Thốn gót chân buổi sáng, nhất là ở bước đầu tiên xuống giường rồi đi vài bước thì đỡ, thường gặp ở gai gót chân của người từ khoảng 40 tuổi trở lên; còn người trẻ hay chạy nhảy, mang vác nặng thì hay bị viêm cân gan bàn chân, và có người bị cả hai cùng lúc.
Chỉ nghe kể triệu chứng thì chưa ai nói chắc được, nhưng tuổi tác và thói quen vận động đã cho bạn một hướng nghĩ khá rõ. Bài này giúp bạn nhận ra kiểu đau, biết lúc nào phải đi khám, và hiểu chích lể theo cách Lương Y Xuân Trần đứng lớp hỗ trợ được tới đâu.
Thốn gót chân buổi sáng là gai gót hay viêm cân gan bàn chân?
Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần, Lương Y tả đúng cái cảm giác nhiều người gặp: bước đầu tiên xuống giường hay bước xuống cầu thang là thốn, buốt ngay cuối gót, đi vài bước thì đỡ dần. Theo Lương Y, gai hình thành do tích tụ, lắng đọng lâu ngày ở mỏm xương cuối gót. Chỗ nhô ra đó "móc" vào nên đi mới thốn.
| Nhóm người | Dấu hiệu hay gặp | Hướng nghĩ |
|---|---|---|
| Cô chú khoảng 40 tuổi trở lên | Thốn, buốt cuối gót ở bước đầu tiên buổi sáng, đi vài bước thì đỡ | Gai gót chân (gai xương gót) do thoái hóa |
| Người trẻ chơi thể thao, chạy nhảy, mang vác nặng | Đau vùng dưới gót, khám không thấy gai | Viêm cân gan bàn chân do lực nhảy, sức nặng dồn xuống và động tác lặp lại nhiều lần |
Lương Y nhắc là hai vùng này liên thông với nhau, nên có người vừa gai vừa viêm. Ở một video bài giảng của Lương Y Xuân Trần khác, khách còn kể sáng sớm bước xuống giường thấy chân yếu, đi đứng không vững.
Bảng trên chỉ để định hướng. Muốn biết chắc có gai xương hay không thì cần bác sĩ khám và chụp phim. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về gai gót chân trên kênh YouTube:
Đau gót chân kiểu nào phải đi khám, không được chích lể?
Không phải cơn đau gót nào cũng là kiểu thốn buổi sáng. Thấy một trong các dấu hiệu dưới đây thì bạn cần được đưa tới cơ sở y tế trước, chưa tính chuyện tìm chỗ chích lể:
- Gót hoặc cổ chân sưng, nóng, đỏ, đau tới mức không cho ai chạm vào.
- Đau gót kèm sốt.
- Vừa té hoặc vặn chân xong mà không đứng được, không đi được. Đây là chấn thương, phải được khám.
- Da vùng gót đang trầy, loét hoặc nhiễm khuẩn. Không ai được chích lên chỗ đó.
- Đang uống thuốc chống đông, bị rối loạn đông máu hoặc tiểu đường nặng. Bạn hỏi ý bác sĩ trước rồi mới tính tiếp.
Ngoài ra còn 4 trường hợp không chích lể áp dụng cho mọi vùng, trong đó có phụ nữ có thai và người quá suy nhược. Ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ là những tai biến khi chích có thể gặp, và đều phòng được nếu làm đúng quy trình (xem bài chích lể có nguy hiểm không).
Chích lể chỉ là cách hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Chưa chắc cơn đau của mình thuộc kiểu nào thì bạn cứ đi khám trước.
Đau gót mặt trong, mặt ngoài khác sao, vì sao làm mãi vẫn tái?
Qua được phần cờ đỏ, câu hỏi tiếp theo là đau phía nào. Chỗ khác nhau đầu tiên là mốc: vùng gót mặt trong lấy mắt cá trong làm mốc, mặt ngoài lấy mắt cá ngoài.
Trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần về gai gót mặt trong, Lương Y kể kiểu khách rất hay gặp: đã đi bấm, uống thuốc, đi khám, chụp X-quang rồi mà gót vẫn tái đi tái lại. Nhiều khi là vì mới làm điểm chính, còn phần dưới gót thì chưa ai đụng tới. Lương Y làm có thứ tự rõ ràng:
- Lấy mốc trên chính người khách. Lương Y chọn chỗ gò cao nhất của mắt cá làm mốc, vì mắt cá mỗi người một khác.
- Ấn thử rồi mới làm. Lương Y ấn vào và nhìn phản ứng của khách. Khách phản ứng rõ thì mới chắc đó là đúng điểm.
- Làm điểm chính trước. Xong phần đó, khách đứng dậy đi thử mà gót vẫn còn thốn thì lúc đó mới xử lý thêm vùng dưới gót.
Với gai gót mặt ngoài, trong video bài giảng của Lương Y Xuân Trần, Lương Y hỏi kỹ khách đang thấy "buốt" hay thấy "bì", vì buốt với bì là hai chuyện khác nhau. Khách đi lại mà còn buốt, thốn thì Lương Y mới làm thêm vùng sâu. Thấy ổn rồi thì dừng. Lương Y dặn: "Nếu đã xử lý xong rồi thì thôi, không cần phải châm."
Phần định vị cụ thể được dạy trên người thật ở lớp, nên bài không ghi ra để bạn tự làm ở nhà. Muốn hiểu vì sao phải tìm điểm kỹ như vậy, bạn đọc thêm bài huyệt chích lể.
Một buổi chích lễ gai gót chân đúng chuẩn có gì khác vùng khác?
Ở lớp của Lương Y Xuân Trần, buổi chích lể nào cũng theo một phương châm: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Vùng gót thì có vài bước riêng. Phần dưới tả việc người đã được đào tạo làm, để bạn biết buổi đúng chuẩn trông ra sao. Đây không phải hướng dẫn tự làm.
- Hỏi kỹ, ấn thử. Người làm hỏi bạn đau kiểu gì, buốt hay bì, và rà lại các cờ đỏ ở trên. Có một cờ đỏ là dừng, không làm.
- Đánh dấu trước. Lương Y dặn học viên đánh dấu vị trí lên chân khách trước "để khỏi sơ suất" (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Làm ấm, làm mềm. Người làm xoa dầu cho gót ấm, mềm và trơn, rồi ấn kích hoạt ở mức "vừa đủ" để bạn không khó chịu (nếu sợ đau, bạn đọc thêm bài chích lể có đau không). Để rà và tách gan bàn chân, người làm dùng lược sừng thay cho ngón tay, vì dùng lực tay lâu ngày sẽ ảnh hưởng khớp tay. Lương Y vẫn dặn dùng lược là để giữ sức người làm, theo nghề được lâu dài (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần).
- Chích rồi giác. Người làm chích ở điểm đau (a thị) rồi giác hút, giống kiểu chích lể giác hơi. Ống giác được chọn theo hình dạng bàn chân, làm từng ống một. Suốt buổi phải giữ một kim – một người bệnh, và người làm phải để ý sắc mặt khách để nhận ra sớm dấu hiệu sắp ngất.
- Cho đi thử. Bạn đứng dậy đi vài bước. Còn thốn thì mới làm thêm, hết thốn thì thôi, vì Lương Y không làm thừa.
Gót cũng không bị xử lý tách rời. Theo quan điểm liên thông, khi làm vùng gối thì Lương Y xử lý luôn vùng gót (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Đang đau cả gối lẫn gót thì bạn đọc thêm bài chích lể đau gối, gai gót chân. Thủ pháp tác động thẳng vào vùng gai chỉ được dạy trực tiếp ở lớp, nên bạn đừng tự chích lể tại nhà.
Chích lể có làm tan gai gót không, muốn làm đúng hoặc học bài bản thì bắt đầu từ đâu?
Bạn đừng kỳ vọng vậy. Ngay trong bài giảng, Lương Y nói thẳng là với những cô chú bị mười mấy năm, phần xương nhô ra "không thể nào mà lấy hết được", chỉ hỗ trợ thêm cho đỡ thốn (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Chích lể là cách hỗ trợ, mỗi người cảm nhận một khác, nên không ai hứa trước được là sẽ hết. Sau buổi làm, bạn giữ ấm chân và để ý sáng ra lúc bước xuống giường gót còn thốn không. Nếu gót sưng nóng hoặc đau tăng thì ngưng và đi khám. Xem thêm bài sau khi chích lể.
Bài này soạn theo bài giảng của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y làm nghề Đông y hơn 10 năm, đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc và làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM).
Bạn đang ở trường hợp nào thì chọn bước đó:
- Đang đau gót: có dấu hiệu cờ đỏ thì đi khám trước. Cần hỏi thì nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
- Muốn xem trước: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng miễn phí, còn trang Quà tặng gom sẵn 12 bài chọn lọc. Facebook Xuân Trần đăng lịch lớp và video ngắn theo từng vùng, có cả video giải vùng hầm cổ chân. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang A5, 375.000đ) soạn theo phác đồ cổ truyền Việt Nam, có thêm kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân và có phần riêng về gai gót chân. Sách có ở trang Sách & dụng cụ.
- Muốn học bài bản: Khóa Chích Lể Chuyên Sâu có 20 bài video. Phần A dạy nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B dạy theo từng vấn đề. Học phí 1.868.000đ, giá gốc 3.868.000đ. Muốn học lớp trực tiếp thì xem bài học chích lể ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Sáng dậy thốn gót chân có chắc là gai gót không?
Chưa chắc đâu bạn. Gai gót hay gặp ở cô chú khoảng 40 tuổi trở lên, do thoái hóa. Còn người trẻ chơi thể thao, chạy nhảy hay mang vác nặng thì thường là viêm cân gan bàn chân (video bài giảng của Lương Y Xuân Trần). Muốn biết chắc mình bị gì thì bạn phải đi khám.
Đau gót chân mặt trong và mặt ngoài thì chích lể có giống nhau không?
Nguyên tắc giống nhau: ấn thử, coi phản ứng, hỏi buốt hay bì. Khác ở điểm lấy mốc, nên Lương Y giảng riêng từng bên trong video mặt trong và mặt ngoài. Định vị cụ thể phải học trên người thật ở lớp.
Người trẻ bị viêm cân gan bàn chân, không có gai, có chích lể được không?
Theo bài giảng của Lương Y, người viêm mà không có gai vẫn hỗ trợ được ở vùng gan bàn chân, người vừa gai vừa viêm thì làm luôn cả hai vùng. Nhưng nếu cơn đau đến sau một cú té, cú vặn chân thì bạn đi khám trước đã.
Chích lể gai gót chân xong có phải làm thêm nhiều lần không?
Không có con số chung cho mọi người. Lương Y giữ nguyên tắc không làm thừa: khách đứng dậy đi lại thấy hết thốn thì thôi. Bạn đọc thêm bài chích lể có hết bệnh không để hiểu cho đúng.
Chụp X-quang thấy có gai rồi, trích lể có làm tan gai được không?
Đừng trông vào chuyện đó. Trích lể chỉ hỗ trợ điều hòa khí huyết, khai thông chỗ bế tắc cho đỡ thốn, đỡ buốt. Việc chẩn đoán và điều trị gai xương vẫn là của bác sĩ.
Trước khi tính tới chích lể, bạn tự hỏi ba câu: mình thuộc nhóm nào, đau ở chỗ nào trên gót, có cờ đỏ nào không. Hết cờ đỏ rồi thì mới tìm người làm đúng nguyên tắc một kim – một người bệnh.
