Chích lể giác hơi là cách phối hợp hai kỹ thuật Y học cổ truyền: dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh, rồi đặt ống giác hút ngay tại chỗ vừa chích, thường trong 5–10 phút, để tăng hiệu quả dẫn lưu. Chích trước, giác sau, ngay đúng một chỗ.
Có lây bệnh không, có bỏng da không, lỡ xỉu thì sao? Mấy chuyện đó có thể xảy ra thật, và đều phòng được khi làm đúng quy trình. Bài này bám theo chương trình Lương Y Hồng Xuân đang đứng lớp, gói trong ba chữ "đúng": đúng chỉ định, đúng người, đúng quy trình.
Chích lễ giác hơi là gì, vì sao chích trước rồi mới giác?
Phần gốc là chích lể là gì. Chích lể dựa trên học thuyết kinh lạc – huyệt vị: khí huyết ứ trệ thì người ta thấy mỏi, đau, nặng nề, nên chích đúng huyệt là để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc.
Ngoài thực tế, người làm nghề hay phối hợp chích lể với giải cơ và giác hơi. Ống giác luôn đi sau mũi kim, hút ngay tại chỗ vừa chích để tăng hiệu quả dẫn lưu. Giáo trình Mô đun 02 xếp đúng thứ tự này, không đảo lại.
Vậy chích chỗ nào đau rồi úp ống giác lên là xong? Không phải. Có ba kiểu làm sai mà bạn nên nhận ra liền:
- Giác lệch chỗ: ống giác không đặt ngay vết vừa chích thì hỏng mục đích dẫn lưu.
- Giác quá lâu: vượt khoảng 5–10 phút thường dùng. Lâu hơn không có nghĩa là tốt hơn.
- Ống giác chưa khử khuẩn: miệng ống úp thẳng lên vết chích còn hở, dụng cụ không bảo đảm là dễ dẫn tới nhiễm khuẩn tại chỗ.
Trích lể giác hơi thường làm ở vùng nào, dùng khi nào?
Theo chương trình học, chích lể thường làm ở ba vùng:
- Đầu 10 ngón tay (huyệt Thập tuyên): xử trí ban đầu khi cảm nắng, trúng gió, ngất xỉu nhẹ.
- Thái dương – trán: nhức đầu, cảm mạo. Vùng nhiều mạch máu nên phải sát khuẩn rộng, chích nông, nhẹ tay.
- Gáy – vai: cảm mạo, đau mỏi vai gáy. Phần phối hợp giác hơi hay gặp nhất là ở vùng này.
Ở vai gáy có cặp huyệt Đại chùy (vùng gáy) và Kiên tỉnh (vùng vai). Cách xác định và chích cặp huyệt này có trong bài Đại chùy – Kiên tỉnh: cặp huyệt cho vai gáy. Lương Y Xuân Trần cũng có video bài giảng về giải cơ, chích lể vùng cổ vai gáy trên kênh YouTube Xuân Trần:
Thêm ống giác không làm chích lể "trị được nhiều thứ hơn". Chỉ định vẫn là cảm nắng, trúng gió (sơ cứu ban đầu), nhức đầu, cảm mạo và đau mỏi vai gáy nhẹ do ngồi lâu. Nhức đầu hay mỏi vai gáy mà nặng hoặc kéo dài thì bạn đi khám ở cơ sở y tế trước, đừng tự chích, tự giác ở nhà để thử.
Quy trình chích lể giác hơi an toàn gồm những bước nào?
Sáu bước dưới đây gom theo Mô đun 02, không bước nào được bỏ.
| Bước | Làm gì | Lưu ý quan trọng |
|---|---|---|
| 1. Chuẩn bị | Vệ sinh tay đúng kỹ thuật, mang găng tay; kiểm tra ống giác, nguồn nhiệt hoặc máy hút | Ống giác dùng lại phải khử khuẩn đúng quy trình |
| 2. Xác định huyệt | Dựa vào giải phẫu định khu | Không chích thử vùng bất kỳ, không để người bệnh tự chỉ huyệt |
| 3. Chích | Sát khuẩn, chích nhẹ nhàng, nặn máu vừa đủ | Kim vô khuẩn, dùng một lần |
| 4. Giác hơi | Đặt ống giác tại vị trí vừa chích, thường 5–10 phút | Theo dõi phản ứng da; giác bằng lửa phải đề phòng bỏng |
| 5. Theo dõi | Quan sát sắc mặt, mạch; hỏi chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi | Có dấu hiệu bất thường thì ngừng ngay |
| 6. Thu dọn | Kim bỏ ngay vào hộp kháng thủng; bông gạc dính máu vào túi/thùng chất thải lây nhiễm | Vệ sinh tay lại sau khi làm |
Đi chích lể giác hơi ở đâu, bạn cũng có thể lấy bảng này ra soi: người làm có mở kim mới trước mặt bạn không, có mang găng không, trong lúc giác có hỏi bạn chóng mặt không? Thiếu một trong ba là đáng lo rồi.
Bước 1 và bước 6 nhìn thì giống việc "phụ", nhưng chính hai bước này giữ an toàn cho cả hai bên. Nguy cơ lây nhiễm chính đến từ máu, dịch sinh học và vật sắc nhọn, nên găng tay bảo vệ cả người làm lẫn người bệnh. Còn kim thì theo nguyên tắc "Một kim – một người bệnh": kim vô khuẩn chỉ dùng một lần, đã rửa hay lau cồn cũng không dùng lại.
Phương châm của Lương Y Xuân là "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Có thêm bước giác thì chữ "vô khuẩn" càng phải giữ chặt: ống giác không sạch thì công sát khuẩn ở bước 3 coi như bỏ.
Vậy nên giác lửa hay không lửa? Giác bằng lửa thì phải đề phòng bỏng da. Người mới học, tay chưa quen, nên dùng cốc giác hơi không dùng lửa. Bộ cốc này có trên trang Sách & dụng cụ, giá 439.000đ, có tặng kèm hướng dẫn vị trí và thời gian giác.
Chích lễ giác hơi có tốt không, ai không nên làm?
Chích lể giác hơi tốt khi đúng chỉ định, đúng người, đúng quy trình, và chỉ ở vai trò hỗ trợ. Nó không làm "hết đau luôn", không "tăng miễn dịch suốt đời", cũng không thay được thuốc Tây y. Nghe ai hứa "chích giác vài lần là hết bệnh" thì bạn nên dè chừng. Lợi ích và giới hạn của chích lể nói chung có trong bài Chích lể có tốt không?.
Vậy ai không nên làm? Giáo trình ghi rõ bốn chống chỉ định của chích lể:
- Người rối loạn đông máu, vì dễ chảy máu kéo dài, khó cầm.
- Phụ nữ có thai.
- Vùng da đang nhiễm khuẩn.
- Người quá suy nhược.
Đã không chích được thì cũng không có bước giác phối hợp. Chi tiết có trong bài 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về việc kiểm tra cơ bản vùng cổ vai gáy trước khi chích lể, trên kênh YouTube Xuân Trần:
Đúng người mà sai quy trình thì vẫn có thể gây hại. Bốn tai biến khi chích cần biết trước:
- Ngất: thường liên quan cơ chế cường phế vị.
- Chảy máu kéo dài: cần đánh giá lại tình trạng đông máu.
- Nhiễm khuẩn tại chỗ: do sát khuẩn hoặc dụng cụ không bảo đảm, kể cả ống giác.
- Bỏng da: khi giác bằng lửa.
Cả bốn đều phòng được nếu làm đúng quy trình. Bạn nên thuộc các dấu hiệu sắp ngất: da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ. Thấy là ngừng ngay. Khi người bệnh có triệu chứng nặng, bạn đưa họ tới cơ sở y tế liền, đừng tự xử lý ở nhà.
Chích lể giác hơi là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Học chích lể giác hơi bài bản theo lộ trình nào?
Cái khó không nằm ở thao tác úp ống giác, mà ở chỗ biết khi nào được làm, khi nào phải ngừng. Vì vậy chương trình không cho học nhảy cóc: phần phối hợp giác hơi nằm trong Mô đun 02, và phải học xong chặng đầu mới tới được:
- Môn học 01 – Kiến thức cơ sở về Y học cổ truyền và an toàn trong chích lể. Môn bắt buộc, học trước: kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định, vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn.
- Mô đun 02 – Kỹ thuật chích lể: chích đầu ngón tay, vùng gáy – vai, thái dương; phối hợp giác hơi; theo dõi người bệnh; xử trí tai biến khi chích.
An toàn học trước, kỹ thuật học sau. Chưa nhận ra được dấu hiệu sắp ngất thì chưa nên cầm kim, càng chưa nên úp ống giác lên chỗ vừa chích.
Người đứng lớp là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần):
- Hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc.
- Trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình Chích Lể; là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang A5) và "Chích Lể Căn Bản".
- Hằng ngày làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM.
Chưa chắc mình hợp nghề thì cứ xem Lương Y dạy ra sao trước đã: hơn 60 video bài giảng miễn phí trên kênh YouTube Xuân Trần, cùng 12 bài chọn lọc, mỗi bài một vùng, ở trang Quà tặng.
Xem rồi thấy hợp thì bạn chọn một trong ba cách học:
- Học online: Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản gồm 20 bài video: Phần A là nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B là chích lể theo từng vấn đề. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Lớp trực tiếp ở Bình Dương/TP.HCM: học phí 6.800.000đ.
- Lớp trực tiếp ở Hà Nội (Hoàng Mai): học phí 7.800.000đ.
Học viên lớp nghề được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng có phôi gốc (chứng chỉ tính riêng, không nằm trong học phí). Muốn hỏi lịch lớp gần nhất, bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể giác hơi và trích lễ giác hơi có khác nhau không?
Không khác gì hết. Miền Nam quen gọi "trích lể", lên mạng nhiều bạn gõ "chích lễ", nhưng đều là một kỹ thuật: chích nhẹ vào huyệt rồi giác ngay chỗ vừa chích.
Giác hơi sau khi chích lể bao lâu là đủ?
Thường là 5–10 phút. Trong lúc giác, người làm phải để mắt tới phản ứng của da và sắc mặt người bệnh, không úp ống lên rồi bỏ đó.
Chích lễ giác hơi có nguy hiểm không?
Có thể gặp bốn tai biến khi chích: ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ, và bỏng da nếu giác bằng lửa. Làm đúng quy trình thì cả bốn đều phòng được.
Tự chích lể giác hơi tại nhà được không?
Chưa học bài bản thì không nên. Cốc giác không lửa giúp bạn đỡ lo bỏng, nhưng nó không chỉ cho bạn huyệt nằm ở đâu, người nào không được chích, hay lỡ người bệnh xỉu thì xử trí ra sao.
