Ông bà mình hay nói: "trúng gió thì chích đầu ngón tay." Câu đó không sai, nhưng làm sai cách thì rất dễ gây nhiễm khuẩn, hoặc làm cho trường hợp nặng bị chậm đưa đi cấp cứu.
Bài này Xuân nói rõ huyệt Thập tuyên là gì, dùng khi nào, không dùng khi nào, và 4 bước làm cho đúng.
Thập tuyên nằm ở đâu?
Thập tuyên là nhóm 10 huyệt ở đầu 10 ngón tay. Trong 4 vị trí thường dùng của chích lể (Thập tuyên, Đại chùy, Kiên tỉnh, thái dương), đây là vị trí duy nhất nằm ở đầu chi.
Dùng khi nào?
Theo chương trình đào tạo, chích Thập tuyên thường áp dụng để xử trí ban đầu các trường hợp:
- Cảm nắng (trúng nắng),
- Trúng gió,
- Ngất xỉu nhẹ.
Chữ quan trọng ở đây là "ban đầu" và "nhẹ".
Khi nào KHÔNG phải việc của chích lể?
Những tình huống sau không phải chỉ định của chích Thập tuyên. Gặp là phải đưa đi cơ sở y tế ngay, đừng mất thời gian chích:
- Chấn thương vùng đầu (té ngã, va đập rồi ngất).
- Đau bụng cấp dữ dội.
- Sốt cao co giật.
- Người ngất lâu không tỉnh, khó thở, hoặc tình trạng xấu đi nhanh.
Xuân nói thật: chích lể là sơ cứu cho trường hợp nhẹ. Ca nặng mà cứ loay hoay chích là làm mất "thời gian vàng" của người bệnh.
4 bước chích Thập tuyên đúng thứ tự
Trước tiên, đưa người bệnh ra chỗ thoáng, nới lỏng quần áo, để họ nằm hoặc ngồi tựa an toàn. Vệ sinh tay, đeo găng nếu có nguy cơ tiếp xúc máu. Sau đó:
- Sát khuẩn đầu ngón tay. Đây là bước đầu tiên, không được bỏ. Không chườm nóng, không garô cổ tay.
- Chích nhẹ bằng kim vô khuẩn dùng một lần.
- Nặn 1–2 giọt máu. Chỉ 1–2 giọt thôi — không nặn tới khi ngưng chảy hẳn, càng không nặn tới khi người bệnh chóng mặt.
- Sát khuẩn lại vị trí vừa chích.
Kim dùng xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Bông, gạc dính máu thu gom như chất thải lây nhiễm. Rồi vệ sinh tay lần nữa.
Theo dõi sau khi chích
Đừng chích xong là bỏ đi. Trong và sau khi chích, bạn để ý:
- Sắc mặt và mạch của người bệnh.
- Hỏi họ có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không.
Nếu thấy da tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ thì ngừng ngay và xử trí theo quy trình cấp cứu ban đầu. Đọc thêm bài Dấu hiệu sắp ngất khi chích lể và cách xử trí.
Những lỗi Xuân hay gặp
- Dùng kim khâu, kim băng hơ lửa thay cho kim vô khuẩn.
- Nặn máu thật nhiều vì nghĩ "ra càng nhiều càng tốt".
- Dùng một cây kim chích cho cả nhà.
- Chích cho người đang mang thai hoặc người có rối loạn đông máu.
Cả bốn lỗi này đều nằm trong phần an toàn mà học viên phải học trước khi cầm kim.
