Giải cơ trước khi chích lể là làm mềm vùng cơ đang co cứng trước khi đụng tới kim. Người làm day, miết bằng tay có dầu, hoặc dùng lược sừng miết, gạt cho cơ nhả ra, rồi mới lau dầu, sát khuẩn và chích. Sách Phác Đồ xếp đây là bước mở đầu ở mỗi vùng chích.
Chích chỗ nào đau rồi nặn máu ra là xong? Không phải. Trước mũi kim còn một chặng chuẩn bị mà người mới học hay làm qua loa nhất.
Giải cơ trước khi chích lể là gì, vì sao không được bỏ qua?
Chích lể (miền Nam quen gọi trích lể) là dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Phần nền nằm ở bài Chích lể là gì?. Ngoài thực tế, người làm nghề hay phối hợp chích lể với giải cơ và giác hơi.
Sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", soạn theo phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, ghi trình tự nền ở mỗi vùng bắt đầu bằng đúng một việc: giải cơ (day, miết) cho mềm. Ở các bài theo vùng, sách nhắc bước này bằng những chữ rất nặng:
- Hiệu quả nằm ở chặng này: bài tê tay ghi giải cơ trước là phần "quyết định hiệu quả", bài thần kinh tọa nhấn "phần này rất quan trọng".
- Cơ lạnh, cứng thì chích khó: người hàn khí nhiều, lưng lạnh thường chích không ra máu, nên sách dặn làm ấm trước rồi mới giải cơ.
- Ở bài cổ vai gáy, lưu ý đầu tiên là giải cơ kỹ, day miết cho mềm vai gáy.
Giải cơ là bước chuẩn bị cho mũi kim, không thay được chích lể, càng không thay được việc điều trị.
Quy trình giải cơ chích lể: trước khi cầm kim phải qua mấy chặng?
Có 4 chặng: hỏi kỹ, làm ấm, làm mềm, làm sạch. Đủ 4 chặng mới tới mũi kim. Nhiều người tưởng giải cơ xong là chích được liền, thật ra nó chỉ là chặng thứ ba. Trình tự dưới đây lấy từ bài an toàn và các bài theo vùng trong sách Phác Đồ.
| Chặng | Làm gì | Vì sao |
|---|---|---|
| 1. Hỏi kỹ | Hỏi tiền sử, thuốc đang dùng, tình trạng hiện tại. Cho người được làm nằm hoặc ngồi thật thoải mái. Bày dụng cụ sẵn, ngăn nắp | Sách ghi tư thế thoải mái là điều "quan trọng nhất" trong nguyên tắc này |
| 2. Làm ấm | Xịt dầu hoặc đắp cao cho vùng sắp làm ấm lên | Người hàn khí nhiều, lưng lạnh thì thường chích không ra máu |
| 3. Làm mềm | Giải cơ bằng tay hoặc lược sừng, đi theo lớp: làm nóng, làm mềm rồi tới thư giãn sâu | Cơ còn co cứng thì chưa nên sang bước sau |
| 4. Làm sạch | Lau sạch dầu, cao. Rửa tay, đeo găng. Sát khuẩn bằng bông cồn 70° dùng 1 lần, lau vòng xoáy từ tâm ra ngoài, chờ cồn khô | Da còn dầu thì sát khuẩn không chuẩn. Găng tay bảo vệ cả người làm lẫn người bệnh |
| Sau 4 chặng | Xác định đúng huyệt, đúng điểm rồi mới chích, phối hợp giác hơi theo quy trình | Giữ đúng nguyên tắc "Một kim – một người bệnh" |
Bạn để ý chặng 4. Ở cả bài thần kinh tọa lẫn bài khớp vai, xong phần giải cơ là sách ghi liền một ý: lau sạch dầu, sát khuẩn da chuẩn. Tay vừa miết xong, da còn bóng dầu thì chưa được cầm kim. Ống giác đi với mũi kim ra sao, bạn đọc thêm ở bài chích lể giác hơi.
Đọc bảng thì dễ, cầm lên làm mới khó. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về kỹ thuật giải cơ chuyên sâu trước khi chích lể vùng cổ vai gáy trên kênh YouTube.
Lược sừng giải cơ khác gì giải cơ bằng tay?
Mục đích y chang nhau. Giải cơ bằng tay là day, miết bằng ngón tay, thường có dầu cho vùng cơ ấm và mềm. Còn lược sừng giải cơ là dùng lược miết, gạt, cạo kéo xuống trên vùng cơ. Ở trang dụng cụ, lược sừng trâu già được giới thiệu là đồ dùng giải cơ cổ vai gáy, lưng trước khi chích lể, ít tiếp xúc da, nhả cơ nhanh.
Lược là thêm một lựa chọn chứ không phải điều kiện bắt buộc. Có điều cầm lược thì dễ, dùng cho đúng mới khó: góc miết, hướng đi, lực tay phải vừa để tác động đúng vùng cơ mà không làm tổn thương da. Khóa Giải Cơ Chuyên Sâu Bằng Lược Sừng của Lương Y Xuân dạy đúng mấy chỗ đó:
- Vì sao chất liệu sừng hợp để miết, gạt, làm mềm cơ.
- Cách cầm và điều khiển lược: góc miết, hướng đi, lực tay.
- Bản đồ các vùng cơ hay căng cứng: cổ vai gáy, lưng, tay, chân, và cách xử lý từng vùng.
- Giải cơ theo lớp, từ làm nóng, làm mềm tới thư giãn sâu.
- Cách vệ sinh dụng cụ và giữ lược bền đẹp.
Khóa hợp với người hay mỏi cổ vai gáy do ngồi nhiều, người muốn thư giãn cơ cho mình và người thân ở nhà, và người làm massage, spa muốn thêm một kỹ thuật mềm mại. Cần nói rõ: giải cơ giúp thư giãn, dễ chịu hơn, chứ không phải là cách điều trị bệnh.
Muốn coi trước cách cầm lược, Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về giải cơ bằng lược sừng trên kênh YouTube:
Nếu bạn muốn sắm một cây, lược sừng trâu già có ở trang dụng cụ giá 900.000đ, tặng kèm video hướng dẫn dùng lược cho từng vùng.
Khi nào phải dừng tay, không giải cơ cũng không trích lể?
Người thuộc nhóm không được chích thì bạn dừng từ đầu, đừng giải cơ "chuẩn bị sẵn" rồi mới tính. Giáo trình ghi bốn chống chỉ định:
- Người rối loạn đông máu, vì dễ chảy máu kéo dài, khó cầm.
- Phụ nữ có thai.
- Vùng da đang nhiễm khuẩn.
- Người quá suy nhược.
Theo kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y Xuân, có thêm mấy trường hợp phải hỏi kỹ, nhẹ tay hoặc không làm: người đang dùng thuốc chống đông, người sau sinh hay sau mổ chưa hồi phục (với sản phụ, sách dặn giải cơ nhẹ tay và tránh hẳn vùng bụng, sẹo mổ), và người quá sợ kim, vì ép làm dễ choáng ngất. Chi tiết có trong bài 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể.
Gặp một trong các dấu hiệu sau thì dừng tay, đưa người đó tới cơ sở y tế:
- Vùng định làm sưng nóng đỏ, có mủ.
- Sốt cao li bì, co giật.
- Khó thở nặng, đau ngực.
- Rối loạn đại tiểu tiện kèm tê yếu tay chân.
Đang làm mà thấy da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ thì ngừng ngay. Cách nhận biết có trong bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Giải cơ và chích lể chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Bạn đọc thêm bài Chích lể có tốt không?.
Học giải cơ trước khi chích lễ ở đâu cho bài bản?
Chọn chỗ học, bạn coi nơi đó có dạy giải cơ thành một bước riêng trước khi chích không, và người đứng lớp có làm nghề mỗi ngày không. Chương trình Chích Lể do Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần) trực tiếp đứng lớp, và Lương Y dạy theo đúng tinh thần: "hiểu cơ thể trước, giải cơ trước, rồi mới chích".
Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã dạy hàng trăm học viên ở các lớp miền Nam lẫn miền Bắc. Lương Y tự biên soạn bài giảng, tự quay toàn bộ video và là tác giả sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (145 trang A5). Hằng ngày Lương Y vẫn làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân, 40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM. Trên kênh YouTube Xuân Trần có hơn 60 video bài giảng chia sẻ miễn phí. Học viên phải học xong Môn 01 về kiến thức cơ sở và an toàn thì mới qua Mô đun 02 kỹ thuật.
Bạn muốn tới đâu thì chọn lối đó:
- Chỉ muốn giải cơ cho mình và người nhà: khóa Giải Cơ Chuyên Sâu Bằng Lược Sừng. Video đang hoàn thiện, học phí liên hệ, có thể đăng ký giữ chỗ trước.
- Muốn học nền chích lể tại nhà: khóa online Chích Lể Đông Y Cơ Bản gồm 20 bài video, Phần A là nền tảng an toàn – vô trùng. Học phí 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ), tặng kèm Khóa Giải cơ Nguyên ủy – Bám tận để hiểu điểm bám của cơ, giải cơ đúng chỗ.
- Muốn làm nghề: học lớp trực tiếp ở Sài Gòn/Bình Dương (6.800.000đ) hoặc Hà Nội, quận Hoàng Mai (7.800.000đ), có người kèm tận tay. Học viên được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng có phôi gốc, phần chứng chỉ không gồm trong học phí.
Muốn so kỹ từng lớp, bạn xem bài Học chích lể ở đâu?.
Câu hỏi thường gặp
Không có lược sừng thì giải cơ bằng tay được không?
Được. Bài cổ vai gáy trong sách Phác Đồ chỉ ghi giải cơ kỹ trước, tức là day, miết cho mềm vai gáy. Bước này bạn làm bằng tay với dầu xoa bóp vẫn đúng trình tự. Lược chỉ giúp ít tiếp xúc da và nhả cơ nhanh hơn.
Lược sừng giải cơ có làm trầy da không?
Miết sai góc, sai lực thì da có thể bị tổn thương. Vì vậy khóa lược sừng dạy kỹ góc miết, hướng đi và lực tay để tác động đúng vùng cơ mà không làm hại da. Dùng xong thì vệ sinh lược đúng cách trước khi dùng cho người khác.
Chỉ giải cơ mà không chích lể có được không?
Được. Giải cơ tự nó đã giúp thư giãn, dễ chịu hơn. Còn có nên chích hay không thì người có chuyên môn phải sàng lọc theo các chống chỉ định ở trên.
Giải cơ xong có cần lau dầu trước khi chích lể không?
Cần. Giải cơ xong bạn lau sạch dầu, cao, rồi sát khuẩn da bằng bông cồn 70° dùng một lần, lau vòng xoáy từ tâm ra ngoài, không lau ngược, chờ cồn khô rồi mới trích lể.
