Chích lể có tốt không? Chích lể là kỹ thuật Y học cổ truyền có ích khi làm đúng người, đúng huyệt, đúng quy trình vô khuẩn. Nó dùng để xử trí ban đầu lúc cảm nắng, trúng gió, hoặc điều hòa khí huyết khi cảm mạo, nhức đầu, mỏi vai gáy nhẹ. Làm sai người, sai chỗ hay dùng lại kim thì chích lể có thể gây hại.
Chắc bạn từng thấy cảnh này: trưa nắng có người xây xẩm, ông bà lấy kim chích đầu mười ngón tay. Chỗ đó đúng, vì là huyệt Thập tuyên. Nhưng kim có sạch không, nặn bao nhiêu là đủ, người được chích có thai không, thì ít ai hỏi.
Vậy nên hỏi "chích lễ có tốt ko" hay "chích lễ có hại không" thì không có một chữ "có" hay "không" cho mọi người. Tốt hay hại nằm ở ba chỗ: ai được chích, ai cầm kim, và chích theo cách nào. Cả ba chỗ này bạn tự kiểm tra được.
Chích lể tốt ở điểm nào, theo đúng giáo trình?
Chích lể tốt ở chỗ giúp điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc, chứ không phải "chích vô là hết". Theo chương trình "Kỹ thuật chích lể trong Y học cổ truyền", chích lể (miền Nam quen gọi trích lể) là dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh. Nền của nó là học thuyết kinh lạc – huyệt vị: khí huyết ứ trệ thì người ta thấy mỏi, đau, nặng nề. Phần nền này có ở bài chích lể là gì.
Cái "tốt" đó chỉ dùng vào mấy chỗ rõ ràng:
- Thập tuyên (đầu 10 ngón tay): hỗ trợ xử trí ban đầu khi cảm nắng, trúng gió, ngất xỉu nhẹ. Xem bài huyệt Thập tuyên sơ cứu cảm nắng, trúng gió.
- Vùng gáy – vai, thái dương – trán: hỗ trợ khi cảm mạo, nhức đầu, mỏi vai gáy nhẹ do ngồi lâu. Cặp huyệt vùng gáy – vai có ở bài Đại chùy – Kiên tỉnh.
- Thường làm chung với giải cơ, giác hơi, chứ không đứng một mình.
Quay lại chuyện ông bà: chỗ thì đúng, nhưng giáo trình đi từng bước (sát khuẩn, chích nhẹ, nặn 1–2 giọt, sát khuẩn lại; không garô, không chườm nóng trước). Bỏ bước là cái "tốt" dễ thành cái hại. Người xây xẩm mà kèm triệu chứng nặng, hoặc càng lúc càng tệ, thì đưa tới cơ sở y tế trước, đừng chích thử ở nhà.
Còn chích một lần là hết đau luôn, "tăng miễn dịch suốt đời", hay thay cho thuốc tây y thì chích lể không làm được. Ai hứa vậy là nói quá giáo trình. Các nhóm vấn đề hay dùng chích lể có ở bài chích lể chữa bệnh gì.
Chích lễ có hại không? Hại khi nào?
"Chích vô lỡ xỉu thì sao? Cây kim đó chích người khác rồi, có lây gì không?" Nói thẳng: chích lễ có hại, nếu làm sai. Kim là vật sắc nhọn, lại chạm vào máu, nên hại hay không là do người cầm kim làm đúng hay làm ẩu.
Giáo trình kể ra 4 tai biến khi chích có thể gặp, cái nào cũng gắn với một chỗ hay làm sai:
- Ngất: thường liên quan cơ chế cường phế vị, báo trước bằng da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ. Thấy vậy là ngừng ngay, xử trí theo quy trình cấp cứu ban đầu. Xem bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
- Chảy máu kéo dài, khó cầm: nhất là ở người rối loạn đông máu; gặp thì phải đánh giá lại đông máu.
- Nhiễm khuẩn tại chỗ: do sát khuẩn qua loa hoặc dụng cụ không bảo đảm.
- Bỏng da: khi giác hơi bằng lửa sau chích.
Còn chuyện "có lây gì không" nằm ở việc dùng lại kim: kim dùng lại có nguy cơ lây nhiễm chéo qua đường máu, kể cả kim đã rửa hay lau cồn. Vì vậy Lương Y Xuân Trần luôn nhấn mạnh "Một kim – một người bệnh." Kim dùng một lần, chích xong bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Mấy chuyện trên đều phòng được nếu làm đúng quy trình.
Thêm nữa, "nặn càng nhiều máu càng tốt" là hiểu lầm: vùng gáy vai chỉ nặn vừa đủ, đủ hiệu quả mà không mất máu quá mức. Từng tai biến khi chích và cách phòng có ở bài chích lể có nguy hiểm không.
| Chích lể có lợi khi… | Chích lể dễ thành có hại khi… |
|---|---|
| Đúng chỉ định: cảm nắng, trúng gió (sơ cứu ban đầu), nhức đầu, cảm mạo, mỏi vai gáy nhẹ | Dùng cho tình huống nặng, cần đưa tới cơ sở y tế |
| Người được chích không thuộc nhóm chống chỉ định | Người rối loạn đông máu, phụ nữ có thai, vùng da nhiễm khuẩn, người quá suy nhược |
| Xác định đúng huyệt theo giải phẫu định khu | Chích thử vùng bất kỳ, chích chỗ người bệnh tự chỉ, theo "quen tay" |
| Kim vô khuẩn, dùng một lần | Dùng lại kim, kể cả đã rửa hay lau cồn |
Ai không nên chích lể, dù cả nhà đều nói chích lễ tốt?
Nhiều nhà quen "ai xây xẩm cũng chích", mà quên rằng có người chích vô chỉ rước thêm rủi ro. Giáo trình ghi rõ bốn trường hợp chống chỉ định:
- Rối loạn đông máu: dễ chảy máu kéo dài, khó cầm.
- Phụ nữ có thai.
- Vùng da đang nhiễm khuẩn.
- Người quá suy nhược.
Từng trường hợp được giải thích ở bài 4 trường hợp tuyệt đối không chích lể. Riêng chích đầu ngón tay thì không dùng khi gặp chấn thương sọ não, đau bụng cấp ngoại khoa hay sốt cao co giật nặng. Ung thư giai đoạn cuối, suy tim nặng cũng không phải chỉ định của chích lể.
Chích lể là kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Gặp những trường hợp trên, hoặc người bệnh diễn tiến xấu, thì đưa tới cơ sở y tế, đừng "chích thử xem sao".
Trích lể có tốt không còn tùy ai cầm kim?
Người được chích hợp rồi thì tới người cầm kim. Cùng một huyệt, cùng một cây kim, người làm đúng với người làm ẩu cho ra hai kết quả khác hẳn nhau. Bạn chỉ cần để ý bốn chỗ này:
- Có rửa tay trước và sau, có đeo găng không? Có khả năng chạm máu là phải đeo găng.
- Kim có được bóc mới ngay trước mặt bạn không? Đó là nguyên tắc một kim – một người bệnh.
- Huyệt được xác định ra sao? Phải theo giải phẫu định khu, không theo chỗ bạn tự chỉ hay kiểu "quen tay".
- Người làm có hỏi bạn không? Trước khi chích phải hỏi bạn có thai không, có hay chảy máu lâu không; trong và sau khi chích phải hỏi có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không.
Ai không hỏi câu nào, thấy đau là chích liền, thì bạn nên dè chừng. Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về việc kiểm tra cơ bản trước khi chích lể vùng cổ vai gáy trên kênh YouTube.
Bốn chỗ trên cũng là những thứ học viên chương trình Chích Lể phải học trước khi cầm kim. Người đứng lớp là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần): hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở miền Nam lẫn miền Bắc, trực tiếp đứng lớp, biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình. Lương Y cũng là người biên soạn sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần", và hằng ngày vẫn làm nghề tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (P. Phú Lợi, TP.HCM).
Muốn chích lễ có tốt cho mình và người nhà thì bắt đầu từ đâu?
Nếu bạn là người được chích, cứ dò lại ba chỗ ở đầu bài. Chỉ một chỗ làm bạn ngần ngừ thì đừng chích ở đó.
Nếu bạn muốn học để làm nghề hay chăm người nhà, nhớ đúng thứ tự: an toàn học trước, kỹ thuật học sau. Trong chương trình "Kỹ thuật chích lể trong Y học cổ truyền", Môn 01 là môn bắt buộc, gồm kinh lạc, huyệt vị, chỉ định – chống chỉ định, vô khuẩn và phòng ngừa chuẩn. Học xong mới tới Mô đun 02 kỹ thuật: chích đầu ngón tay, vùng gáy – vai, thái dương.
Bạn có thể đi từ nhẹ tới bài bản:
- Xem miễn phí: 12 bài giảng chọn lọc, mỗi bài một vùng, ở trang Quà tặng, hoặc hơn 60 video bài giảng trên kênh YouTube Xuân Trần.
- Có tài liệu để tra: sách Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần, 145 trang khổ A5, giá 375.000đ.
- Học online: Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản, 20 bài video: Phần A nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B chích lể theo từng vấn đề. Học phí ưu đãi 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ).
- Học trực tiếp: lớp ở Bình Dương/TP.HCM và Hà Nội (Hoàng Mai). Bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 để hỏi lịch lớp.
Lương Y Xuân Trần gói hết vào một câu: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Lần sau phân vân "chích lể có tốt không", bạn cứ lấy câu đó ra mà đo: thiếu một là đừng chích.
Câu hỏi thường gặp
Chích lể có tốt không?
Tốt khi đúng người, đúng huyệt, đúng quy trình vô khuẩn và đúng chỉ định: sơ cứu ban đầu lúc cảm nắng, trúng gió, hoặc hỗ trợ khi nhức đầu, cảm mạo, mỏi vai gáy nhẹ. "Trích lể có tốt không" cũng cùng câu trả lời, vì trích lể chỉ là cách miền Nam gọi chích lể.
Chích lễ có hại không?
Có hại khi chích người thuộc nhóm chống chỉ định, chích sai chỗ, sát khuẩn qua loa hoặc dùng lại kim. Mấy lỗi này đều phòng được nếu làm đúng quy trình và giữ nguyên tắc một kim – một người bệnh.
Trúng gió chích đầu ngón tay như ông bà làm có đúng không?
Đúng chỗ, vì đó là huyệt Thập tuyên, nhưng phải làm đủ bước: sát khuẩn, chích nhẹ, nặn 1–2 giọt rồi sát khuẩn lại; không garô, không chườm nóng trước. Không dùng khi gặp chấn thương sọ não, đau bụng cấp ngoại khoa hay sốt cao co giật nặng.
