đầu nào.
Chích lể đau đầu hỗ trợ được những kiểu đau nào?
Đây là bước 2: phân loại. Cùng than "nhức đầu", nhưng người này đau từ sau gáy bò lên, người kia đau giật một bên đầu. Nên người làm nghề phải hỏi cho ra: đau khởi từ đâu, lan đi đâu, nặng lên lúc nào. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân) tách mấy kiểu hay gặp:
| Kiểu đau đầu | Dấu hiệu thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đau đầu do gáy | Khởi từ chân tóc sau gáy, lan lên chẩm, đỉnh, thái dương; thường một bên; cúi hoặc giữ cổ lâu càng nặng; cứng mỏi gáy | Phải hỏi kỹ về cột sống cổ trước |
| Đau nửa đầu | Đau giật theo nhịp mạch một bên, sợ ánh sáng, tiếng động, buồn nôn, có thể hoa mắt báo trước | Phải tách khỏi cơn đau báo hiệu nguy hiểm |
| Đau đầu căng thẳng | Nặng hai bên đầu, như đội một vòng siết | Phân biệt để khỏi nhầm với hai kiểu trên |
| Nhức đầu khi cảm mạo | Đi kèm cảm mạo thông thường | Thuộc nhóm chỉ định trong giáo trình |
Bảng này không phải để bạn tự chẩn đoán rồi tự chích. Không giống kiểu nào, hoặc còn lấn cấn, thì đi khám trước. Với người học nghề thì nhớ giùm: phân loại sai là chọn vùng sai.
Huyệt chích lể đau đầu nằm ở vùng nào, chích sao cho an toàn?
Lọc xong, phân loại xong mới tới bước 3: làm đúng quy trình. Phần này để bạn hình dung, không phải hướng dẫn tự làm.
Vùng huyệt hay dùng
- Vùng thái dương – trán: hay dùng khi nhức đầu, cảm mạo. Vùng này nhiều mạch máu nên phải sát khuẩn rộng, chích nông, nhẹ tay và tránh mạch máu lớn.
- Vùng gáy – chẩm: đau đầu khởi từ sau gáy thì thực hành cổ truyền hay xem tới vùng huyệt Phong trì (hai bên, dưới xương chẩm) và Phong phủ (giữa chân gáy). Vùng gáy còn có Đại chùy – Kiên tỉnh, cặp huyệt hay dùng khi cảm mạo, mỏi vai gáy.
- Vùng đỉnh đầu: với một số trường hợp đau nửa đầu, kinh nghiệm ứng dụng có nhắc tới vùng huyệt Bách hội.
Vậy nhức chỗ nào chích chỗ đó, nặn máu ra là xong? Không phải vậy. Giáo trình dặn kỹ: không chích thử vùng bất kỳ, không bỏ bước xác định huyệt vì "quen tay", không để người bệnh tự chỉ huyệt, không làm theo kinh nghiệm truyền miệng chưa kiểm chứng. Chích mấy điểm, sâu cỡ nào, làm mấy buổi là phần phác đồ phải học trên lớp.
Trích lể vùng đầu an toàn nhờ 4 việc
Người ta sợ nhất ba chuyện: trúng mạch máu, nhiễm trùng qua kim và ngất giữa chừng. Phương châm của Lương Y Xuân Trần trả lời đủ cả ba: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Ra thực tế, đó là 4 việc:
- Xác định huyệt theo giải phẫu định khu, không chích theo cảm giác.
- Vô khuẩn từ tay tới kim. Vệ sinh tay, đeo găng, sát khuẩn rộng. Kim vô khuẩn chỉ dùng một lần, theo nguyên tắc một kim – một người bệnh. Chích xong bỏ kim ngay vào hộp kháng thủng, bông gạc dính máu thu gom như chất thải lây nhiễm.
- Chích nông, nhẹ tay, nặn máu vừa đủ. Nặn nhiều không có nghĩa là tốt hơn.
- Theo dõi người bệnh suốt lúc làm: nhìn sắc mặt, bắt mạch, hỏi có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không. Da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ là dấu hiệu sắp ngất: ngừng ngay và xử trí theo quy trình cấp cứu ban đầu.
Tai biến khi chích (ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ) là có thật, nhưng làm đúng quy trình thì phòng được. Còn chắc tay hay không là nhờ thực hành có người kèm, đọc thôi chưa đủ.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về đau đầu trên kênh YouTube:
Muốn học chích lể vùng đầu bài bản thì bắt đầu từ đâu?
Ba bước ở trên cũng là thứ tự học trên lớp Chích Lể: an toàn học trước, kỹ thuật học sau. Kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định và vô khuẩn là môn bắt buộc học trước. Xong phần đó mới tới thực hành vùng thái dương, gáy – vai, theo dõi người bệnh và xử trí tai biến khi chích.
Người đứng lớp là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần), hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc. Lương Y trực tiếp biên soạn bài giảng, quay toàn bộ video của chương trình và hằng ngày vẫn làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM).
Bạn chọn bước hợp với mình:
- Xem thử, không tốn đồng nào: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng miễn phí; trang Quà tặng gom sẵn 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng.
- Học online: Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản, 20 bài video, mở đầu bằng Phần A nền tảng an toàn – vô trùng. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ).
- Sách tra cứu: Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", 145 trang khổ A5, giá 375.000đ.
- Học trực tiếp, có người kèm tay: lớp ở Bình Dương/TP.HCM (6.800.000đ) và Hà Nội – Hoàng Mai (7.800.000đ). Hỏi lịch qua Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể có làm hết hẳn đau đầu không?
Không. Chích lể chỉ hỗ trợ làm nhẹ nhức đầu thông thường. Đau kéo dài, tái đi tái lại hoặc đổi kiểu đau thì bạn đi khám tìm nguyên nhân.
Chích lễ đau đầu thường chích ở đâu?
Hay dùng vùng thái dương – trán; đau khởi từ sau gáy thì xem thêm vùng gáy – chẩm. Vị trí huyệt phải xác định theo giải phẫu định khu, có người hướng dẫn trực tiếp.
Đau nửa đầu có trích lể được không?
Đừng vội. Cơn đau dữ dội, đột ngột, kèm sốt, cứng gáy, nôn vọt hoặc khác hẳn mọi lần thì đưa tới cơ sở y tế. Qua bước lọc rồi mới tính.
Tự trích lể đau đầu tại nhà có nên không?
Chưa học thì đừng tự làm. Xác định huyệt, sát khuẩn rộng, nhận ra lúc người bệnh sắp ngất đều phải tập dưới hướng dẫn trực tiếp, bắt đầu từ Phần A an toàn – vô trùng của Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản.
Nhớ thứ tự: lọc trước, phân loại sau, đúng quy trình mới đặt kim. Và luôn giữ nguyên tắc của Lương Y: "Một kim – một người bệnh."
