Chích lể không "chữa" một bệnh nào theo kiểu uống thuốc là hết. Đây là kỹ thuật Y học cổ truyền dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào huyệt để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Kỹ thuật này thường dùng để hỗ trợ khi bị cảm mạo, nhức đầu, mỏi vai gáy nhẹ, và để sơ cứu ban đầu khi cảm nắng, trúng gió.
Hễ trong nhà có ai trúng gió là người lớn lấy kim chích đầu ngón tay. Lên mạng lại thấy video chích chỗ này chỗ kia, nên nhiều bạn tưởng bệnh gì cũng chích được. Vậy mới có người gõ "chích lễ trị bệnh gì", có người gõ "trích lể chữa bệnh gì". Có người còn nghĩ chích chỗ nào đau rồi nặn máu ra là xong?
Bài này bám theo chương trình "Kỹ thuật chích lể trong Y học cổ truyền" mà Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) đang dạy ở lớp Chích Lể, và nói thật cả hai phía: chích lể giúp được gì, chỗ nào không phải việc của nó.
Chích máu đầu ngón tay khi trúng gió có tác dụng gì?
Chỗ người lớn hay chích khi có ai trúng gió có tên hẳn hoi: huyệt Thập tuyên, ở đầu 10 ngón tay. Tác dụng của nó gói trong một ý: xử trí ban đầu khi cảm nắng, trúng gió, ngất xỉu nhẹ. Đó là sơ cứu, không phải chữa bệnh.
Giáo trình ghi các bước rất ngắn:
- Sát khuẩn đầu ngón tay.
- Chích nhẹ.
- Nặn 1–2 giọt máu.
- Sát khuẩn lại.
Không garô, không chườm nóng trước. Nặn ra thật nhiều máu cũng không tốt hơn. Kim phải vô khuẩn, dùng một lần, rửa hay lau cồn rồi cũng không dùng lại. Lương Y Xuân Trần luôn dặn học viên: "Một kim – một người bệnh." Vì sao phải khắt khe vậy, bạn đọc bài một kim – một người bệnh.
Có ba trường hợp không dùng chích Thập tuyên: chấn thương sọ não, đau bụng cấp ngoại khoa, sốt cao co giật nặng. Gặp vậy thì đưa người bệnh tới cơ sở y tế ngay, đừng ngồi chích rồi chờ. Vị trí và từng bước có trong bài Huyệt Thập tuyên và sơ cứu cảm nắng, trúng gió.
Chích lễ có tác dụng gì? Cơ sở và chỉ định trong giáo trình
Cái mẹo chích đầu ngón tay của ông bà có gốc hẳn hoi, đó là học thuyết kinh lạc – huyệt vị:
- Kinh lạc là hệ thống đường vận hành khí huyết, không phải mạch máu ngoại biên, cũng không phải hệ thần kinh.
- Huyệt là những điểm nằm trên đường kinh.
- Khí huyết ứ trệ thì người ta thấy mỏi, đau, nặng nề.
Chích đúng huyệt là để khơi chỗ ứ đó, nên tác dụng của chích lể chỉ gồm hai ý: điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Mỗi huyệt có vị trí giải phẫu định khu riêng, phải xác định chính xác rồi mới chích, không chích thử vùng bất kỳ.
Ai hứa "chích một lần hết đau luôn", "tăng miễn dịch suốt đời" hay "thay được thuốc tây" thì bạn nên dè chừng, vì mấy cái đó không phải mục đích của chích lể. Mới tìm hiểu thì đọc bài Chích lể là gì? trước cho dễ theo.
Vậy theo giáo trình, chích lể chữa bệnh gì? Chỉ định chung không nhiều: cảm nắng, trúng gió (sơ cứu ban đầu), nhức đầu, cảm mạo, đau mỏi vai gáy nhẹ do ngồi lâu. Các huyệt và vùng hay dùng:
| Huyệt / vùng | Nằm ở đâu | Thường dùng khi |
|---|---|---|
| Thập tuyên | Đầu 10 ngón tay | Xử trí ban đầu cảm nắng, trúng gió, ngất xỉu nhẹ |
| Đại chùy + Kiên tỉnh | Vùng gáy và vùng vai | Cảm mạo, đau mỏi vai gáy |
| Thái dương – trán | Vùng đầu mặt | Nhức đầu, cảm mạo |
Cặp Đại chùy – Kiên tỉnh có bài riêng: Đại chùy – Kiên tỉnh: cặp huyệt cho vai gáy. Quy trình vẫn vậy: xác định đúng huyệt, sát khuẩn, chích nhẹ nhàng, nặn máu vừa đủ rồi theo dõi người bệnh.
Riêng vùng thái dương – trán nhiều mạch máu, phải sát khuẩn rộng, chích nông, nhẹ tay, tránh mạch máu lớn. Giáo trình cũng ghi rõ những trường hợp không phải chỉ định: bệnh cấp tính nặng, ung thư giai đoạn cuối, suy tim nặng. Những trường hợp này phải đưa tới cơ sở y tế, đừng lấy kim ra chích.
Chích lễ trị bệnh gì trong thực hành, khi nào phải dừng tay?
Ngoài chỉ định chung, người làm nghề còn gặp nhiều nhóm vấn đề theo từng vùng. Bảng dưới đây lấy từ sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", tổng hợp phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng thực tế của Lương Y Xuân Trần. Bạn nhìn kỹ cột cuối giùm: học chích lể là học cả lúc nên chích lẫn lúc phải cất kim.
| Vùng | Nhóm vấn đề thường gặp | Cờ đỏ: dừng tay, đi khám |
|---|---|---|
| Đầu – mặt – cổ | Căng cứng cổ – vai – gáy, đau đầu do gáy; đau đầu, nửa đầu; mất ngủ, chóng mặt; viêm xoang, ù tai | Đau đầu kèm sốt, cứng gáy; đau đầu sau chấn thương; ù tai, nghe kém xuất hiện đột ngột một bên |
| Lưng – chi dưới | Đau thắt lưng, thoát vị đĩa đệm thắt lưng; đau thần kinh tọa; đau khớp gối; gai gót chân | Rối loạn đại tiểu tiện kèm tê yếu chân; khớp sưng nóng đỏ, sốt |
| Chi trên | Tê tay do ống cổ tay hoặc do cột sống cổ; viêm quanh khớp vai; đau khuỷu, viêm lồi cầu | Teo cơ, yếu cầm nắm tăng dần; mất vận động sau chấn thương |
Thấy bảng dài, đừng vội nghĩ "cái gì chích cũng được". Nhớ giùm hai điều:
- Đây không phải danh sách "bệnh chữa được". Chích lể chỉ hỗ trợ giảm nhẹ, khơi thông, thường làm cùng giải cơ, giác hơi. Người bệnh có dấu hiệu ở cột cờ đỏ thì không chích nữa, đưa họ tới cơ sở y tế.
- Mỗi nhóm có huyệt, thứ tự và mức độ riêng. Vì vậy website Chích Lể không đăng phác đồ chi tiết; đọc bảng rồi về tự chích là sai từ bước đầu. Phần này học trên lớp có người kèm tay, hoặc qua Phần B "chích lể theo từng vấn đề" của Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản.
Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về chích lể cổ vai gáy trên kênh YouTube, bạn xem thử:
Khi nào trích lể không giúp được, thậm chí có hại?
Giáo trình ghi rõ 4 trường hợp tuyệt đối không chích:
- Người rối loạn đông máu, vì máu dễ chảy kéo dài, khó cầm.
- Phụ nữ có thai.
- Vùng da đang nhiễm khuẩn.
- Người quá suy nhược.
Sách Phác Đồ nhắc thêm một nhóm phải hỏi kỹ trước khi làm: người đang dùng thuốc chống đông, người tiểu đường (vết chích lâu lành, dễ nhiễm trùng) và người quá sợ kim. Chi tiết có trong bài 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể.
Kể cả khi đúng chỉ định, làm ẩu vẫn có thể gặp tai biến khi chích: ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ, bỏng da khi giác lửa. Làm đúng quy trình thì đều phòng được.
Sợ người bệnh xỉu ngay trên giường? Ngất khi chích thường liên quan cơ chế cường phế vị, nên người làm nghề luôn để mắt tới sắc mặt và mạch, hỏi người bệnh có chóng mặt, hoa mắt không. Hễ thấy da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ là ngừng tay ngay. Xem thêm bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Nói thẳng một câu: chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Đang điều trị bệnh thì bạn cứ theo bác sĩ, đừng bỏ thuốc để đi chích lể.
Muốn dùng chích lể đúng chỗ, nên học từ đâu?
Muốn trả lời trọn câu "chích lể chữa bệnh gì", phải biết ai được chích, chích chỗ nào, chích tới đâu thì dừng.
Chương trình Chích Lể do Lương Y Xuân Trần trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video. Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, làm hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM), đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc và là người biên soạn sách "Chích Lể Căn Bản".
Lớp học đi theo thứ tự cố định: an toàn học trước, kỹ thuật học sau.
- Môn học 01 (bắt buộc, học trước khi cầm kim): kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định, vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn.
- Mô đun 02 (thực hành): chích đầu ngón tay, vùng gáy – vai, thái dương; phối hợp giác hơi; theo dõi người bệnh và xử trí tai biến khi chích; xử lý dụng cụ, chất thải.
Tất cả gói trong phương châm của Lương Y: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Bạn chọn một trong ba cách, tùy nhu cầu:
- Xem miễn phí trước: hơn 60 video bài giảng trên kênh YouTube Xuân Trần, thêm 12 bài chọn lọc (mỗi bài một vùng) ở trang Quà tặng.
- Học online: Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản, 20 bài video (Phần A an toàn – vô trùng, Phần B theo từng vấn đề). Học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Học nghề trực tiếp: Bình Dương/TP.HCM (6.800.000đ) hoặc Hà Nội, Hoàng Mai (7.800.000đ). Học viên lớp nghề được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng, có phôi gốc (chứng chỉ không gồm trong học phí). Hỏi lịch lớp qua Zalo trợ lý 0327 668 134.
Muốn biết kỹ hơn về người dạy, bạn xem bài Xuân Trần là ai?.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể chữa bệnh gì?
Chích lể không chữa riêng một bệnh nào. Mục đích là điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc, thường dùng hỗ trợ cảm mạo, nhức đầu, đau mỏi vai gáy nhẹ do ngồi lâu và sơ cứu ban đầu khi cảm nắng, trúng gió.
Chích máu đầu ngón tay có tác dụng gì?
Đó là chích huyệt Thập tuyên để xử trí ban đầu khi cảm nắng, trúng gió, ngất xỉu nhẹ: sát khuẩn, chích nhẹ, nặn 1–2 giọt máu, sát khuẩn lại. Chấn thương sọ não, đau bụng cấp ngoại khoa, sốt cao co giật nặng thì không chích, đưa ngay tới cơ sở y tế.
Ai không nên trích lể?
Người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, người có vùng da đang nhiễm khuẩn và người quá suy nhược. Người đang dùng thuốc chống đông, người tiểu đường, người quá sợ kim thì phải được hỏi kỹ trước khi làm.
Có tự chích lể ở nhà theo video được không?
Không nên. Mỗi huyệt có vị trí giải phẫu định khu riêng, coi video rồi tự dò rất dễ chích trật chỗ. Video giúp bạn hiểu đúng; muốn cầm kim thật thì phải học có người hướng dẫn.
