Kim chích lể là cây kim dùng để chích nhẹ vào huyệt hoặc vùng da trên đường kinh. Ba loại hay gặp là kim tam lăng (mũi ba cạnh), kim hoa mai và lancet. Loại nào cũng phải vô khuẩn, đóng gói sẵn, dùng một lần cho đúng một người, chích xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng.
Bạn gõ "kim tam lăng là kim gì" hay "chích máu đầu ngón tay dùng kim gì" chắc là vì trong nhà còn cây kim cũ của ông bà, hoặc bạn tính lấy kim khâu hơ lửa cho lẹ. Khoan đã. Bài này nói rõ loại nào được dùng, loại nào phải bỏ, và vì sao trong chương trình Chích Lể, cây kim nằm trong phần an toàn học trước.
Kim chích lể gồm những loại nào?
Sách “Chích Lể Căn Bản” của Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) kể ra ba dụng cụ bạn sẽ gặp nhiều nhất. Mỗi cây làm một việc riêng, lẫn là sai ngay từ đầu:
- Kim tam lăng: thân tròn, mũi ba cạnh sắc. Đây là cây "chủ lực", dùng chích một điểm (điểm thích) hoặc chích vào lạc mạch nổi lên cho máu ra (thích lạc).
- Kim hoa mai (kim thất tinh): một chùm kim nhỏ gắn ở đầu cán, chứ không phải một mũi. Kim này chỉ gõ nông trên vùng da rộng, không chích sâu.
- Lancet: kim đóng gói vô khuẩn sẵn từ nhà máy, dùng một lần. Bóc ra, chích, bỏ.
| Dụng cụ | Việc chính | Lượng máu ra | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Kim tam lăng | Chích điểm, chích lạc mạch | Khá | Người đã quen tay |
| Kim hoa mai (thất tinh) | Gõ nông trên vùng rộng | Ít, rớm | Vùng mỏi rộng, không có điểm rõ |
| Lancet dùng một lần | Chích điểm | Ít đến vừa | Người mới học |
Với người mới, sách dặn rõ: bắt đầu với lancet, quen tay rồi hẵng cầm tam lăng. Trong ba loại, cây tam lăng là cây bị hỏi nhiều nhất, và cũng bị hiểu sai nhiều nhất.
Kim tam lăng chích lể là kim gì, kim của ông bà còn dùng được không?
Kim tam lăng là cây kim thân tròn, mũi ba cạnh sắc, hay được nhắc tới khi nói về chích lể (miền Nam quen gọi trích lể). Theo sách, ba cạnh sắc giúp mũi kim rạch gọn, vết nhỏ, mau lành hơn kim tù. Kim cho máu ra khá nhiều, hợp ca cần lấy máu ứ, nên chỉ người đã được hướng dẫn kỹ thuật mới cầm.
Nhiều nhà vẫn còn cất cây kim của ông bà, gói kỹ, lâu lâu lấy ra lau cồn rồi dùng tiếp. Bạn đừng làm vậy. Cây kim đã đi qua da người thì lau sạch cỡ nào cũng không còn bảo đảm vô khuẩn. Kim tam lăng dùng trong nghề hôm nay là loại vô trùng, đóng gói sẵn: mỗi ca một cây, chích xong là bỏ, không mài lại, không xài lại.
Nếu bạn chưa rõ chích lể là gì, nên đọc bài Chích lể là gì? trước để nắm nền tảng kinh lạc và huyệt vị.
Kim chích máu đầu ngón tay: kim khâu hơ lửa có được không?
Không được. Chích đầu 10 ngón tay là chích huyệt Thập tuyên, hay dùng để xử trí ban đầu khi bị cảm nắng, trúng gió hay ngất xỉu nhẹ. Đây cũng là chỗ hay bị làm ẩu nhất: thấy người nhà lả đi là kiếm kim khâu, kim băng, hơ qua bật lửa rồi chích luôn. Gấp thì có gấp, nhưng hơ lửa xong, cây kim đó có thành kim vô khuẩn không? Không.
Đầu ngón tay nhỏ, nhưng chích vào đó vẫn là mở một lối vào máu. Giáo trình ghi rõ từng bước: sát khuẩn đầu ngón tay → chích nhẹ → nặn 1–2 giọt máu → sát khuẩn lại. Không garô, không chườm nóng trước khi chích.
| Loại kim | Đạt chuẩn không? | Vì sao |
|---|---|---|
| Lancet, kim tam lăng, kim hoa mai vô trùng, đóng gói sẵn, dùng một lần | Đạt | Vô khuẩn từ nhà sản xuất, mỗi người một cây, chích xong bỏ vào hộp kháng thủng |
| Kim khâu, kim may | Không đạt | Không phải dụng cụ y tế vô khuẩn, không biết đã qua tay ai, cất ở đâu |
| Kim băng, ghim cài | Không đạt | Không vô khuẩn, mũi kim không làm ra để chích, dễ phải ghì mạnh nên đau |
| Kim hơ lửa | Không đạt | Hơ lửa không biến một cây kim bất kỳ thành kim vô khuẩn đóng gói sẵn |
| Kim đã dùng rồi đem rửa, lau cồn, "hấp lại" | Không đạt | Không tái sử dụng kể cả đã rửa, lau cồn, để phòng lây nhiễm chéo qua đường máu |
Hàng cuối bảng là chỗ nhiều người còn lăn tăn nhất, nhất là khi chích cho người trong nhà.
Vì sao kim chích lễ phải dùng một lần, kể cả cho người nhà?
Chích cho mẹ, cho chồng, cho con thì lấy lại cây kim hôm qua được không? Không được. Lương Y Hồng Xuân đã làm nghề Đông y hơn 10 năm, vẫn làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân và đã đào tạo hàng trăm học viên ở các lớp miền Nam và miền Bắc. Có một nguyên tắc Lương Y chưa bao giờ nới ra: "Một kim – một người bệnh."
Lý do nằm ngay trong giáo trình: nguy cơ lây nhiễm chính trong nghề đến từ máu, dịch sinh học và vật sắc nhọn, mà cây kim chích lể dính cả ba. Kim đã qua da người này đem chích tiếp người kia là đem máu người này sang người kia. Đó là lây nhiễm chéo qua máu, mắt thường không thấy, và người nhà với nhau cũng không ngoại lệ.
Nên mấy câu quen miệng như "lau cồn kỹ rồi" hay "cây này mình tôi xài thôi" đều không đứng được. Sách nói rõ không có chuyện "một cây gắn với đúng một người": kim đã chích là không xài lại, kể cả khi đã rửa hay lau cồn. Bạn muốn đọc kỹ hơn thì xem bài “Một kim – một người bệnh”.
Phương châm Lương Y dạy ngay từ buổi đầu là "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Vế ở giữa nói về chính cây kim, và nó không có ngoại lệ chỉ vì đang gấp.
Ngoài sách, Lương Y Xuân Trần còn có video bài giảng về những bước người mới học chích lể dễ bỏ qua, đăng trên kênh YouTube Xuân Trần, nơi Lương Y chia sẻ miễn phí hơn 60 video.
Trước và sau khi chích cần làm gì, mua kim vô trùng ở đâu?
Cây kim không đứng một mình. Theo sách, bộ đi kèm tối thiểu gồm năm món, thiếu món nào là làm nghề bằng may rủi:
- Khay sạch để đặt dụng cụ, không để kim lăn lóc trên bàn.
- Bông, gạc vô khuẩn để thấm máu, ép cầm máu.
- Cồn 70 độ hoặc povidone-iodine để sát khuẩn da.
- Găng tay dùng một lần, bảo vệ cả người làm lẫn người được chích.
- Hộp kháng thủng để bỏ kim đã dùng.
Trước khi chích:
- Vệ sinh tay rồi mới đeo găng. Găng không thay cho rửa tay.
- Kiểm tra vỉ kim: còn nguyên, còn hạn, không rách, không ẩm. Vỉ đã bóc mà chưa dùng ngay thì bỏ.
- Sát khuẩn da theo vòng tròn từ trong ra ngoài, chờ khô rồi mới chích.
Sau khi chích:
- Bỏ kim ngay vào hộp kháng thủng, chống rò rỉ. Đừng đặt xuống bàn rồi mới gom.
- Bông gạc dính máu là chất thải lây nhiễm, thu gom vào túi/thùng theo quy định.
- Tháo găng, vệ sinh tay lại.
- Theo dõi sắc mặt, mạch, hỏi người được chích có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không. Thấy dấu hiệu sắp ngất thì ngừng ngay.
Mũi kim chớm cùn, chớm cong là thay ngay: kim cùn phải ghì mạnh, vừa đau vừa xé rách da, lâu lành.
Kim tốt chưa đủ, bạn còn phải biết ai không được chích: người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da đang nhiễm khuẩn, người quá suy nhược. Bài 4 trường hợp không chích lể nói kỹ từng trường hợp. Chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Gặp triệu chứng nặng thì đưa tới cơ sở y tế.
Bạn đã học và cần dụng cụ đúng chuẩn? Trang Sách & dụng cụ có Bộ kim chích lể vô trùng: kim dùng một lần, kèm bông, cồn sát khuẩn và găng tay, đúng loại học viên được hướng dẫn trong khóa. Muốn biết giá thì nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134.
Bạn chưa học? Vậy thì đừng mua kim trước. Hãy học Phần A của Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản, phần nền tảng an toàn – vô trùng do Lương Y Xuân Trần trực tiếp biên soạn và quay video. Muốn xem Lương Y dạy ra sao thì ghé trang quà tặng với 12 bài giảng chọn lọc.
Trước khi cầm kim, bạn tự hỏi 3 câu: kim có vô khuẩn, đóng gói sẵn không? Có phải kim mới cho đúng người này không? Người này có thuộc trường hợp không được chích không? Một câu chưa ổn là chưa chích. Đó là tinh thần của chương trình Chích Lể: an toàn học trước, kỹ thuật học sau.
Câu hỏi thường gặp
Kim tam lăng có dùng lại được không nếu đã sát trùng?
Không. Rửa sạch, lau cồn hay "hấp lại" cũng không dùng lại được, kể cả khi chích lại cho đúng người đó. Chích xong là bỏ, ca sau bóc một cây mới từ vỉ vô khuẩn.
Chích máu đầu ngón tay bằng kim khâu hơ lửa được không?
Không được. Hơ lửa không biến kim khâu thành kim vô khuẩn đóng gói sẵn. Chỉ dùng kim vô khuẩn dùng một lần, người mới thì dùng lancet.
Người mới học nên dùng kim tam lăng hay lancet?
Nên dùng lancet. Lancet đóng gói vô khuẩn sẵn, bóc ra chích rồi bỏ. Kim tam lăng cho máu ra nhiều hơn, đợi quen tay hãy chuyển sang.
Mua bộ kim chích lể vô trùng của Chích Lể thế nào?
Bạn xem ở trang Sách & dụng cụ, hoặc nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi giá và đặt hàng.
