Học chích lể cho người làm massage hoàn toàn làm được, và bạn không bắt đầu từ số 0: đôi tay giải cơ, quen tìm điểm bó cơ là vốn có sẵn. Lộ trình đúng đi 3 chặng: tận dụng cái mình đã có, học bù phần an toàn mà nghề massage chưa dạy, rồi mới tới kỹ thuật cầm kim.
Có điều đừng nhảy thẳng vô cây kim. Bài này chỉ ra từng chặng, thứ tự một ca spa, và lúc nào phải dừng tay.
Người làm massage học chích lể được không, bắt đầu từ đâu?
Chích lể (miền Nam quen gọi trích lể) là kỹ thuật Y học cổ truyền: dùng kim vô khuẩn chích nhẹ vào các huyệt, vùng da nhất định trên đường kinh để điều hòa khí huyết, khai thông bế tắc. Đây là phương pháp hỗ trợ, đừng đem ra hứa với khách là chữa được bệnh gì.
Dân đứng bàn có lợi thế ở chỗ này: trong thực hành, chích lể thường đi chung với giải cơ và giác hơi, và giải cơ làm trước, làm mềm vùng cơ co cứng rồi mới chích. Khóa học của chương trình Chích Lể cũng ghi rõ là dành cho cả người làm massage, chăm sóc sức khỏe, spa muốn bổ sung kỹ năng.
| Chặng | Đã có / còn thiếu | Nằm ở đâu trong chương trình |
|---|---|---|
| 1. Vốn có sẵn | Đã có: tay giải cơ, quen tìm điểm bó cơ, quen làm mềm vùng co cứng | Bước làm trước khi chích |
| 2. Phần massage chưa dạy | Còn thiếu: kinh lạc, huyệt vị, chỉ định và chống chỉ định, vô khuẩn, phòng ngừa chuẩn, vệ sinh tay, phương tiện phòng hộ, xử lý vật sắc nhọn và chất thải | Môn học 01, môn bắt buộc, học trước |
| 3. Kỹ thuật chích | Còn thiếu: chích đầu ngón tay, vùng gáy – vai, thái dương; phối hợp giác hơi; theo dõi người bệnh; xử trí tai biến khi chích | Mô đun 02 |
Chặng 2 là chặng dễ bị xem nhẹ nhất. Tay quen giải cơ chưa có nghĩa là biết vô khuẩn, hay biết nhận ra lúc khách sắp ngất. Chặng này giữ an toàn cho cả bạn lẫn khách, và phải học xong mới qua tới Mô đun 02 cầm kim.
Kỹ thuật viên học chích lể cần bù những gì mà nghề massage chưa dạy?
Phần phải bù là phần massage không đụng tới: cây kim đi qua da, có máu, có vật sắc nhọn. Cầm kim lên là bạn đã bước vào phạm vi phòng ngừa chuẩn. Có bốn thói quen phải tập lại từ đầu.
Tìm huyệt theo giải phẫu, không theo cảm giác tay. Mỗi huyệt nằm ở một vị trí giải phẫu định khu riêng. Không chích thử, không để khách tự chỉ chỗ, không bỏ bước xác định vì "quen tay".
Vô khuẩn phải thành phản xạ. Nguyên tắc nằm lòng của Lương Y Xuân là một kim – một người bệnh: kim vô khuẩn dùng một lần, không dùng lại kể cả đã rửa hay lau cồn. Vệ sinh tay trước và sau khi chích, đeo găng khi có nguy cơ dính máu. Kim bỏ ngay vào hộp kháng thủng. Bông gạc dính máu là chất thải lây nhiễm. Bộ kim vô trùng bạn xem ở trang Sách & dụng cụ.
Hỏi kỹ trước, canh khách trong lúc làm. Hỏi tiền sử, thuốc đang dùng, tình trạng hôm nay. Tư thế khách phải thật thoải mái. Khách quá sợ kim thì đừng ép, ép dễ làm khách choáng ngất. Trong lúc làm, mắt luôn để ý sắc mặt khách.
Ăn nói đúng phạm vi. Với khách, bạn nói "hỗ trợ, giảm nhẹ", không hứa hết bệnh, không khuyên ai bỏ thuốc đang uống. Mỗi ca ghi một phiếu theo dõi: chứng chính, đã loại trừ cờ đỏ chưa, vùng làm, phản ứng của khách.
Chương trình do Lương Y Hồng Xuân đứng lớp xếp an toàn học trước, kỹ thuật học sau, cũng chính vì mấy thói quen này.
Học chích lể spa: một ca giải cơ rồi chích lể đi theo thứ tự nào?
Ráp bốn thói quen trên vô một ca spa thì ra 6 mốc, mốc nào cũng có một lỗi cần tránh. Bảng chỉ ghi nguyên tắc; phần cầm kim phải học có người kèm tay.
| Mốc | Lỗi cần tránh |
|---|---|
| 1. Sàng lọc: hỏi tiền sử, thuốc đang dùng, tình trạng hôm nay | Bỏ qua vì nghĩ "khách quen rồi" |
| 2. Giải cơ cho vùng co cứng mềm ra rồi mới tới phần chích | Giải cơ xong chuyển qua chích luôn, quên vệ sinh tay lại |
| 3. Xác định huyệt theo giải phẫu định khu | Chích theo tay quen, hoặc để khách tự chỉ chỗ đau |
| 4. Sát khuẩn, chích nhẹ, nặn máu vừa đủ, một kim cho một người | Nặn cho "đã", tưởng ra máu càng nhiều càng tốt |
| 5. Theo dõi sắc mặt, mạch; hỏi khách có chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi không | Chích xong quay đi làm việc khác |
| 6. Kim bỏ ngay vào hộp kháng thủng, bông gạc dính máu gom riêng, vệ sinh tay | Để kim nằm trên khay, bỏ bông gạc chung rác thường |
Ca nào có phối hợp giác hơi thì bạn xem thêm bài chích lể giác hơi. Thứ tự giải cơ trước, chích sau được nói kỹ trong bài giải cơ trước khi chích lể.
Riêng vùng cổ vai gáy, Lương Y Xuân Trần có video bài giảng về một bước người mới học hay bỏ sót, trên kênh YouTube Xuân Trần:
Cặp huyệt hay dùng ở vùng gáy – vai được giải thích trong bài Đại chùy, Kiên tỉnh vùng vai gáy.
Phương châm của Lương Y là: "Xác định đúng huyệt — vô khuẩn tuyệt đối — chích nhẹ, đủ, an toàn." Bạn để ý hai chữ nhẹ và đủ: chích nhẹ tay, nặn máu vừa đủ, không để mất máu quá mức.
Khi nào kỹ thuật viên dừng tay, không trích lể mà khuyên khách đi khám?
Làm massage lâu năm, bạn quen chiều khách. Cầm cây kim thì phải bỏ thói quen này. Khóa học của Lương Y Xuân Trần có hẳn một phần dạy học viên biết giới hạn của mình: khi nào hỗ trợ được, khi nào phải khuyên đi khám. Ranh giới chia làm 3 tầng.
Tầng 1: không chích - Người bị rối loạn đông máu, vì máu dễ chảy kéo dài, khó cầm. - Phụ nữ có thai. - Vùng da đang nhiễm khuẩn. - Người quá suy nhược.
Khách đang dùng thuốc chống đông thì sách Phác Đồ xếp vào nhóm phải thận trọng: hỏi kỹ, không chắc thì không làm. Phần phân tích từng trường hợp có trong bài 4 trường hợp không chích lể.
Tầng 2: không chích, khuyên khách đi khám - Khó thở nặng, đau ngực. - Sốt cao li bì, co giật. - Vùng đau sưng nóng đỏ, có mủ. - Rối loạn đại tiểu tiện kèm tê yếu tay chân.
Gặp mấy dấu hiệu này thì nói thẳng với khách là cần tới cơ sở y tế; ca nặng thì đưa khách tới cơ sở y tế liền.
Tầng 3: đang làm thì ngừng ngay - Khách có dấu hiệu sắp ngất: da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh nhỏ. Tình trạng này thường liên quan cơ chế cường phế vị. Ngừng thủ thuật ngay, xử trí theo quy trình cấp cứu ban đầu. Cách nhận ra sớm có trong bài dấu hiệu sắp ngất khi chích lể.
Tai biến khi chích gồm ngất, chảy máu kéo dài, nhiễm khuẩn tại chỗ và bỏng da khi giác lửa, đều phòng được nếu làm đúng quy trình (xem bài chích lể có nguy hiểm không).
Và luôn nhớ: chích lể không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Kỹ thuật viên massage nên học chích lễ online hay lên lớp trực tiếp?
Chọn theo việc bạn định làm. Muốn có nền vững trước thì học online. Khóa Chích Lể Đông Y Cơ Bản gồm 20 bài video: Phần A học nền tảng an toàn – vô trùng, Phần B mới đi vào chích lể theo từng vấn đề. Khóa xem lại được trong 1 năm trên điện thoại, tranh thủ giữa hai ca cũng xong một bài. Mỗi bài có trắc nghiệm, chưa hiểu thì hỏi trong nhóm Zalo.
Còn nếu bạn định cầm kim làm cho khách thì nên lên lớp trực tiếp. Ở lớp, bạn thực hành trên người thật, có giảng viên cầm tay chỉ việc, điều video không làm thay được.
Học phí khóa online là 1.868.000đ (giá gốc 3.868.000đ). Lớp nghề ở Sài Gòn/Bình Dương là 6.800.000đ, ở Hà Nội (Hoàng Mai) là 7.800.000đ. Bạn xem so sánh kỹ hơn ở bài học chích lể ở đâu.
Người đứng lớp là Lương Y Trần Thị Hồng Xuân (Xuân Trần). Lương Y có hơn 10 năm làm nghề Đông y, đã đào tạo hàng trăm học viên ở cả miền Nam lẫn miền Bắc, tự biên soạn bài giảng và quay toàn bộ video của chương trình. Lương Y vẫn làm nghề hằng ngày tại Cơ sở Chăm Sóc Sức Khỏe Hồng Xuân (40 Đường số 1, KDC Hiệp Thành 3, P. Phú Lợi, TP.HCM). Tinh thần Lương Y dạy là "hiểu cơ thể trước, giải cơ trước, rồi mới chích", dân massage học theo hướng này rất thuận. Lương Y cũng là tác giả hai cuốn sách "Phác Đồ Chích Lể – Xuân Trần" (phác đồ cổ truyền Việt Nam cùng kinh nghiệm ứng dụng của Lương Y) và "Chích Lể Căn Bản".
Muốn xem thử cách Lương Y giảng, bạn vô kênh YouTube Xuân Trần: hơn 60 video bài giảng miễn phí, trong đó có một bài dành riêng cho dân massage hay bị tê tay. Phần tê tay nói chung có trong bài chích lể tê tay.
Muốn hỏi lịch lớp gần nhất, bạn nhắn Zalo trợ lý 0327 668 134 hoặc gọi 0354 458 941.
Câu hỏi thường gặp
Đã giỏi giải cơ thì kỹ thuật viên có được bỏ phần an toàn không?
Không được. Môn học 01 là môn bắt buộc, học xong mới tới Mô đun 02. Tay giải cơ quen giúp bạn bắt nhịp nhanh hơn, nhưng chưa dạy cách làm với kim, máu và chất thải lây nhiễm.
Học chích lể spa xong có làm cho khách ngay được không?
Chưa nên. Bạn phải chắc vô khuẩn, chống chỉ định và cách theo dõi khách trong lúc chích trước đã. Muốn làm nghề thì nên học lớp trực tiếp, thực hành có người hướng dẫn.
Kỹ thuật viên học chích lể có được cấp chứng chỉ không?
Khóa online có chứng nhận hoàn thành. Học viên lớp nghề được hỗ trợ học chứng chỉ hệ cao đẳng, có phôi gốc; khoản này tính riêng, không nằm trong học phí.
Đang giải cơ, giác hơi cho khách thì học trích lể khác gì?
Thứ tự vẫn là giải cơ trước rồi mới chích. Cái khác là có cây kim, nên bạn phải theo phòng ngừa chuẩn, giữ nguyên tắc một kim – một người bệnh và canh sắc mặt khách.
