Viết đúng là "chích lể", dấu hỏi. Chích lể, trích lể, chích lễ hay trích lễ đều chỉ cùng một kỹ thuật Y học cổ truyền: dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh để điều hòa khí huyết. Miền Nam quen gọi "trích lể", còn gõ dấu ngã chỉ là khác dấu.
Vậy "lễ" với "lể" khác nhau chỗ nào, sao lại có chữ "trích", sang tiếng Anh gọi là gì? Bài này trả lời gọn từng câu.
Chích lễ hay chích lể mới đúng?
Website chichle.com, chương trình Chích Lể và giáo trình "Kỹ thuật chích lể trong Y học cổ truyền" đều viết chích lể, dấu hỏi.
Bạn quen gõ "chích lễ" hay "trích lễ" thì cũng không sao. Dấu ngã phần lớn là do gõ nhanh, hoặc gõ theo thói quen nói. Người gõ vẫn đang hỏi về đúng kỹ thuật chích lể, vì không có kỹ thuật nào khác tên là "chích lễ".
Muốn nhớ cho chắc thì có mẹo nhỏ:
- "Lễ" (dấu ngã) là chữ của nghi lễ, ngày lễ, như Lễ Tốt Nghiệp trong tấm ảnh đầu bài.
- "Lể" (dấu hỏi) là một động tác trong nghề.
Vậy "lể" là động tác gì? Sách "Chích Lể Căn Bản" của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) tách rõ hai động tác:
- Chích (có nơi gọi là trích): đâm kim rồi để máu tự ra thành giọt.
- Lể (có nơi gọi là nhể): véo da lên, chích rồi dùng tay nặn nhẹ.
Hai động tác này thường đi chung, nên người ta gọi gộp là "chích lể". Viết dấu hỏi vì vậy là sát nghĩa nhất.
Trích lể là gì? Trích lễ là gì?
Trích lể chính là chích lể. Hai chữ chỉ khác nhau do thói quen gọi theo vùng: miền Nam quen nói "trích lể". Còn trích lễ (dấu ngã) là trích lể gõ khác dấu. Không có kỹ thuật riêng nào tên "trích lễ" tách ra khỏi chích lể.
| Cách gọi | Hay gặp ở đâu | Nghĩa |
|---|---|---|
| Chích lể | Cách viết của website và chương trình Chích Lể | Kỹ thuật Y học cổ truyền: chích nhẹ huyệt, vùng da trên đường kinh để điều hòa khí huyết |
| Trích lể | Miền Nam quen gọi | Cùng kỹ thuật với chích lể |
| Chích lễ, trích lễ | Cách gõ phổ biến trên mạng (dấu ngã) | Vẫn là chích lể, chỉ khác dấu |
| Lể (riêng chữ, có nơi gọi "nhể") | Sách "Chích Lể Căn Bản" | Véo da, chích rồi nặn nhẹ cho máu ra |
| Bloodletting, pricking therapy | Tài liệu tiếng Anh | Cách mô tả gần đúng, không phải tên gọi chuẩn |
Chương trình "Kỹ thuật chích lể trong Y học cổ truyền" định nghĩa chích lể là kỹ thuật dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc.
Cái vụ ông bà mình hay lể đầu ngón tay khi bị trúng gió, trong nghề cũng có tên hẳn hoi: huyệt Thập tuyên ở đầu 10 ngón tay, dùng để xử trí ban đầu khi cảm nắng, trúng gió, ngất xỉu nhẹ. Làm theo chuẩn thì có thứ tự rõ ràng: sát khuẩn đầu ngón tay, chích nhẹ bằng kim vô khuẩn, nặn 1–2 giọt máu, rồi sát khuẩn lại. Bạn xem đủ từng bước ở bài huyệt Thập tuyên sơ cứu cảm nắng, trúng gió.
Viết dấu hỏi hay dấu ngã thì không sao, hiểu sai mới đáng lo. Chích lể giúp điều hòa khí huyết, chứ không phải chuyện chích một lần là hết đau luôn hay "tăng miễn dịch suốt đời", và cũng không thay thế thuốc. Muốn hiểu kỹ định nghĩa và cơ sở kinh lạc – huyệt vị, bạn đọc bài nền tảng Chích lể là gì?.
Chích lể tiếng Anh là gì? Nghe "bloodletting" có đáng sợ không?
Chích lể chưa có một tên tiếng Anh thống nhất. Tài liệu Y học cổ truyền thường dịch theo kiểu mô tả: bloodletting (chích cho ra máu) hoặc pricking therapy (liệu pháp chích bằng kim). Hai cụm này chỉ để người nước ngoài dễ hình dung, chứ không phải tên chuẩn duy nhất.
Còn chuyện đáng sợ hay không? Nhiều người thấy chữ "bloodletting" là nghĩ phải lấy thật nhiều máu. Làm đúng thì không phải vậy. Kim vô khuẩn chích nông, nhẹ tay, nặn máu vừa đủ:
- Ở Thập tuyên đầu ngón tay: chỉ nặn 1–2 giọt máu.
- Ở Đại chùy (gáy) và Kiên tỉnh (vai): nặn máu vừa đủ để có hiệu quả, không để mất máu quá mức, rồi theo dõi phản ứng người được chích.
Nặn nhiều không có nghĩa là tốt hơn. Muốn chích được nông, ít máu, đúng huyệt như vậy thì phải hiểu kinh lạc, huyệt vị và vô khuẩn trước đã.
Gọi chích lể hay trích lể cũng được, nhưng làm có đúng chuẩn không?
Gõ sai một dấu thì chẳng ai trách. Còn làm sai một bước, như chích sai huyệt hay dùng kim không vô khuẩn, thì người chịu là người bệnh.
Nhiều người nghĩ chích lể đơn giản lắm, chích chỗ nào đau rồi nặn máu ra là xong? Học bài bản thì không đi theo kiểu đó. Chương trình có thứ tự rõ ràng: an toàn học trước, kỹ thuật học sau. Môn 01 dạy kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định, vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn. Đây là môn bắt buộc, học xong mới tới Mô đun 02 thực hành.
Bạn gọi là chích lể hay trích lể thì ba nguyên tắc này vẫn y nguyên:
- Xác định đúng huyệt. Mỗi huyệt có vị trí giải phẫu định khu riêng. Không chích thử vùng bất kỳ, không bỏ bước xác định vì "quen tay", cũng không để người bệnh tự chỉ huyệt.
- Vô khuẩn tuyệt đối. Một kim – một người bệnh: kim vô khuẩn chỉ dùng một lần. Rửa, lau cồn rồi xài lại cũng không được. Dùng xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Vệ sinh tay trước và sau khi chích, đeo găng khi có nguy cơ tiếp xúc máu.
- Biết lúc nào không được chích. Không chích cho người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn, người quá suy nhược. Chi tiết có trong bài 4 trường hợp không được chích lể.
Trong lúc chích, mắt người làm nghề phải luôn để ý người bệnh. Thấy da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ thì ngừng ngay. Bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể nói kỹ cách nhận ra và xử trí ban đầu.
Chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Người bệnh có triệu chứng nặng thì đưa tới cơ sở y tế, đừng chần chừ.
Ba nguyên tắc trên cũng chính là phương châm của Lương Y Xuân Trần: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về một bước người mới học hay bỏ qua khi xử lý cổ vai gáy, trên kênh YouTube.
Ai đứng sau chương trình Chích Lể Xuân Trần?
Người đứng lớp chương trình Chích Lể là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y và đã đào tạo hàng trăm học viên ở các lớp miền Nam lẫn miền Bắc. Bài giảng do Lương Y tự biên soạn, tự đứng lớp, và toàn bộ video của chương trình cũng do Lương Y quay. Ngoài sách "Chích Lể Căn Bản" nói ở trên, Lương Y còn biên soạn sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang, khổ A5).
Ngoài đứng lớp, Lương Y làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM). Lớp trực tiếp mở ở Bình Dương/TP.HCM và Hà Nội (Hoàng Mai). Học viên lớp nghề được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng, có phôi gốc (chứng chỉ không gồm trong học phí). Bạn xem hồ sơ đầy đủ ở bài Xuân Trần là ai?.
Rốt cuộc, chích lể hay trích lể cũng chỉ khác nhau cái dấu. Còn muốn làm đúng nghề thì bạn có ba cách bắt đầu:
- Muốn xem trước cho chắc: kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video miễn phí. Trang Quà tặng gom sẵn 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng.
- Muốn học có hệ thống: Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản có 20 bài video. Phần A dành riêng cho nền tảng an toàn – vô trùng, học xong mới tới kỹ thuật.
- Muốn đi học trực tiếp: nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi lịch lớp ở Bình Dương/TP.HCM hay Hà Nội.
Nếu bạn hay mỏi vùng gáy – vai, đọc tiếp bài Đại chùy, Kiên tỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Trích lễ là gì, có phải kỹ thuật khác không?
Không phải kỹ thuật khác. "Trích lễ" là trích lể gõ thành dấu ngã, còn trích lể là cách người miền Nam quen gọi chích lể. Ba cách gọi khác nhau nhưng cùng chỉ một kỹ thuật Y học cổ truyền.
Viết "chích lễ" có sai không?
Gõ vậy thì ai đọc cũng hiểu, Google cũng hiểu. Còn muốn viết cho sát nghĩa thì nên viết "lể", dấu hỏi. Đây là động tác véo da, chích rồi nặn nhẹ, có nơi gọi là "nhể".
Chích lể tiếng Anh gọi là gì?
Hiện chưa có tên tiếng Anh chuẩn. Tài liệu Y học cổ truyền thường dịch mô tả là "bloodletting" hoặc "pricking therapy". Nếu bạn giải thích cho người nước ngoài thì nói thêm là chích rất nông, ít máu, theo huyệt vị.
Lể đầu ngón tay khi trúng gió là huyệt gì?
Đó là huyệt Thập tuyên ở đầu 10 ngón tay, dùng để xử trí ban đầu khi bị cảm nắng hay trúng gió. Các bước gồm sát khuẩn, chích nhẹ, nặn 1–2 giọt rồi sát khuẩn lại. Không garô, không chườm nóng trước khi chích.
