Chích lể chữa đau lưng chỉ ở mức hỗ trợ: dùng được khi đau lưng do mỏi cơ, sai tư thế hay bê vác, đã khám loại trừ nguyên nhân nguy hiểm, do người học bài bản làm và thường phối hợp giải cơ, giác hơi. Chích lể không xử lý được mọi kiểu đau lưng, càng không thay việc đi khám.
Bê vác cả ngày, tối về lưng mỏi rã, thể nào cũng có người rủ: "Đau lưng thì đi lể cho ra máu bầm là nhẹ." Bài này nói thẳng: chích lể giúp được tới đâu, khi nào không được chích, và vì sao bước đầu tiên luôn là biết mình đau vì cái gì.
Chích lể chữa đau lưng được không, theo giáo trình?
Nói cho trung thực: trong chương trình đào tạo "Kỹ thuật chích lể trong Y học cổ truyền", đau lưng không nằm trong nhóm chỉ định chung. Nhóm đó chỉ có cảm nắng, trúng gió (sơ cứu ban đầu), nhức đầu, cảm mạo và đau mỏi vai gáy nhẹ do ngồi lâu. Muốn thấy rõ ranh giới này, bạn coi bài Chích lể chữa bệnh gì?.
Đau lưng nằm ở phần thực hành ứng dụng. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" tổng hợp phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng thực tế của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần), trong đó có bài riêng về đau thắt lưng. Đọc kỹ thì thấy ba điểm chung:
- Chích lể chỉ là một khâu của buổi làm, thường đi cùng giải cơ và giác hơi.
- Người làm phải phân loại nguồn đau và hỏi đủ các dấu hiệu nguy hiểm rồi mới bàn tới huyệt.
- Thấy gì bất thường là dừng tay, chuyển đi khám.
Mục đích của chích lể vẫn là điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc, vì theo Y học cổ truyền, khí huyết ứ trệ thì sinh mỏi, đau, nặng nề. Ai hứa "lể một lần là hết" thì bạn nên dè chừng. Kênh chính thức của Lương Y không hứa kiểu đó.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể đau lưng trên kênh YouTube:
Đau lưng kiểu nào thì chích lễ hỗ trợ được, kiểu nào phải đi khám?
Cùng một câu "tui đau lưng" mà có khi là ba chuyện khác hẳn nhau, nên sách Phác Đồ dặn phân loại nguồn đau trước rồi mới tính tới kim hay ống giác:
| Kiểu đau | Thường thấy | Chích lể có phải việc cần làm? |
|---|---|---|
| Đau cơ học (căng cơ, sai tư thế, bê vác) | Đau khu trú một vùng, tăng khi cử động, không lan xuống chân | Có thể cân nhắc hỗ trợ, sau khi đã loại trừ dấu hiệu nguy hiểm |
| Đau do đĩa đệm | Đau lan xuống mông, xuống chân | Phải có chẩn đoán của bác sĩ trước; không được hứa "hết thoát vị" |
| Đau do nội tạng (ví dụ thận) | Đau hông lưng, kèm dấu hiệu tiết niệu, sốt | Không phải việc của chích lể, đi khám |
Ngồi lâu, bê vác nhiều thì dễ rơi vào dòng đầu, nhưng "dễ" chưa có nghĩa là chắc.
Riêng thoát vị đĩa đệm phải nói rõ: không ai được hứa chích lể làm hết thoát vị. Có bị hay không, bị khe nào, nặng hay nhẹ là do bác sĩ xác định bằng thăm khám và phim chụp.
Khi nào không được chích lể đau lưng mà phải đi khám ngay?
Đây là phần quan trọng nhất. Sách Phác Đồ ghi rõ các dấu hiệu dừng tay, chuyển khám:
- Đau lưng kèm rối loạn đại tiểu tiện, kèm tê yếu chân.
- Đau lưng kèm sốt, hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Đau về đêm không giảm.
- Đau hông lưng kèm dấu hiệu tiết niệu. Trường hợp này phải nghĩ tới nguyên nhân ở thận.
Đau lưng dữ dội, đau sau té ngã, va đập, chấn thương, hoặc đau lan xuống chân mà chân yếu đi thì cũng vậy: đừng chích, đừng giác, cũng đừng ráng "lể thử coi có đỡ không". Hãy đưa người bệnh tới cơ sở y tế. Cái mất lớn nhất khi lể sai chỗ là thời gian điều trị đúng.
Kể cả khi chỉ mỏi cơ, vẫn còn các chống chỉ định chung của chích lể:
- Người bị rối loạn đông máu (chảy máu kéo dài, khó cầm).
- Phụ nữ có thai.
- Vùng da lưng đang nhiễm khuẩn.
- Người quá suy nhược.
Từng trường hợp được giải thích kỹ trong bài 4 trường hợp không được chích lể. Chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Trích lể đau thắt lưng đúng quy trình gồm những bước nào?
Chỉ hỏi "đau chỗ nào" rồi cầm kim chích liền là thiếu bước. Theo sách Phác Đồ, buổi làm vùng lưng thường đi theo trình tự dưới đây, để bạn nhận ra chỗ làm đúng chứ không phải để tự làm theo.
- Hỏi và sàng lọc: đau từ bao giờ, có lan xuống chân, có sốt, có rối loạn tiểu tiện không; rà chống chỉ định.
- Giải cơ: làm mềm khối cơ lưng bằng tay, lược sừng hoặc dầu xoa bóp.
- Giác hơi: giúp lộ rõ vùng ứ trệ.
- Chích lể: xác định đúng huyệt, đúng điểm theo giải phẫu định khu, sát khuẩn, chích nhẹ, nặn máu vừa đủ.
- Giác hút tại chỗ vừa chích: kiểm tra ống giác trước, thường giác 5–10 phút, có theo dõi phản ứng da.
- Sát khuẩn lại, theo dõi người bệnh và dặn dò: nâng vật đúng tư thế (gập gối, giữ lưng thẳng), vận động nhẹ, tránh ngồi hoặc đứng quá lâu, giữ ấm lưng.
Chọn điểm nào, bao nhiêu điểm, chích nông hay sâu là phác đồ chi tiết, phải học có người kèm nên web không đưa ra. Đọc vài dòng trên mạng rồi cầm kim chích lưng người thân là cách nhanh nhất để gây hại.
Lương Y Xuân Trần cũng có video bài giảng về chuyện giải cơ trước khi chích lể trên kênh YouTube:
Vùng nào cũng giữ chung một phương châm của Lương Y: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
- Xác định huyệt: không chích thử vùng bất kỳ, không để người bệnh tự chỉ chỗ, không bỏ bước vì "quen tay".
- Vô khuẩn: một kim – một người bệnh, kim dùng một lần, bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Ống giác dùng lại phải khử khuẩn đúng quy trình.
- Theo dõi: nhìn sắc mặt, xem mạch, hỏi chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi để phát hiện sớm dấu hiệu sắp ngất.
Tai biến khi chích như ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ, bỏng da khi giác lửa đều phòng được nếu làm đúng quy trình. Cách phối hợp giác xem ở bài Chích lể giác hơi.
Muốn học chích lể đau lưng bài bản thì bắt đầu từ đâu?
Lưng là vùng lớn, sát cột sống, người ta sai thường vì bỏ qua nền tảng. Nên muốn học thì nhớ thứ tự: an toàn học trước, kỹ thuật học sau.
Chương trình Chích Lể do Lương Y Hồng Xuân trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video. Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (P. Phú Lợi, TP.HCM) và đã đào tạo hàng trăm học viên ở các lớp miền Nam, miền Bắc. Kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng chia sẻ miễn phí. Hồ sơ đầy đủ ở trang Lương Y Xuân Trần.
Lộ trình có hai bước: Môn 01 bắt buộc (kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định, vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn), xong mới qua Mô đun 02 (thực hành chích lể, phối hợp giác hơi, theo dõi người bệnh, xử trí tai biến khi chích).
Tùy thời gian và túi tiền, bạn chọn:
- Xem miễn phí trước: trang Quà tặng có 12 bài giảng chọn lọc, mỗi bài một vùng.
- Khóa online Chích Lể Đông Y Cơ Bản: 20 bài video, Phần A nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B chích lể theo từng vấn đề; 1.868.000đ (gốc 3.868.000đ).
- Lớp trực tiếp học nghề, có người kèm tay: Bình Dương/TP.HCM 6.800.000đ, Hà Nội (Hoàng Mai) 7.800.000đ. Học viên được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng, có phôi gốc (chứng chỉ không gồm trong học phí).
- Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần": 145 trang khổ A5, giá 375.000đ, để tra cứu sau khi đã học.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể chữa đau lưng có hết hẳn không?
Không ai được hứa chuyện đó. Chích lể là cách hỗ trợ, hợp nhất với đau mỏi do cơ. Đau lưng có nhiều nguyên nhân, nên bạn cần đi khám để biết mình đau vì đâu.
Chích lễ đau lưng có chữa được thoát vị đĩa đệm không?
Không. Thoát vị phải do bác sĩ chẩn đoán và điều trị. Muốn phối hợp cổ truyền cho đỡ căng cơ thì hỏi bác sĩ trước, vẫn tái khám đều, và chỉ tìm người học bài bản.
Đau lưng kèm tê chân có nên đi lể không?
Không nên. Đau lưng kèm tê yếu chân là lúc phải đi khám ngay, đừng chích, đừng giác.
Tự chích lể đau lưng cho người nhà ở nhà được không?
Không nên. Vùng lưng gần cột sống, người làm phải xác định đúng điểm, vô khuẩn tuyệt đối và theo dõi người bệnh suốt buổi. Muốn chăm sóc người nhà thì bạn học phần nền tảng an toàn trước.
Chích lể đau lưng có cần giác hơi không?
Thường là có. Trong thực hành, chích lể đi cùng giải cơ và giác hơi; giác hút tại chỗ vừa chích thường 5–10 phút, có theo dõi phản ứng da. Giác bằng lửa thì phải đề phòng bỏng.
Lần tới có ai rủ "đau lưng đi lể cho nhẹ", bạn hỏi trước: mình đau vì cái gì? Muốn học thì bắt đầu từ trang Quà tặng miễn phí; muốn hỏi lớp trực tiếp ở Bình Dương/TP.HCM hay Hà Nội thì nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
