Sau khi chích lể, bạn ngồi nghỉ tại chỗ vài phút, thấy chóng mặt, hoa mắt hay vã mồ hôi thì nói ngay với người làm. Về nhà, bạn giữ vết chích khô, sạch khoảng 24 giờ. Tắm được, chỉ đừng ngâm lâu. Máu rỉ hoài không cầm, hoặc vết chích sưng, nóng, đỏ, có mủ thì phải đi khám.
Đi chích về, nhiều người được người nhà dặn kiêng gió, kiêng tắm. Mà ít ai hỏi vết chích đã được sát khuẩn lại chưa, cây kim bỏ vô đâu, hay đứng dậy có bị choáng không. Rút kim ra chưa phải là xong. Khâu sau chích mới là khâu dễ bị làm ẩu nhất.
Bài này bám theo chương trình do Lương Y Xuân Trần đứng lớp. Đọc xong, bạn biết phần nào là việc của mình, phần nào là việc của người chích. Có một bảng 3 mốc để bạn chụp lại, nằm ở phần dấu hiệu phải đi khám.
Sau khi chích lể kiêng gì? Chích lễ xong có được tắm không?
Được tắm. Bạn chỉ cần tránh ngâm lâu chỗ vừa chích. Tài liệu của chương trình Chích Lể không đưa ra danh sách kiêng gió hay kiêng ăn uống cố định nào. Thứ cần giữ là cái vết chích nhỏ xíu kia. Sách "Chích Lể Căn Bản" của Lương Y Xuân Trần dặn 4 việc:
- Giữ vết chích khô, sạch khoảng 24 giờ. Ngày đầu, vết chưa liền hẳn.
- Tắm rửa bình thường, nhưng đừng ngâm lâu vùng vừa chích. Tránh ao hồ, bồn tắm chung, nước bẩn.
- Không gãi, không cạy, dù tay cứ muốn đụng vô coi thử.
- Không tự đắp lá, bôi dầu gió hay thuốc không rõ nguồn lên vết, kể cả khi người nhà có lòng đem tới.
Còn mấy lời kiêng cữ ông bà truyền lại thì sao? Giáo trình dặn người làm nghề không dựa vào kinh nghiệm truyền miệng chưa kiểm chứng, nên bài này chỉ ghi những gì có trong sách. Chắc nhất là trước khi về, bạn hỏi thẳng người đã chích cho mình: vùng này, buổi này cần để ý gì thêm? Người làm nghề đàng hoàng sẽ dặn rõ. Nếu buổi đó có giác hơi kèm, bạn đọc thêm bài chích lể kết hợp giác hơi.
Giữ vết chích là chuyện mấy ngày sau. Có một chuyện phải để ý sớm hơn nhiều, ngay mấy phút đầu khi bạn còn ngồi trên ghế.
Chích lể xong bị chóng mặt, hoa mắt có sao không?
Có thể là dấu hiệu sắp ngất. Có cảm giác đó thì bạn nói liền với người đang làm, đừng ráng chịu, kể cả khi kim đã rút ra rồi.
Ngất khi chích lể thường liên quan tới cơ chế cường phế vị. Vì vậy người làm đúng nghề phải theo dõi bạn trong và sau khi chích: nhìn sắc mặt, bắt mạch, hỏi thẳng bạn có chóng mặt, hoa mắt hay vã mồ hôi không. Họ hỏi thì bạn cứ nói thật.
Có một điều nhiều người không ngờ. Sách "Chích Lể Căn Bản" dặn rằng ngất có thể tới muộn, đúng lúc bạn vừa đứng lên. Nên chích xong, bạn nhớ:
- Ngồi hoặc nằm nghỉ vài phút tại chỗ.
- Uống một ly nước ấm.
- Đứng dậy từ từ, đừng bật dậy.
Sắc mặt bạn chưa ổn thì người làm đúng nghề sẽ chưa cho về. Thấy da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ thì người làm phải ngừng ngay mọi thao tác, xử trí theo quy trình cấp cứu ban đầu và báo người có thẩm quyền. Chỗ bạn đi chích mà không ai để ý tới mấy dấu hiệu này thì nên cân nhắc lại. Các dấu hiệu báo trước và từng bước xử trí có trong bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Qua được mấy phút đầu rồi, việc còn lại là để ý vết chích khi về nhà.
Sau khi chích lễ, dấu hiệu nào phải gọi lại hoặc đi khám ngay?
Có hai dấu hiệu bạn không được bỏ qua, dù chỉ mới chích vài mũi nhỏ.
1. Máu cứ rỉ hoài, đè bông mãi không cầm
- Vì sao đáng lo: chảy máu kéo dài là một tai biến khi chích, cần đánh giá lại tình trạng đông máu. Rối loạn đông máu nằm trong 4 trường hợp không chích lể. Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" còn xếp người đang uống thuốc chống đông vào nhóm phải hỏi kỹ trước khi làm: hoặc nhẹ tay, hoặc không làm.
- Làm gì: gọi lại người đã chích cho bạn, hoặc tới cơ sở y tế. Đừng tự chích thêm, cũng đừng đắp gì lên vết.
2. Vết chích sưng, nóng, đỏ, có mủ
- Vì sao đáng lo: đây là nhiễm khuẩn tại chỗ, thường do sát khuẩn chưa kỹ hoặc dụng cụ không bảo đảm. Sách Phác Đồ cũng ghi người tiểu đường có vết chích lâu lành, dễ nhiễm trùng hơn, nên càng phải để ý.
- Làm gì: đi khám. Đừng ráng đợi vài bữa coi nó có tự lặn không.
Chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Thấy dấu hiệu nặng như ngất, máu chảy không cầm hay vết chích sưng đỏ lan rộng thì đưa người đó tới cơ sở y tế ngay. Chích lể hợp với ai, không hợp với ai thì có trong bài chích lể có tốt không. Bốn tai biến khi chích và cách phòng từng cái được nói kỹ trong bài chích lể có nguy hiểm không.
Bảng dưới đây chia mọi việc theo 3 mốc thời gian. Bạn chụp lại để khỏi phải nhớ:
| Thời điểm | Người làm | Người được chích | Khi nào đi khám hoặc gọi hỗ trợ |
|---|---|---|---|
| Ngay sau chích | Sát khuẩn lại; bỏ kim vào hộp kháng thủng; bỏ bông gạc vào thùng chất thải lây nhiễm; vệ sinh tay; khử khuẩn ống giác | Ngồi nghỉ, không bật dậy liền; thấy chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi thì nói ngay | Da tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ → ngừng ngay, xử trí cấp cứu ban đầu |
| Khoảng 24 giờ đầu | Dặn khách để ý vết chích, có gì lạ thì báo lại | Giữ vết chích khô, sạch; không gãi, không cạy, không tự bôi đắp | Máu rỉ mãi không cầm → gọi người làm hoặc tới cơ sở y tế đánh giá đông máu |
| Những ngày sau | Ghi nhận phản hồi của khách | Xem vết chích mỗi ngày | Sưng, nóng, đỏ, có mủ → nhiễm khuẩn tại chỗ → đi khám |
Nhìn kỹ sẽ thấy: phần lớn rủi ro ở cột cuối đã được chặn từ trước bằng những việc ở cột "Người làm". Vậy cụ thể người làm phải làm gì?
Chích lể xong, người làm phải làm gì ngay?
Cây kim vừa rút ra thì bỏ đâu? Ít ai hỏi câu này, mà nó lại cho thấy chỗ đó làm có tới nơi tới chốn hay không. Bạn đi chích thì dò danh sách dưới đây coi chỗ mình làm có đủ 5 việc không. Là học viên hay kỹ thuật viên thì phải tập cho tới khi thuần tay.
- Sát khuẩn lại vị trí chích. Kể cả khi chích thập tuyên đầu ngón tay chỉ nặn 1–2 giọt máu, bước cuối vẫn là sát khuẩn lại. Với vùng có giác, sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" ghi trình tự: gỡ ống, lau huyết, ôm gọn vùng chích cho vết se khít, rồi rửa lại bằng nước muối sinh lý.
- Bỏ kim vào hộp kháng thủng liền. Đừng đặt kim xuống bàn rồi tính lát dọn. Kim đã dùng thì không rửa, không lau cồn để xài lại, đúng nguyên tắc "Một kim – một người bệnh".
- Gom bông gạc dính máu như chất thải lây nhiễm. Bỏ vô túi hoặc thùng theo quy định, không bỏ chung rác thường.
- Tháo găng xong thì vệ sinh tay đúng kỹ thuật, kể cả khi tay không thấy dính gì.
- Khử khuẩn ống giác nếu buổi đó có phối hợp giác hơi. Ống giác dùng lại phải được khử khuẩn đúng quy trình rồi mới đặt lên người kế tiếp.
Trong nghề này, lây nhiễm đi qua ba đường chính: máu, dịch sinh học và vật sắc nhọn. Năm việc trên chặn đúng ba đường đó, bảo vệ cả người được chích, người làm lẫn người dọn dẹp phía sau.
Vì sao lớp Chích Lể của Lương Y Xuân Trần dạy kỹ khâu trước và sau khi chích?
Bốn tai biến khi chích có thể gặp là ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ và bỏng da khi giác lửa. Cả bốn đều phòng được nếu làm đúng quy trình, mà phần lớn quy trình đó nằm ở trước và sau mũi kim. Chích sao cho trúng huyệt thì ai cũng để tâm. Còn rửa tay, bỏ kim, gom bông gạc? Mấy việc nhỏ đó mới dễ bị làm cho có.
Vì vậy, trong chương trình "Kỹ thuật chích lể trong Y học cổ truyền", Môn 01 về kiến thức cơ sở và an toàn là môn bắt buộc, học trước Mô đun 02 kỹ thuật. Học viên tập vệ sinh tay, dùng phương tiện phòng hộ, xử lý dụng cụ, vật sắc nhọn và chất thải cho thuần tay. Sau đó mới tới chích đầu ngón tay, vùng gáy – vai hay thái dương. Tinh thần là an toàn học trước, kỹ thuật học sau. Muốn hiểu nghề này từ gốc, bạn đọc thêm bài chích lể là gì.
Người đứng lớp là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y và vẫn làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân. Lương Y trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng, quay toàn bộ video của chương trình Chích Lể, và đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc. Hai cuốn sách nhắc trong bài, "Chích Lể Căn Bản" và "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", cũng do Lương Y biên soạn. Phương châm của Lương Y: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn."
Ngoài giờ lên lớp, Lương Y Xuân Trần chia sẻ miễn phí hơn 60 video bài giảng trên kênh YouTube Xuân Trần, trong đó có video bài giảng về việc kiểm tra trước khi chích vùng cổ vai gáy.
Bạn muốn biết chỗ mình đi chích có làm đủ bước không, hay muốn học nghề cho bài bản, thì cũng nên bắt đầu từ phần an toàn:
- Học online: Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản gồm 20 bài video, Phần A dành riêng cho nền tảng an toàn – vô trùng. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Chưa chắc thì xem thử: xem trước 12 bài giảng chọn lọc miễn phí.
- Học trực tiếp: có lớp ở Bình Dương/TP.HCM và Hà Nội (Hoàng Mai). Bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi lịch lớp.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể xong có cần sát khuẩn lại không? Kim bỏ đâu?
Có, kể cả khi chỉ nặn 1–2 giọt máu ở đầu ngón tay. Kim phải bỏ liền vào hộp kháng thủng, không rửa, không lau cồn để xài lại. Đó là nguyên tắc "Một kim – một người bệnh" của lớp Chích Lể.
Sau khi chích lể kiêng gì?
Tài liệu chương trình Chích Lể không có danh sách kiêng ăn uống cố định. Thứ cần giữ là vết chích: khô, sạch khoảng 24 giờ, không gãi, không cạy, không tự đắp lá hay bôi thuốc không rõ nguồn.
Chích lễ xong có được tắm không?
Được, bạn tắm bình thường. Chỉ đừng ngâm lâu chỗ vừa chích, và tránh ao hồ, bồn tắm chung, nước bẩn.
Trích lể xong bị chóng mặt phải làm sao?
Nói liền với người làm, ngồi hoặc nằm nghỉ tại chỗ, uống một ly nước ấm rồi đứng dậy từ từ, vì cơn ngất có thể tới muộn. Nếu da tái, vã mồ hôi lạnh thì người làm phải ngừng ngay.
Vết chích lể sưng đỏ, có mủ có nguy hiểm không?
Đó là dấu hiệu nhiễm khuẩn tại chỗ. Bạn nên đi khám sớm, đừng đợi vài bữa coi có tự hết không. Người tiểu đường càng phải để ý, vì vết chích lâu lành và dễ nhiễm trùng hơn.
